Japonia

Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Podstawowe informacje, sytuacja gospodarcza

Japonia jest monarchią parlamentarną, w której głową państwa jest cesarz, a ciałem ustawodawczym parlament. Premier jest odpowiedzialny przed parlamentem. Od czerwca 2010 r. urząd premiera sprawuje pan Naoto KAN. Ministrem odpowiedzialnym za kwestie gospodarcze jest pan Akihiro ŌHATA (Minister Gospodarki, Handlu i Przemysłu – skrót z ang. METI).

Japonia ma 377 835 km² powierzchni i liczy około 127 mln ludności. Japonia to druga najbardziej technologicznie rozwinięta gospodarka świata, a trzecia pod względem wysokości PKB na bazie PPP (za USA i ChRL).

W wyniku poprawy sytuacji na rynkach zagranicznych oraz zastosowania przez rząd japoński pakietów stymulujących wzrost gospodarczy, gospodarka japońska wyszła z recesji i od II kwartału 2009 r. pozostaje w fazie ekspansji. W I kwartale 2010 r. PKB Japonii wzrósł o 5% w ujęciu skali rok do roku (1,2% kwartał do kwartału). Uruchomione zostały już autonomiczne stabilizatory gospodarki, co stwarza dobre podstawy do utrzymania silnej tendencji wzrostowej. W czerwcu br. rząd japoński zweryfikował w górę styczniowe prognozy wzrostu PKB w roku fiskalnym 2010 z 1,4% do 2,6%.

Oczekuje się, iż wzrost popytu zewnętrznego, spowodowany głownie wzrostem eksportu japońskiego na rynki azjatyckie, w coraz większym stopniu będzie przekładał się również na wzrost popytu wewnętrznego. Zakłada się bowiem, iż rosnące zyski przedsiębiorstw przyczynią się do stopniowego wzrostu zatrudnienia i dochodów gospodarstw domowych, a w konsekwencji do wzrostu konsumpcji prywatnej. Wciąż jednak utrzymuje się trudna sytuacja na rynku pracy. W maju 2010r. stopa bezrobocia wyniosła 5,2%.

Wyniki badania opinii przedsiębiorstw Tankan wskazują na wzrost optymizmu wśród firm japońskich odnoście rozwoju sytuacji gospodarczej i klimatu biznesowego. Umiarkowany optymizm obserwuje się jednak w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, które wciąż wyrażają obawy co do swojej przyszłości.

Ruchy indeksów cenowych wskazują, iż Japonia pozostaje w fazie deflacji. Pomimo wzrostu cen konsumpcyjnych w maju 2010r. o 0,1% w porównaniu z miesiącem poprzednim, wskaźnik CPI spadł o 0,9% w ujęciu rok do roku.

2. Główne wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: IMF World Economic Outlook; OECD Economic Outlook; JETRO

3. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej między Polską i Japonią

• Układ o Handlu i Żegludze zawarty w Tokio, w listopadzie 1978 r.
• Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków i dochodów, podpisana w Tokio w lutym 1980 r.;
• Porozumienie między rządami obu państw dotyczące japońskiej pożyczki na fundusz stabilizacyjny w Polsce (w wysokości 150 mln USD), podpisane w styczniu 1990 r.;
• Umowa między Rządem RP a Rządem Japonii o komunikacji lotniczej, podpisana w grudniu 1994 r. (w 2009 r. przeprowadzono dwustronne konsultacje, w wyniku których wprowadzone zostały zmiany m.in. dot. sposobu określania częstotliwości rejsów, miejsc połączeń lotniczych).
• Umowa z 2004 r. o wzajemnym zwolnieniu z obowiązku zdawania egzaminu na prawo jazdy) – faktycznie strona japońska nie wywiązuje się z zasady wzajemności i wymaga od polskich obywateli zdawania egzaminu.
• Memorandum o współpracy w dziedzinie pokojowego wykorzystania energii jądrowej, podpisane w marcu 2010 r.
• Porozumienie o współpracy w rozwoju technologii czystego węgla z września 2010 r. Stronami porozumienia są Główny Instytut Górnictwa w Katowicach oraz Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu, a po stronie japońskiej Agencja JCOAL odpowiedzialna za implementację polityki rządu Japonii w obszarze energii i technologii opartych na węglu.

4. Wymiana handlowa z Polską (w mln euro)

Źródło: GUS

Wg danych za 2009 r. w pierwszej dziesiątce towarów eksportowanych do Japonii znalazły się: części samochodowe, brzytwy i maszynki do golenia i żyletki, grafit, pojazdy samochodowe, mięso wieprzowe, meble, tokarki, silniki turboodrzutowe, skóry, artykuły z żeliwa lub stali.

W eksporcie do Japonii udział towarów o wysokim stopniu przetworzenia (maszyny, pojazdy i przyrządy precyzyjne) wynosi ponad 50%.

W pierwszej dziesiątce towarów importowanych z Japonii znalazły się: pojazdy samochodowe, maszyny drukarskie, monitory i telewizory ciekłokrystaliczne, części samochodowe, aparatura nadawcza do radiotelefonii, akumulatory elektryczne, włókna optyczne, pompy powietrzne lub próżniowe, wirówki, przyrządy medyczne.

W imporcie z Japonii dominują towary wysoko przetworzone (urządzenia mechaniczne i elektryczne, pojazdy i przyrządy precyzyjne) stanowiące ponad 84% całego importu z tego kierunku. Warto podkreślić, że wśród największych importerów towarów zdecydowana większość to firmy reprezentujące kapitał lub marki japońskie. Import z Japonii dokonywany przez japońskich inwestorów ulokowanych w Polsce ma przede wszystkim charakter inwestycyjny.

5. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według danych PAIiIZ do końca 2004 roku uwzględniając wyłącznie inwestycje, których wartość przekroczyła 1 mln dolarów, łączna wartość japońskich inwestycji w Polsce wyniosła 362,300 mln dolarów. Jakkolwiek szacuje się, iż liczba ta nie do końca oddaje rzeczywistą wartość inwestycji firm z japońskim kapitałem w Polsce (nie uwzględnia inwestycji firm japońskich zarejestrowanych w innych krajach Europy – te traktowane są jako inwestycje wewnątrzeuropejskie). Szacuje się, że uwzględniając i te nakłady finansowe, rzeczywista wartość japońskich inwestycji w Polsce sięga 1 mld dolarów (przykład: inwestycja firmy Toyota Motor jest klasyfikowana jako belgijska).

Według danych JETRO (Japońska Organizacja Handlu Zagranicznego) w grudniu 2009 r. w Polsce funkcjonowało 254 firm z kapitałem japońskim, z czego 73 pochodzi z branży wytwórczej. W branży tej dominuje głównie produkcja części samochodowych oraz łożysk. We wszystkich tych firmach znalazło zatrudnienie ok. 20 tys. polskich pracowników.

Z punktu widzenia możliwości wzrostu inwestycji japońskich w Polsce za najbardziej perspektywiczne uważa się inwestycje w sektorze rolno-spożywczym, energetycznym (energetyka odnawialna, jądrowa), nowoczesnych technologii (czystego węgla; wychwytywania i składowania CO₂), chemicznym, finansowym oraz transportowym.

W Japonii praktycznie nie ma polskich inwestycji.

6. Dostęp do rynku

Polskie firmy podlegają tym samym warunkom dostępu do rynku japońskiego, co inne firmy z Unii Europejskiej. Do głównych przeszkód w dostępie polskich eksporterów do rynku japońskiego należą:

• olbrzymia konkurencja z całego świata, w tym z bliskich geograficznie innych rynków azjatyckich, zwłaszcza Chin,
• długi okres przełamywania nieufności lokalnych konsumentów do nowych produktów niepochodzących z własnego rynku,
• odmienne upodobania spożywcze, jeśli chodzi o eksport żywności,
• ograniczenia w dostępie do japońskiego rynku towarów rolno-spożywczych (bariery pozataryfowe),
• kupowanie przede wszystkim wyrobów znanych marek światowych.

W styczniu 2007 r. władze weterynaryjne Japonii podjęły z polską stroną rozmowy w sprawie ewentualnego dopuszczenia polskiej wołowiny na rynek japoński. Jednakże można przypuszczać, że będzie to długotrwała procedura, a jej wynik nie jest z góry przesądzony.

7. Prognozy

Ze względu na trudną sytuację gospodarczą Japonii i uzależnienie przedsiębiorstw od eksportu, zarówno japońskie instytucje państwowe, jak i firmy koncentrują się na ekspansji inwestycyjno-handlowej w krajach azjatyckich oraz intensyfikowania działań na rodzimym rynku. Pomimo tych trendów Polska ma dużą szansę zaistnieć w szerszym niż dotychczas wymiarze na japońskim rynku, gdyż firmy tego kraju w poszukiwaniu nowości coraz częściej rozszerzają poszukiwania towarów również o rynki środkowoeuropejskie. Polska pozostaje niestety szerzej nieznanym krajem w Japonii (zwłaszcza pod względem gospodarczym).

Szanse wzrostu eksportu do Japonii widzimy dla następujących kategorii towarowych: żywność, instrumenty i urządzenia medyczne, materiały budowlane, meble, zabawki drewniane oraz galanteria skórzana.

8. WSPÓŁPRACA UE- JAPONIA

Współpraca instytucjonalna

Relacje między UE a Japonią bazują na przyjętym wspólnie Planie Działania „Action Plan” z 2001 r. (wygasa w 2011 r.). Współpraca realizowana jest na wielu płaszczyznach i szczeblach decyzyjnych, a jej najwyższą formą są spotkania na szczycie. W ich trakcie omawiane są kwestie z zakresu polityki zagranicznej, relacji gospodarczych i handlowych, wyzwania regionalne i globalne.

Od 1994 roku odbywa się Dialog ws. reformy regulacji (tzw. Regulatory Reform Dialogue - RRD).  Jest to platforma dyskusji służąca poprawieniu relacji handlowych i inwestycyjnych. Kluczowe kwestie poruszane w RRD to: eliminacja barier handlowych oraz przejrzystość przepisów.

Ostatni XIX Szczyt  UE - Japonia odbył się w Tokio w dniu 28 kwietnia 2010 r. Jednym z kluczowych osiągnięć tegorocznego szczytu było powołanie do życia Grupy Wysokiego Szczebla, która ma dokonać kompleksowej analizy możliwości zacieśnienia współpracy pomiędzy UE i Japonią oraz określić ramy ich wdrożenia z wykorzystaniem doświadczeń wynikających ze Wspólnej Deklaracji z 1991 r. oraz Planu Działania z 2001 r. W kwestii relacji gospodarczych prace Grupy mają doprowadzić do zbliżenia interesów stron w zakresie znoszenia ceł i barier pozataryfowych (NTBs), współpracy w sektorze usług oraz inwestycji w sektorach pozausługowych, a także w kwestiach dot. prawa własności intelektualnej i zamówień publicznych. Decyzje o dalszych działaniach zmierzających do zacieśnienia współpracy pomiędzy UE i Japonią podjęte zostaną podczas szczytu w 2011 r. po analizie wyników prac grupy. Strony zobowiązały się również do prowadzenia dalszych prac zmierzających do realizacji postanowień przyjętych podczas szczytu w 2009 r. w zakresie redukcji barier pozataryfowych.

Współpraca handlowa UE-Japonia

Kraje UE są trzecim po Chinach i USA partnerem handlowym Japonii. W 2009 r. wymiana handlowa wyniosła 91,8 mld Euro z czego eksport towarów UE do Japonii stanowił 36 mld Euro (spadek o około 15% w porównaniu z 2008 r.), a import 55,8 mld Euro (spadek o około 26%).

Do głównych kategorii eksportu z UE na rynek japoński należą produkty przemysłu motoryzacyjnego, chemicznego, rolno-spożywczego, maszyny i urządzenia, farmaceutyki, urządzenia medyczne oraz tekstylia.

Zważywszy na fakt, iż Japonia jest drugą co do wielkości gospodarką świata, dużym rynkiem zbytu z szerokim potencjałem w zakresie FDI, potencjał współpracy Japonii z UE w zakresie handlu i inwestycji pozostaje wciąż niewykorzystany. Biorąc pod uwagę, iż większość produktów eksportowanych z UE do Japonii zwolniona jest z ceł (ponad 60% eksportu), główną przeszkodę w większej penetracji rynku japońskiego przez towary europejskie stanowią bariery pozataryfowe – zarówno te o charakterze regulacyjnym, jak i wynikające ze specyfiki rynku. W przypadku eksportu japońskiego na rynek europejski 40% towarów zwolniona jest z ceł.

9. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji

Orix Meguro Building 2F
1-24-12, Meguro, Meguro-ku, Tokio 153-0063
Tel. +81 3 5437 5050
Faks: +81 3 5437 5040
E-mail: brhtokio@inter.net
www.tokio.trade.gov.pl

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej

Wydział Polityczno-Ekonomiczny

2-13-5, Mita, Meguro-ku, Tokio 153-0062

tel.: +81 3 5794 7020

faks: +81 3 5794 7024

e-mail: tokio.amb.sekretariat@msz.gov.pl

www.tokio.polemb.net