Ostatnia aktualizacja: 2012-02-17

Japonia

Notatka informacyjna

o gospodarce Japonii i stosunkach gospodarczych z Polską 

 

1. Gospodarka Japonii.

 

1.1.  Podstawowe informacje.

 

powierzchnia - 377 835 km2

populacja - 127 mln osób

ustrój - monarchia parlamentarna; głową państwa jest cesarz, a ciałem ustawodawczym parlament; premier jest odpowiedzialny przed parlamentem

Premier - Yoshihiko NODA (od sierpnia 2011 r.)

Minister Gospodarki Handlu i Przemysłu (METI) - Yukio EDANO

Ambasador RP w Japonii - Jadwiga Rodowicz-Czechowska

Ambasador Japonii w Polsce - Makoto Yamanaka

SHOKOKAI w lutym 2010 r. powstała w Polsce Japońska Izba Handlu i Przemysłu, która skupia największe firmy japońskie obecne na naszym rynku (80 członków)

 

1.2.  Główne wskaźniki makroekonomiczne.

Wyszczególnienie

Źródło

2009

2010

 

2011

prognozy

PKB wartość nominalna (bln jenów)

KP

470,9

479,2

b.d

PKB wartość na 1 mieszkańca (PPP) (w USD)

OECD

39530

b.d.

b.d.

Tempo wzrostu PKB w cenach stałych (%)

KP

-6,3

3,9

b.d.

Relacja deficytu finansów publicznych do PKB (%)

OECD

-7,2

-7,7

-7,5

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB (%)

KP

164,3

171,1

176,7

Stopa inflacji (CPI)

OECD

-1,4

-0,7

-0,8

Stopa bezrobocia (%)

OECD

5,1

5,1

4,9

Wartość obrotów handlu zagranicznego (w mld USD)

JETRO

1133,1

1458,4

b.d.

Wartość eksportu (w mld USD)

JETRO

580,8

767,0

b.d.

Wartość importu (w mld USD)

JETRO

552,3

691,4

b.d.

Relacja nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB (%)

OECD

2,8

3,4

3,7

Roczna wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Japonii (w mld USD)

JETRO

11,8

b.d.

b.d.

Roczna wartość japońskich inwestycji bezpośrednich zagranicą (w mld USD)

JETRO

74,650

b.d.

b.d.

Skumulowana wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Japonii od 1983 r.  (w mld USD)

JETRO

119,3

b.d.

b.d.

Skumulowana wartość japońskich inwestycji bezpośrednich zagranicą od 1983 r. (w mld USD)

JETRO

911,4

b.d.

b.d.

 

1.3. Sytuacja gospodarcza Japonii, krótka charakterystyka.

 

Japonia to druga najbardziej technologicznie rozwinięta gospodarka świata, a trzecia pod względem wysokości PKB na bazie PPP (za USA i ChRL). Gospodarka japońska w dużej mierze opiera się na imporcie surowców produkcyjnych i paliw.

Największy udział w PKB mają usługi (ok. 75%). W dalszej kolejności są przemysł, nieruchomości, budownictwo, transport, finanse i ubezpieczenia oraz telekomunikacja. Strategiczne gałęzie przemysłu to petrochemia, farmaceutyka, biotechnologia, przemysł stoczniowy i kosmiczny. Branżami, w których Japonia przoduje technologicznie są elektronika, motoryzacja, półprzewodniki, włókna optyczne, optoelektronika, media optyczne, biochemia oraz kopiarki i faksy.

Japonia od 20 lat znajduje się w stanie stagnacji gospodarczej wynikającej z kilku czynników (m.in. problemy demograficzne – starzejące się społeczeństwo, niski współczynnik dzietności kobiet, błędy w polityce makroekonomicznej). W ostatnich latach doszły do tego skutki ogólnoświatowego kryzysu finansowego i związana z nim silna aprecjacja jena oraz straty wynikłe z wielkiego trzęsienia ziemi i tsunami w marcu 2011 r. W handlu zagranicznym, po raz pierwszy od 30 lat pojawił się deficyt w wysokości 32 mld USD spowodowany głównie skutkami trzęsienia ziemi, aprecjacją jena i kryzysem w strefie euro.

 

1.4. Działalność międzynarodowa Japonii.

 

Japonia jest członkiem:

  • Grupy G7/G8
  • Grupy G4 (wraz z Brazylią, Indiami i Niemcami)
  • Grupy G20
  • OECD
  • WTO
  • Międzynarodowej Agencji Energii (IEA)
  • Organizacji o charakterze regionalnym: APEC, ASEM, ASEAN+3, EAS.

 

Japonia posiada umowy o partnerstwie gospodarczym (EPA) z Singapurem, Meksykiem, Malezją, Filipinami, Chile, Tajlandią, Brunei, Indonezją, Szwajcarią , Wietnamem,  Indiami i Peru. W trakcie negocjacji znajdują się umowy z  Koreą Płd., GCC i Australią.

Rząd Japonii zamierza zintensyfikować dialog gospodarczy wysokiego szczebla z głównymi partnerami handlowymi tj. USA, Chinami i UE celem zawarcia umów o partnerstwie gospodarczym lub o wolnym handlu .Jednym z priorytetów rządu jest również utworzenie strefy wolnego handlu w regionie Azji i Pacyfiku (Partnerstwo Transpacyficzne – TPP).

 

1.5. Polityka promocji innowacji w gospodarce.

 

Japońska polityka promocji innowacji w gospodarce, polityka energetyczna oraz polityka klimatyczna są ze sobą ściśle powiązane. Głównym celem działań rządu podejmowanych w tym obszarze jest stymulacja popytu wewnętrznego oraz wspieranie wzrostu konkurencyjności gospodarki japońskiej w długim okresie. Dlatego też obszary takie jak środowisko i sektor energetyczny, działalność badawczo-naukowa i rozwój zasobów ludzkich należą do priorytetów nowej strategii wzrostu gospodarczego, ogłoszonej przez rząd w czerwcu 2010 r.

W kontekście rosnącej konkurencji międzynarodowej, przed którą stoi japoński przemysł, Japońskie Biuro Strategii Narodowej wyznaczyło cztery technologie, w obszarze których japońska administracja rządowa wspierać będzie krajowych producentów. Są to: koleje szybkich prędkości, wyłapywanie i składowanie CO2, budowa reaktorów jądrowych oraz gospodarka wodna.

Promocja „zielonych technologii” jest jednym z podstawowych elementów promocji tzw. społeczeństwa niskoemisyjnego (Low Carbon Society). W ramach tej polityki administracja japońska wspiera rozwój efektywności energetycznej i rozwój technologii przyjaznych środowisku (panele słoneczne, silniki hybrydowe, ogniwa paliwowe, fotowoltaiki, urządzenia magazynujące energię, izolacje termiczne, chłodziarki, klimatyzatory i inne). Przykładem konkretnych działań mających pobudzić krajowy popyt na produkty przyjazne środowisku było wprowadzenie  programu ekopunktów za zakup elektroniki przyjaznej środowisku , a także zwolnień podatkowych przy zakupie samochodów energooszczędnych oraz subsydiów na instalacje paneli słonecznych.

1.6. Polityka energetyczna.

Japonia należy do grupy 5 największych konsumentów energii zużywających rocznie prawie połowę światowej energii, co stanowi równowartość ok. 600 mln kilolitrów ropy. Jest przy tym krajem o niewielkich zasobach surowców mineralnych, w tym energetycznych. W ponad 80% uzależniona jest ona od dostaw z zagranicy. Takie uzależnienie pozostanie silne w nadchodzących latach mimo inwestycji w technologie fotowoltaiczne, energię wiatrową oraz pomimo modernizacji elektrowni jądrowych.

Głównym celem polityki energetycznej rządu japońskiego jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego Japonii, zmniejszenie negatywnego wpływu przemysłu energetycznego na środowisko oraz zwiększanie stabilności podaży energii. Dlatego też istotnym elementem działań podejmowanych przez rząd jest poszerzanie i dywersyfikacja źródeł dostaw surowców energetycznych. Przykładem polityki prowadzącej do redukcji uzależnienia Japonii od dostaw ropy z Bliskiego Wschodu jest zacieśnianie współpracy energetycznej Japonii z Rosją, Ukrainą, Wenezuelą, czy  Kazachstanem.

Istotne znaczenie w polityce rządu z punktu widzenia realizacji celów związanych z ochroną środowiska ma również promocja wykorzystania technologii niskoemisyjnych w sektorze energetycznym oraz poszerzanie rynków zbytu dla japońskich technologii wpływających na ograniczanie gazów cieplarnianych.

W ramach promocji redukcji emisji CO2 Japonia rozwija i udoskonala tzw. technologie czystego węgla (CCT). Administracja rządowa ściśle współpracuje z sektorem prywatnym w celu doskonalenia technologii wyłapywania i składowania CO2 (CCS) oraz zgazowywania węgla (IGCC). Japonia prowadzi współpracę w dziedzinie rozwoju czystych technologii węglowych z instytutami naukowo-badawczymi w Australii i na Tajwanie.  

Katastrofa w elektrowni nuklearnej Fukushima spowodowana trzęsieniem ziemi i tsunami w dniu 11 marca 2011 r. spowodowała korektę polityki energetycznej Japonii. Większą rolę w wytwarzaniu energii mają teraz odgrywać źródła odnawialne. Ponadto rząd będzie kładł nacisk na efektywność wykorzystania energii.

 

2. Polsko-Japońska Współpraca Gospodarcza.

 

2.1. Ramy prawno-traktatowe dwustronnej współpracy gospodarczej.

  •  Układ o Handlu i Żegludze zawarty w Tokio, w listopadzie 1978 r.
  • Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków i dochodów, podpisana w Tokio w lutym 1980 r.;
  • Porozumienie między rządami obu państw dotyczące japońskiej pożyczki na fundusz stabilizacyjny w Polsce (w wysokości 150 mln USD), podpisane w styczniu 1990 r.;
  • Umowa między Rządem RP a Rządem Japonii o komunikacji lotniczej, podpisana w grudniu 1994 r.
  • Umowa z 2004 r. o wzajemnym zwolnieniu z obowiązku zdawania egzaminu na prawo jazdy) – faktycznie strona japońska nie wywiązuje się z zasady wzajemności i wymaga od polskich obywateli zdawania egzaminu.
  • Memorandum o współpracy w dziedzinie pokojowego wykorzystania energii jądrowej, podpisane w marcu 2010 r.
  • Porozumienie o współpracy w rozwoju technologii czystego węgla z września 2010 r. Stronami porozumienia są Główny Instytut Górnictwa w Katowicach oraz Instytut Chemicznej Przeróbki Węgla w Zabrzu, a po stronie japońskiej Agencja JCOAL odpowiedzialna za implementację polityki rządu Japonii w obszarze energii i technologii opartych na węglu.

 

Od sierpnia 2009 r. MNiSW prowadzi ze stroną japońską negocjacje porozumienia o współpracy naukowo-technicznej w ramach Programu Strategicznej Współpracy Międzynarodowej. Zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami priorytetowym obszarem współpracy w ramach porozumienia mają być zaawansowane technologie materiałowe (High-tech material technologies). Ze względu na ograniczenia budżetowe w japońskim ministerstwie nauki MEXT, w chwili obecnej negocjacje są wstrzymane.

 

2.2. Wymiana handlowa z polską (w mln euro), Źródło GUS

 

2007

2008

2009

Dynamika

2008=100

 2010

 

Dynamika

2009=100

 

Obroty

2 539,6

3 241,1

2 337,7

72%

3 038,1

130%

Eksport

215,9

269,2

216,7

80%

346,6

160%

Import

2 323,7

2 971,9

2 121,0

71%

2 691,5

127%

Saldo

-2 107,9

-2 702,6

-1 904,3

 

-2 344,9

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Obroty handlowe polsko-japońskie w 2011 r., wg szacunków MG, wyniosły 3 mld euro, w tym nasz eksport 407,5 mln euro (dynamika 118%), a import 2,6 mld euro (dynamika 95%).

Główne pozycje w eksporcie: samochody i części, mięso wieprzowe, sztuczny grafit, silniki turboodrzutowe, maszynki do golenia, żyletki.

Główne pozycje w imporcie: samochody i części, ekrany ciekłokrystaliczne, maszyny drukarskie, odczynniki diagnostyczne, sprzęt elektroniczny (kamery, aparaty fotograficzne, telefony komórkowe).

W imporcie z Japonii dominują towary wysoko przetworzone (urządzenia mechaniczne i elektryczne, pojazdy i przyrządy precyzyjne) stanowiące ponad 84% całego importu z tego kierunku. Warto podkreślić, że wśród największych importerów towarów zdecydowana większość to firmy reprezentujące kapitał lub marki japońskie. Import z Japonii dokonywany przez japońskich inwestorów ulokowanych w Polsce ma przede wszystkim charakter inwestycyjny.

 

2.3. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa.

 

Wg danych NBP skumulowane inwestycje Japonii w Polsce na koniec 2010 r. wynosiły 1,547 mld USD, natomiast wg danych JETRO (Japońska Organizacja Handlu Zagranicznego) na koniec 2009 r. wynosiły 1,2 mld USD.

Według danych zebranych przez JETRO, uwzględniając oddziały lokalne oraz przedstawicielstwa, w Polsce działają 264 firmy japońskie, z czego 77 firm produkcyjnych. Produkują one głównie części samochodowe, łożyska oraz moduły do telewizorów LCD. Do firm produkujących części samochodowe, które zlokalizowały swoje zakłady na terenie Polski należą m. in.: Toyota Motor (silniki Diesla, silniki spalinowe, skrzynie biegów), Isuzu Motors (silniki Diesla), Tokai Gomu (gumowe części antywibracyjne), Nihon Gaishi (DPF), Sanden (plastikowe kompresory do klimatyzatorów samochodowych oraz części do nich), Bridgestone (opony). Do firm inwestujących w produkcję łożysk należą Nihon Seiko oraz Tsubaki Hoover. Moduły LCD produkują m.in. Toshiba TV Central Europe, Sharp Manufacturing Poland i Orion Electric Poland. Produkty wytwarzane w tych zakładach są przeznaczone głównie na eksport do Europy Zachodniej, dlatego też ich sprzedaż znacząco przyczynia się do wzrostu polskiego eksportu.

We wrześniu 2010 r. koreańsko-japońska grupa LOTTE (potentat w produkcji słodyczy i gumy do żucia) dokonała zakupu firmy E.Wedel. Grupa planuje kolejne inwestycje w Polsce.

W sierpniu 2011 r. WPHI w Tokio poinformował o pierwszej japońskiej inwestycji w poszukiwania gazu łupkowego w Polsce (korporacja Mitsui & Co odkupiła od spółki Maraton Oil 9% udziałów w 10 koncesjach poszukiwawczych).


Coraz większe ożywienie można zanotować również w branżach pozaprodukcyjnych. W odpowiedzi na rosnącą obecność na polskim rynku japońskich firm z branży produkcyjnej oraz sprzedaży, w 2002 r. bank Mitsubishi Tokyo UFJ otworzył swoją filię (wówczas Tokyo Mitsubishi Bank), która prowadzi działalność nastawioną na obsługę japońskich firm. Innym przykładem działalności pozaprodukcyjnej jest firma handlowa Mitsui & Co, która zachęca do inwestowania w położonej w płd.-zach. części Polski żarowskiej podstrefie Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Ponadto, coraz wyraźniej widać zarówno wzrost liczby japońskich pracowników obecnych w Polsce, japońskich firm logistycznych oraz biur rachunkowych, jak również zwiększanie się inwestycji japońskiego sektora usług.


Z punktu widzenia możliwości wzrostu inwestycji japońskich w Polsce za najbardziej perspektywiczne uważa się inwestycje w sektorze rolno-spożywczym, energetycznym (energetyka odnawialna, jądrowa), nowoczesnych technologii (czystego węgla; wychwytywania i składowania CO2), chemicznym, finansowym oraz transportowym.

 

Zgodnie z metodologią liczenia polskich inwestycji za granicą stosowaną przez PAIiIZ S.A. w Japonii nie ma polskich inwestycji.

 

2.4. Dostęp do rynku.

 

Polskie firmy podlegają tym samym warunkom dostępu do rynku japońskiego, co inne firmy z Unii Europejskiej. Do głównych przeszkód w dostępie polskich eksporterów do rynku japońskiego należą:

  • olbrzymia konkurencja z całego świata, w tym z bliskich geograficznie innych rynków azjatyckich, zwłaszcza Chin,
  • długi okres przełamywania nieufności lokalnych konsumentów do nowych produktów niepochodzących z własnego rynku,]
  • odmienne upodobania spożywcze, jeśli chodzi o eksport żywności,
  • ograniczenia w dostępie do japońskiego rynku towarów rolno-spożywczych (bariery pozataryfowe),
  • kupowanie przede wszystkim wyrobów znanych marek światowych.

 

Od 2007 r. trwają procedury administracyjne związane z polskim wnioskiem o zgodę na eksport polskiej wołowiny na rynek japoński. Ponieważ chodzi o warunki dostępu dla wołowiny z UE, interwencje u władz Japonii w tej sprawie koordynuje grupa ambasadorów państw członkowskich UE. W październiku 2011 r. złożono w Ministerstwie Zdrowia Japonii demarche w tej sprawie. Jednocześnie przygotowywana jest misja japońskich ekspertów weterynaryjnych do Polski. Termin i program misji jest w trakcie ustalania przez Ministerstwo Zdrowia Japonii.

 

Produkty, które potencjalnie mają szansę zaistnieć na rynku japońskim:

  • żywność,
  • instrumenty i urządzenia medyczne,
  • materiały budowlane,
  • meble,
  • zabawki drewniane
  • galanteria skórzana.

 

WPHI w Tokio odnotował również zainteresowanie firm japońskich importem polskich pszczół miodnych oraz produktów przemysłu pszczelarskiego - od maja 2009 r. trwają procedury zmierzające do uzyskania zezwolenia miejscowych władz weterynaryjnych na eksport polskich pszczół miodnych do Japonii.

 

2.5. Kalendarium ostatnich ważnych wydarzeń dwustronnych.

  • Marzec 2010 r.            - zawarcie pierwszej transakcji zakupu od rządu polskiego jednostek emisyjnych AAU przez japoński podmiot prywatny o wartości 30 mln euro.oficjalna wizyta delegacji Senatu RP pod przewodnictwem Marszałka Senatu, Pana Bogdana Borusewicza.podpisanie porozumienia o współpracy Polski i Japonii w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej przez Wicepremiera, Ministra Gospodarki Pana Waldemara Pawlaka oraz Ministra Gospodarki, Handlu i Przemysłu Japonii, Pana Masayuki  Naoshima (Cancun, Międzynarodowe Forum Energii).
  • Kwiecień 2010 r.          - zawarcie drugiej transakcji zakupu od rządu polskiego jednostek emisyjnych AAU przez japoński podmiot prywatny o wartości ok. 14 mln euro.
  • Maj 2010 r.                  - Wizyta w Japonii delegacji Ministerstw Gospodarki i Środowiska pod przewodnictwem Pani Hanny Trojanowskiej, Podsekretarz Stanu w MG.Podpisanie listu intencyjnego o współpracy w obszarze energetyki jądrowej, technologii czystego węgla oraz energetyki odnawialnej przez Chugoku Electric Power Company z firmami Tauron oraz PGE.
  • Czerwiec 2010             - seminarium inwestycyjne w Nagoi poświęcone promocji polskiego przemysłu lotniczego i motoryzacyjnego.spotkania przedstawicieli Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego z przedstawicielami władz prefektury Aichi oraz klastra lotniczego C-ASTEC dot. możliwości nawiązania współpracy pomiędzy regionem Aichi i Podkarpaciem opartej na współpracy w przemyśle lotniczym.
  • Wrzesień 2010             - wizyta Podsekretarza Stanu D. Bogdana w Japonii. - udział delegacji MG i AGH w konferencji Clean Coal Day 2010 w Tokio.
  • Październik 2010          - wizyta Podsekretarza Stanu R. Baniaka w Japonii wraz z misją       inwestycyjną.
  • Maj 2011                    -  wizyta w Polsce Sekretarza Stanu MSZ Japonii Y.Banno, spotkanie z Podsekretarzem Stanu M. Korolcem.
  • Październik 2011        -  podpisanie umowy między PSE Operator i Chugoku Electric Power dotyczącej opracowania studium wykonalności przyłączenia większej liczby odnawialnych źródeł energii w północnej części kraju.
  • Październik 2011        -  spotkanie Wicepremiera, Ministra Gospodarki Waldemara Pawlaka z Ministrem Gospodarki Japonii Yukio Edano.
  • Grudzień 2011            -  wizyta w Japonii Podsekretarza Stanu Dariusza Bogdana z delegacją Instytutu Logistyki i Magazynowania oraz PAIiIZ.

 

3.    WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA UE- JAPONIA.

 

3.1. Współpraca instytucjonalna.

 

W dniu 28 maja 2011 r. w Brukseli odbył się 20-ty Szczyt UE-Japonia. Główną konkluzją Szczytu było podjęcie decyzji o rozpoczęciu procesu scoping exercise mającego na celu zbadanie możliwości zawarcia umowy o partnerstwie gospodarczym UE – Japonia. Chodzi zwłaszcza o określenie zakresu liberalizacji japońskiego rynku.

Z dotychczasowego przebiegu rozmów technicznych w ramach scoping  exercise wynika, że w optymistycznym wariancie negocjacje umowy EPA mogłyby rozpocząć się w maju/czerwcu 2012 r.

3.2. Współpraca handlowa i inwestycyjna.

Kraje UE są trzecim po Chinach i USA partnerem handlowym Japonii, natomiast Japonia zajmuje szóste miejsce w obrotach UE z zagranicą. W 2010 r. wymiana handlowa Japonia - UE wyniosła  152,9 mld USD z czego eksport towarów UE do Japonii wyniósł 86,7 mld USD (wzrost o  19,8 % w porównaniu z 2009 r.), a import 66,2 mld USD (wzrost o  11,9 %).

Do głównych kategorii eksportu z UE na rynek japoński należą produkty przemysłu motoryzacyjnego, chemicznego, rolno-spożywczego, maszyny i urządzenia, farmaceutyki, urządzenia medyczne oraz tekstylia. W imporcie dominują samochody, maszyny i urządzenia cyfrowe (aparaty fotograficzne, drukarki, kopiarki, komputery, telewizory).

W ciągu dekady 2001 – 2010 eksport UE do Japonii wykazał minimalny spadek (z 45 do 44 mld euro), natomiast import UE z Japonii zmniejszył się o 30% (z 92 do 65 mld euro).

Biorąc pod uwagę, iż większość produktów eksportowanych z UE do Japonii zwolniona jest z ceł (ponad 60% eksportu), główną przeszkodę w większej penetracji rynku japońskiego przez towary europejskie stanowią bariery pozataryfowe – zarówno te o charakterze regulacyjnym, jak i wynikające ze specyfiki rynku. W przypadku eksportu japońskiego na rynek europejski 40% towarów zwolniona jest z ceł.

UE jest drugim co do wielkości inwestorem w Japonii (175 mld USD), natomiast Japonia jest trzecim największym inwestorem w UE.

 

Opracował:

J. Przegaliński, Gł. Specjalista w DWD

Akceptował:

T.Ostaszewicz, Dyrektor DWD

Redaktor wprowadzający:
Bąkowski Grzegorz
Data utworzenia:
2010-04-19 11:49:10
Data ostatniej modyfikacji:
2012-02-17 17:16:47
Liczba odsłon artykułu:
15294