Białoruś

 BIAŁORUŚ

Informacja o stosunkach gospodarczych Polski z Białorusią  

1. Podstawowe informacje

Powierzchnia –  207,6 tys. km², ludność – 9,7 mln mieszkańców, stolica – Mińsk (1,7 mln), waluta: rubel białoruski 

Typ państwa: republika parlamentarno-prezydencka.

Białoruś jest członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). Posiada dwustronne umowy o wolnym handlu z krajami WNP. Od 1999 roku tworzy z Federacją Rosyjską Państwo Związkowe z unią celną. Od 1 stycznia 2010 roku jest członkiem Unii Celnej Białoruś-Rosja-Kazachstan.  Jest również członkiem organizacji międzynarodowych takich jak m.in. ONZ, MFW, BŚ, UNIDO. Wyraża także zainteresowanie wznowieniem procesu akcesyjnego do WTO.

2. Sytuacja gospodarcza

Od 1996 roku Białoruś odnotowywała sukcesywnie stały wzrost gospodarczy W 2008 rekordowym roku  przyrost PKB wyniósł 10% W porównaniu z rokiem 2007, zwiększyła się także produkcja przemysłowa o  ca 10,5% i rolna o ca 7,5%. W 2009 roku w wyniku zjawisk kryzysowych miało miejsce znaczne spowolnienie wzrostu gospodarczego, przejawiające się między innymi spadkiem produkcji przemysłowej o 2,8%, obrotów handlu zagranicznego o ponad 30% w tym eksportu o  35% a importu o 28% oraz wielokrotnym wzrostem zadłużenia zagranicznego. Niższy był także wzrost produkcji rolnej (1,3%). Wzrost PKB liczony w walucie narodowej wyniósł 0,2%.

W  2010 roku sytuacja gospodarcza Białorusi uległa poprawie -  odnotowano wzrost PKB o 7,6%, produkcji przemysłowej o 11,3%, rolnej o  1,1%). Średnie wynagrodzenie nominalne wyniosło 473 USD. 

                           Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki  

dane WPHI Mińsk

*/ dla PKB w BYR (waluta narodowa)

Dane makroekonomiczne, publikowane przez statystykę białoruską, za I półrocze br.( PKB – wzrost o 11%,  produkcja przemysłowa – wzrost o 11,5%, produkcja rolna – wzrost o 1,1%),   wykazują  nadal na tendencje wzrostowe w gospodarce Białorusi.

Jednakże począwszy od marca br. obserwuje się systematyczne pogarszanie sytuacji sektora finansowego  Białorusi związane z kryzysem walutowym.

W dniu 24 maja 2011 r. Narodowy Bank Białorusi ustalił nowy kurs wymiany rubla białoruskiego w stosunku do podstawowych walut, oznaczający spadek wartości białoruskiej waluty o 53% w stosunku do EUR i ponad 56% w relacji do USD.

3. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Od akcesji Polski do UE, współpracę gospodarczą Polski z Białorusią reguluje Umowa Handlowa między UE a ZSRR z 1989r., której postanowieniami zostały objęte nowe państwa członkowskie UE. Podpisany przez UE i Białoruś Układ o Partnerstwie i Współpracy, ratyfikowany przez Białoruś, nie został przez UE ratyfikowany i nie wszedł w życie.

 W dniu 30 kwietnia 2004 roku podpisana została nowa Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o współpracy gospodarczej (2006/26/286MP), której postanowienia  nie kolidują z kompetencjami UE. Stanowiła ona podstawę prawną dla powołania nowej Wspólnej Polsko – Białoruskiej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej, której I posiedzenie przeprowadzone zostało w dniu 14 kwietnia 2008 roku w Warszawie. Wiodące tematy Komisji to współpraca w sektorze energetycznym, dostęp polskich towarów do rynku białoruskiego, podstawy prawno – traktatowe wzajemnych stosunków gospodarczych, eliminowanie barier, które utrudniają rozwój handlu i inwestycje na rynkach obu krajów, szczególnie w kontekście wzrostu polskich inwestycji na Białorusi oraz rozwój małej i średniej przedsiębiorczości.

W polsko – białoruskich relacjach gospodarczych obowiązuje szereg umów i porozumień, regulujących stosunki gospodarcze, w tym: m.in. umowy międzyrządowe: o unikaniu podwójnego opodatkowania z 18.11.1992r. (1993/120/534Dz.U), o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji z 24.04.1992r. (1993/122/545Dz.U), o współpracy w dziedzinie turystyki z 1995r.

W dniu 12 lutego 2010 roku w Warszawie została podpisana Umowa między Rządem RP a Rządem Białorusi o zasadach małego ruchu granicznego. 

4. Wymiana handlowa Polski z Białorusią w mln USD

W 2010 roku (po dużych spadkach w roku 2009 będących skutkiem kryzysu) obserwowaliśmy systematyczną odbudowę obrotów.  W 2010 r. obroty wyniosły 2442,7 mln USD – wzrost o 20,2%,  w tym polski eksport 1605,2 mln USD – wzrost o 32,2%, import 837,5 mln USD – wzrost o 2,3% .   

Należy odnotować , że w roku 2010 nastąpiła faktycznie odbudowa n/eksportu do  poziomu z 2008 roku.  

W strukturze polskiego eksportu na Białoruś (który ma charakter zdywersyfikowany i jego struktura w ostatnich latach nie ulegała istotnym zmianom)  w 2010 r. dominowały wyroby przemysłu elektromaszynowego, (w tym środki transportu);mięso – głównie wieprzowe, wyroby metalurgiczne , produkty przemysłu chemicznego (głównie kosmetyki i chemia gospodarcza),  tworzywa sztuczne.

Po stronie importu z Białorusi dominującą pozycję (37%) zajmowały produkty mineralne (ropopochodne), następnie wyroby przemysły chemicznego – głównie nawozy, drewno i wyroby z drewna.

Wzrosty polskiego eksportu nastąpiły, w różnym stopniu, w większości sekcji CN.

Największe wzrosty eksportu dotyczyły mięsa wieprzowego (co było rezultatem zniesienia zakazu importu mięsa przez Białoruś oraz wzmożonej aktywności firm białoruskich z polskim kapitałem ), przewodów izolowanych i kabli, jabłek, maszyn i urządzeń .

Wzrost importu dotyczył przede wszystkim drewna nieobrobionego, nawozów potasowych i ciągników. Zmniejszył się natomiast znacznie import produktów ropopochodnych oraz kazeiny.

Wg. danych za 6 m-cy 2011 r. obroty wyniosły 1609,9 mln USD (wzrost 45% w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego) w tym polski eksport  1006,1 mln USD (wzrost o 48%), import  603,8 mln USD (wzrost o 39%).

Jednakże na perspektywy polskiego eksportu w roku bieżącym niekorzystny wpływ może mieć pogarszająca się sytuacja na białoruskim rynku walutowym powodująca ograniczenia firm -  importerów w dostępie do walut i słabnący kurs rubla białoruskiego.

5. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Na Białorusi zostały zarejestrowane 553 spółki z udziałem polskiego kapitału, z czego 206 ze 100% udziałem polskiego kapitału. Wielkość zaangażowanego polskiego kapitału liczona narastająco  od 1991 r. szacowana jest na 300 mln USD. W 2010 r. poziom polskich inwestycji wyniósł 27,9 mln USD, z czego inwestycje bezpośrednie stanowiły 27 mln USD, co plasuje Polskę na 12 miejscu wśród inwestorów zagranicznych.   

Polski kapitał zaangażowany jest przede wszystkim w: produkcję artykułów spożywczych (28,5%), mebli (15,5%), opakowań (14,6%) oraz wyrobów z plastiku i gumy. W większości spółki z udziałem polskiego kapitału zaliczane są do małych lub średnich przedsiębiorstw.

Najwięcej polskich inwestycji znajduje się w obwodzie Brzeskim (43%). W Mińsku lokowano 25% polskich inwestycji, w obwodzie Grodzieńskim – 16%, zaś w obwodzie Mińskim – 6%.

6. Dostęp do rynku

W 2008 roku zostało wprowadzonych szereg rozwiązań prawnych, ukierunkowanych na poprawę klimatu inwestycyjnego Białorusi.

Należy do nich zaliczyć przyjęcie  programu prywatyzacji na lata 2008-2010 oraz programu rozwoju miast liczących poniżej 50 tys. mieszkańców.

Dekretem Prezydenta z listopada 2007 i kolejnymi dekretami z 2008 r. wprowadzono szereg zmian ułatwiających rozpoczęcie działalności inwestycyjnej, w wolnych strefach ekonomicznych między innymi takich jak; uproszczenie trybu rejestracji, udogodnienia w przydzielaniu ziemi i wprowadzenie warunków ulgowych w ustalaniu wysokości opłat z tytułu dzierżawy ziemi, zwolnienia podatkowe, odejście od obowiązku odsprzedaży walut itp.

W celu rozwoju biznesu w małych i średnich miastach wprowadzono 3-letnią ulgę w podatku  dochodowym, ulgi celne i zwolnienia z podatku VAT przy wwozie środków przeznaczonych na kapitał zakładowy a także bez koncesyjny eksport produkcji własnej i bezkoncesyjny import komponentów do własnej produkcji.

Jednakże w 2009 roku  odnotowano szereg decyzji administracji białoruskiej, które można postrzegać  jako działania protekcjonistyczne.

Należy do nich zaliczyć wprowadzenie  w kwietniu 2009 r. dekretem Prezydenta na okres 9-ciu miesięcy wwozowych stawek celnych, na szeroki asortyment towarów, znacznie wyższych od dotychczas obowiązujących, oraz na okres 6-ciu miesięcy wręcz zaporowych (180%) stawek celnych na niektóre artykuły rolno-spożywcze (ziemniaki, cebulę, marchew, kapustę białą i ćwikłę).*/

W dniu 7 maja 2009 r. Białoruś wprowadziła zakaz importu z Polski żywych świń, mięsa wieprzowego oraz produktów pochodzących z uboju świń, w związku z potwierdzeniem w n/kraju przypadku grypy świń. Zakaz został zniesiony 18 czerwca 2009 r.

Ponadto istotnymi utrudnieniami w eksporcie do Białorusi  były w 2009 roku takie czynniki jak: osłabienie białoruskiej waluty, czasowe ograniczenia w podaży walut na rynku, ograniczenia  w zakresie stosowania przedpłat  w kontraktach importowych, restrykcyjne badanie przez banki zasadności importu, brak możliwości uzyskania kredytu walutowego przez firmy na transakcje importowe.

Na perspektywy polskiego eksportu w roku 2011 wpływ będzie miała zmiana warunków dostępu do rynku białoruskiego w rezultacie wprowadzenia od 1 stycznia 2010 roku wspólnej taryfy celnej Unii Celnej Białoruś - Rosja – Kazachstan.

Z analizy nowej taryfy Unii Celnej  wynika, że około 74% stawek odpowiada byłym stawkom białoruskiej taryfy celnej, około 19% uległo zmniejszeniu  a około 6,7% stawek uległo zwiększeniu.

Wzrost stawek dotyczył takich pozycji jak mięso wieprzowe (Białoruś uzyskała kontyngent w wysokości 30 tys. ton z obniżoną stawka cła, który będzie rozdzielony wśród dotychczasowych białoruskich importerów, co w jakimś stopniu powinno złagodzić skutki wzrostu stawki celnej) , wyroby walcowane ze stali, płyty, arkusze, taśmy z tworzyw sztucznych, sztaby, pręty, kształtowniki z aluminium.

Z kolei zmniejszą się obciążenia celne na takie pozycje polskiego eksportu jak: przyczepy, maszyny do obróbki tworzyw sztucznych,  niektóre rodzaje polimerów, części i akcesoriów motoryzacyjnych, części do maszyn budowlano-drogowych, części i akcesoriów obuwniczych (podeszwy, obcasy), części i akcesoriów dla meblarstwa (okucia, wyposażenie z tworzyw sztucznych, części metalowe) i budownictwa (zasuwy, zawiasy), niektóre rodzaje blach aluminiowych, pokrywki/wieczka itp. artykuły metalowe, przewody elektryczne, części armatury sanitarnej, tkaniny szynelowe.

7. Działania na rzecz rozwoju dwustronnej współpracy gospodarczej

W trakcie I posiedzenia Wspólnej Polsko-Białoruskiej  Komisji ds. Współpracy Gospodarczej (Warszawa, 14.04.2008 r.)  podpisane zostały:

• Porozumienie o współpracy między Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości a Departamentem Przedsiębiorczości Ministerstwa Gospodarki Republiki Białoruś,
• Porozumienie o współpracy między Polską Agencją Informacji i Inwestycji Zagranicznych a Narodowym Centrum Marketingu i Koniunktury Cen przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych Republiki Białoruś.  

Realizacja założonych w tych dokumentach kierunków działań rozszerzy możliwości podejmowania współpracy przez podmioty obu krajów.

23 lutego 2009 r. zostały przeprowadzone w Mińsku  rozmowy gospodarcze Wicepremierów Polski i Białorusi z udziałem przedsiębiorców zainteresowanych współpracą, w tym inwestycyjną,  na rynku białoruskim.

W dniach 23-24 czerwca 2009 roku  odbył się w Warszawie I Polsko-Białoruski Szczyt Gospodarczy z licznym uczestnictwem przedsiębiorców obu krajów. Stanowił on dobrą płaszczyznę dialogu administracji gospodarczej z biznesem  oraz był kolejną okazją do nawiązania współpracy przedsiębiorców polskich i białoruskich.

W dniu 12 października 2009 roku w Warszawie miały miejsce rozmowy gospodarcze Wicepremierów Polski i Białorusi W. Pawlaka i W. Siemaszko a w dniach 13-14 tegoż miesiąca w Siedlcach została przeprowadzona XIII edycja Forum Gospodarczego „Dobrosąsiedztwo 2009”

*/Stawki te przestały obowiązywać z dniem przyjęcia wspólnej taryfy celnej Unii Celnej  Białoruś-Rosja-Kazachstan  (tj. z dniem 1 stycznia 2010 r.).

14 stycznia 2010 roku w Mińsku odbyło się kolejne II posiedzenie Wspólnej Polsko-Białoruskiej Komisji ds. Współpracy Gospodarczej, w trakcie którego zostały w sposób kompleksowy rozpatrzone  zagadnienia dotyczące dwustronnej współpracy w poszczególnych sektorach gospodarki, w tym  w szczególności wsparcie przedsięwzięć inwestycyjnych polskich firm na rynku białoruskim w obszarze paliwowo-energetycznym i sektorze bankowo-ubezpieczeniowym w warunkach dokonującej się liberalizacji gospodarki białoruskiej. 

Kolejna XIV edycja Forum Gospodarczego „Dobrosąsiedztwo 2010” miała miejsce w Mińsku w dniach 9-10 czerwca 2010 r.

Białoruś objęta jest systemem finansowego wspierania polskiego eksportu ze środków budżetowych, co oznacza m.in. możliwość dofinansowania części kosztów uzyskania certyfikatu wyrobu.

Szczegółowe informacje nt. zasad udzielania w/w wsparcia, znaleźć można pod adresem: http://www.eksporter.gov.pl

8. Potencjalne dziedziny współpracy

Perspektywicznymi obszarami współpracy gospodarczej są m.in. energetyka, transport, budownictwo, ochrona środowiska, współpraca w sektorze bankowo-ubezpieczeniowym, współpraca służb celnych i granicznych, certyfikacja, mała i średnia przedsiębiorczość, turystyka. Główne regiony rozwoju turystyki po obu stronach granicy obejmują przede wszystkim Puszczę Białowieską i region Kanału Augustowskiego.

9. Polskie Placówki ekonomiczno-handlowe

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji

Adres:

220 030 Mińsk, ul. Wołodarskiego 6

tel. (00 375 17) 222 48 19, 220 27 72

fax (00 375 17) 220 49 74

E-mail: wphi.minsk@sml.by

strona internetowa: www.minsk.trade.gov.pl

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej

Wydział Ekonomiczny

adres:

220 034 Mińsk, ul. Rumiancewa 6

tel. (0037517) 288 23 13,

fax (00 375 17) 233 97 50, 236 49 92

E-mail: ambasada_we@minsk.polemb.net

strona internetowa: www.minsk.polemb.net

Opracowano w DWD

Warszawa,  wrzesień 2011