Arabia Saudyjska

KRÓLESTWO ARABII SAUDYJSKIEJ

Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Podstawowe informacje, sytuacja gospodarcza

Ustrój polityczny        -   dziedziczna monarchia konstytucyjna

Panujący i premier     -   Król Abdullah Ibn Abdul Aziz Al-Saud

Następca tronu:         -   Wicepremier, Minister Obrony i Lotnictwa: książę Sultan (brat króla)

Minister Ropy Naftowej i Zasobów Mineralnych:        Ali Ibrahim Al-Naimi

Minister Handlu i Przemysłu:    Abdullah Ahmed Zainal Ali-Reza

Ambasador KAS w Polsce:                 Waleed Taher Radwan

Ambasador RP w KAS:                      Witold Śmidowski

Powierzchnia: 2 150 tys. km², ludność: 26,1 mln osób, w tym 5,6 mln obcokrajowców. Główne miasta: Rijad (stolica, siedziba rodziny królewskiej), Dżedda, Mekka, Medina, Dammam, Jubail.

Język urzędowy: arabski (język angielski jest powszechnie używany w życiu gospodarczym), grupy etniczne: Arabowie (90 %), Afro-Azjaci (10 %), religia: muzułmanie (100%).

Waluta lokalna: rial saudyjski (SAR), kurs wymiany (stały): 1 USD = 3,75 SAR.

Bogactwa naturalne: ropa naftowa (największe na świecie zasoby tego surowca - 26 %, a zarazem wiodąca rola w OPEC - 27-30 % całości wydobycia w ramach organizacji), gaz ziemny (4. miejsce, po Rosji, Iranie i Katarze), rudy żelaza, złoto, miedź, boksyty, fosfaty.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: Economist Intelligence Unit (EIU), MFW, CIA            * Dane za 2010 r. są szacunkowe.

Struktura PKB: rolnictwo – 2,6 %, przemysł – 61,8 %, usługi – 35,7 % (szacunk.za 2010 r.).

Podstawową gałęzią gospodarki AS pozostaje sektor ropy naftowej (ok. 45 % PKB i blisko 80 % dochodów budżetowych), z którego wpływy walutowe (ca 90 % wartości eksportu KAS) stanowią główną siłę napędową gospodarki narodowej. Drugą dźwignią rozwoju gospodarczego AS jest sektor petrochemiczny, bazujący na gazie naturalnym towarzyszącym ropie naftowej. Kolejnym filarem gospodarki saudyjskiej stać się ma sektor górnictwa bogactw mineralnych, reprezentowany przez państwowe przedsiębiorstwo Saudi Arabian Mining Company. W jego skład wchodzą 4 oddziały zajmujące się realizacją projektów o łącznej wartości ok. 7 mld USD.

Ważną rolę w polityce dywersyfikacji rozwoju gospodarczego AS i tworzenia nowych miejsc pracy odgrywają działania na rzecz ożywienia działalności prywatnego sektora przemysłowego, zwłaszcza w branży produkcji energii, telekomunikacji, wydobycia gazu i petrochemii. Duże znaczenie przywiązuje się do rozbudowy infrastruktury transportowej (budowa ponad 20 tys. km nowych autostrad i dróg lokalnych oraz połączeń drogowych z krajami sąsiednimi, 4 lotnisk międzynarodowych i krajowych, rozbudowa portów morskich i sieci połączeń kolejowych).

Program inwestycji infrastrukturalnych na lata 2010-2014: 396 mld USD.

Rynek pracy: 7,3 mln zatrudnionych, z tego 80 % to cudzoziemcy (dane nie uwzględniają pełnego zatrudnienia kobiet, ok. 20 %). Oficjalna stopa bezrobocia podana wyżej jest kwestionowana przez ekspertów rynku pracy i wynosi w rzeczywistości ok. 25 % (nie uwzględniając bezrobocia kobiet)

Handel zagraniczny, bilans handlowy

Eksport: 237,9 mld USD w 2010 r.; w jego strukturze zdecydowanie dominuje ropa naftowa i produkty jej przetwórstwa, stanowiące ok. 90 % całości eksportu Arabii Saudyjskiej. Głównymi odbiorcami saudyjskiego eksportu w 2009 r. były: Japonia (15 %), Chiny i USA (po ca 12 %), Korea Południowa (10 %), Indie (8 %).

Import: 88,4 mld USD w 2010 r.; przeważają w nim maszyny i urządzenia, artykuły żywnościowe, chemikalia, środki transportu, wyroby tekstylne. Głównymi partnerami w imporcie KAS w 2009 roku były: USA (13 % importu ogółem), Chiny (11 %), Niemcy (8 %), Japonia (6 %), Wielka Brytania (5 %), Korea Płd., Indie, Francja i Włochy (po 4 %).

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych: ONZ, Liga Arabska (AL), Światowa Organizacja Handlu (WTO), Panarabska Strefa Wolnego Handlu (GAFTA), Rada Współpracy Państw Zatoki (GCC), Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (OPEC), Organizacja Arabskich Krajów Eksportujących Ropę Naftową (OAPEC), Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (IAEA), Bank Światowy (WB), Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD), Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF), Islamski Bank Rozwoju (IDB).

Stosunki z Unią Europejską: w 1989 r. Komisja Europejska i GCC podpisały Umowę o współpracy przewidującą m.in. podjęcie negocjacji w/s zawarcia umowy o wolnym handlu. Rozmowy rozpoczęto w 1990 r. Pomimo kilkukrotnych rund spotkań technicznych i politycznych, nie osiągnięto pełnego porozumienia, w związku z czym negocjacje w końcu 2008 r. zostały zawieszone.

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Stosunki dyplomatyczne z Arabią Saudyjską zostały nawiązane w dniu 3 maja 1995 r. Od 1998 r. funkcjonuje w Rijadzie Ambasada RP, jesienią 2001 r. dokonano oficjalnego otwarcia placówki saudyjskiej w Warszawie.

• Umowa Ramowa o współpracy w dziedzinie gospodarki, handlu, inwestycji, techniki, kultury, turystyki, młodzieży i sportu - podpisana w Rijadzie 11.10.2003 r., weszła w życie 19.08.2004 r. Dokument ten przewiduje możliwość powołania wspólnej komisji (art.7);
• Konwencja w sprawie unikania podwójnego opodatkowania – podpisana w Rijadzie 22.02.2011 r. 
• w przeszłości Polska jednostronnie przyznała Arabii Saudyjskiej klauzulę największego uprzywilejowania (KNU);
• w fazie negocjacji pozostaje umowa o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji, tzw. BIT (od wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego Polska, jak inne kraje członkowskie UE, nie może bez mandatu Komisji Europejskiej samodzielnie negocjować tego typu umów).

3. Wymiana handlowa Polski z Arabią Saudyjską

Potencjał ekonomiczny Polski i Arabii Saudyjskiej oraz rola obu krajów w międzynarodowych stosunkach gospodarczych, zwłaszcza Polski w UE oraz Arabii Saudyjskiej w RWPZ, jak i relatywnie wysoka komplementarność obu gospodarek, przemawiają za potrzebą dalszego rozszerzania skali dwustronnej współpracy.

Obroty towarowe Polski z Arabią Saudyjską w latach 2006-2010 (w mln  USD)

Źródło: GUS

W 2008 r. osiągnięty został rekordowy - w okresie obejmującym ostatnie 10 lat - wynik w polsko-saudyjskich obrotach handlowych. W roku tym Polska (po raz pierwszy od 2004 r.) odnotowała dodatni bilans w handlu z Arabią Saudyjską (+ 184 mln USD). Po słabszych rezultatach 2009 r., wynikających gł. z dużego spadku w polskim eksporcie (wyroby stalowe, maszyny i urządzenia), w 2010 r. poziom wzajemnych obrotów wrócił do poprzedniego stanu.

Główne pozycje w polskim eksporcie do Arabii Saudyjskiej w 2010 r.:

• urządzenia mechaniczne i elektryczne (części zamienne, wały napędowe, łożyska, osprzęt do telefonii, akumulatory, turbiny, spycharki, oświetlenie - 29 % eksportu ogółem
• produkty pochodzenia zwierzęcego (gł. sery i twarogi)                                              - 13,1 %
• artykuły spożywcze (wyroby cukiernicze, piekarnicze, art. zbożowe-płatki)               - 11,0 %
• wyroby różne (meble, w tym lekarskie, materace, stelaże, art. pościelowe)                - 10,9 %
• wyroby przemysłu papierniczego                                                                              -   8,4 %
• wyroby z gumy (gł. opony) i tworzyw sztucznych                                                      -   7,9 %
• produkty przemysłu chemicznego (leki, kosmetyki, wody toaletowe)                         -   6,9 %
• produkty poch. roślinnego (gł. jęczmień i warzywa mrożone)                                     -   5,4 %.

Główne towary w imporcie z KAS w 2010 r.:

• tworzywa sztuczne (gł. polimery etylenu i propylenu, polietery i żywice,
• arkusze, taśmy i folie z tworzyw sztucznych)                      - 94,6% udział w n/imporcie
• produkty przemysłu chemicznego (etery)                - 2,3 %
• produkty roślinne (winogrona i owoce cytrusowe)             - 1,5 %.

AS jest  najbardziej  rozwiniętym  gospodarczo  krajem  arabskim  (25 % PKB całego świata arabskiego), dysponującym znacznymi zasobami kapitałowymi i największym w regionie potencjałem importowym. W ostatnich latach była (z uwzgl. reeksportu) największym finalnym odbiorcą polskiego eksportu w gronie państw członkowskich Rady Współpracy Państw Zatoki oraz strategicznie ważnym partnerem gospodarczym Polski w regionie.

W pierwszym półroczu 2011 r. wartość obrotów wyniosła 224,1 mln USD (wzrost o 21,5% w porównaniu z I półroczem 2010 r.), w tym polski eksport – 98,8 mln USD (wzrost o 14,8 %), zaś import z KAS – 125,3 mln USD (wzrost o 27,4 %) 

4. Współpraca inwestycyjna

Próby utworzenia wspólnych przedsiębiorstw polsko-saudyjskich doprowadziły do inwestycji produkcyjnych w Polsce holdingów: "Zamil Steel" (produkcja konstrukcji stalowych) i "Saudi Amiantit" (produkcja zbiorników i rur z laminatów poliestrowych i włókna szklanego) oraz otwarcia biura handlowego koncernu petrochemicznego SABIC, który rozpoczął budowę centrum logistycznego w Polsce. Istnieje też szereg  inwestycji prywatnych saudyjskich biznesmenów w polskim sektorze nieruchomości. Niestety, w statystykach PAIiIZ nie są uwzględniane inwestycje kapitałowe poniżej 1 mln USD oraz pośrednie inwestycje saudyjskie dokonane za pośrednictwem funduszy międzynarodowych.

W latach 2004-2009 tworzone były spółki polsko-saudyjskie na terytorium AS:

• GOSAIBI GROUP – COMPUTERLAND LTD. (w styczniu 2005 r. Computerland S.A. poinformował o rezygnacji z działalności przed zakończeniem procedury rejestracyjnej);
• POLIMEX ARABIA LTD. utworzona przez Polimex Mostostal Siedlce S.A. oraz przedsiębiorców saudyjskich;
• BIATEL ARABIA (z udziałem Biatel S.A. i saudyjskiej Almashrik Co.) działająca w branży telekomunikacji i IT;
• ELEKTROBUDOWA Konin z saudyjską firmą AL-ALAMIYAH;
• PW Elektronika z firmą saudyjską Batterjee.

W ocenie Ambasady RP w KAS istnieje możliwość zainteresowania inwestorów saudyjskich udziałem kapitałowym w planowanych inwestycjach sektora naftowo-gazowego w Polsce. Współpraca dwustronna mogłaby m.in. obejmować inwestycje w obiekty przerobu i dystrybucji produktów ropy naftowej i gazu naturalnego oraz usługi w zakresie poszukiwania złóż ropy naftowej i gazu ziemnego (m.in. wiercenia), budowę obiektów wydobywczych, linii przesyłowych i dystrybucyjnych.

Rozmowy przeprowadzone w Polsce przez ministra ropy i zasobów mineralnych A. Al-Naimi w lipcu 2007 r. oraz jego deklaracje, iż Arabia Saudyjska jest otwarta na różne formy współpracy z Polską w sektorze energetycznym wskazują na potrzebę rozważenia przez stronę polską podjęcia poważnych działań w tym zakresie. Kolejne pomysły zmierzające do zachęcenia Saudyjczyków do inwestowania w Polsce pojawiły się  w lipcu 2009 r. przy okazji wizyty saudyjskiej misji gospodarczej. Podczas spotkania ministrowie Skarbu i Gospodarki zachęcali Saudyjczyków do wzięcia udziału w procesie prywatyzacji spółek Skarbu Państwa.

5. Wzajemne kontakty w sferze gospodarczej

W ostatnich latach notujemy rosnące zainteresowanie nawiązaniem kontaktów i podjęciem bezpośredniej współpracy gospodarczej i handlowej ze strony polskich i saudyjskich podmiotów gospodarczych. Przejawem tego były misje handlowe do Arabii Saudyjskiej i do Polski organizowane przez obie strony. Szereg polskich firm wykazuje zainteresowanie regularnym uczestnictwem w targach i wystawach międzynarodowych w Rijadzie i Dżeddzie.

W kwietniu 2000 r. Minister Gospodarki J. Steinhoff złożył wizytę w Arabii Saudyjskiej. Była to pierwsza w historii dwustronnych kontaktów wizyta polskiego ministra gospodarki w tym kraju. Także w 2000 r. KIG zrealizował misję gospodarczą z udziałem przedsiębiorców z branż: energetycznej, maszynowej, budowlanej, medycznej, geologicznej, meblowej, sektora żywnościowego. W trakcie wizyty KIG i Rada Saudyjskich Izb Przemysłowo-Handlowych uzgodniły kwestię utworzenia Polsko-Saudyjskiej Rady Biznesu w RP i Saudyjsko-Polskiej Rady Biznesu w AS. 

W październiku 2003 r. miała miejsce w AS wizyta rządowej delegacji gospodarczej  pod przewodnictwem Wicepremiera M. Pola. Równolegle z tą wizytą przebywała w KAS misja handlowa zorganizowana przez Krajową Izbę Gospodarczą (ponad 40 polskich firm).

W marcu 2004 r. Arabię Saudyjską odwiedził  (wraz z grupą przedsiębiorców) Prezydent RP A. Kwaśniewski. Z kolei w kwietniu przebywał w Polsce, na zaproszenie Wicepremiera M.Pola saudyjski Minister Transportu. W maju przebywała w Polsce misja przedsiębiorców saudyjskich, podczas której w KIG odbyło się I Polsko-Saudyjskie Forum Gospodarcze. We wrześniu na Dzień polsko-arabskiej współpracy gospodarczej przybyła liczna delegacja saudyjska pod przewodnictwem Ministra Przemysłu i Handlu M. Yamaniego.  Min. Yamani przeprowadził rozmowy z Premierem M. Belką, Wicepremierem, Ministrem Gospodarki i Pracy J. Hausnerem, został też zaproszony do złożenia oficjalnej wizyty w Polsce.

W czerwcu 2005 r. w Warszawie miało miejsce II Polsko-Arabskie Forum Gospodarcze, zaś w listopadzie w AS przebywała 17-osobowa misja handlowa KIG (branże: motoryzacyjna, telekomunikacja, IT, gospodarka wodna, maszyny budowlane, projekty inwestycyjne i budowlane, farmaceutyki dla weterynarii, mieszanki paszowe.

W 2006 r. w Warszawie przebywała saudyjska misja handlowa pod przewodnictwem Sekretarza Generalnego Saudyjskiej Rady Izb Przemysłu i Handlu P. Fahad S.Al-Sultan.

W czerwcu 2007 r. miała miejsce historyczna wizyta państwowa w Polsce króla AS Abdullaha, wraz z misją zorganizowaną przez Radę Saudyjskich Izb Handlu i Przemysłu (CSCCI). W lutym 2007 b. prezydent RP, Lech Wałęsa wziął udział w Dżeddyjskim Forum Ekonomicznym (Jeddah Economic Forum - 2007), natomiast w lipcu przebywał w Polsce saudyjski minister ropy naftowej i zasobów naturalnych, Ali Al-Naimi. Ponadto w maju tego roku KIG zorganizowała misje na Międzynarodowe Targi Przemysłu Spożywczego, Hotelowego i Opakowaniowego oraz na Międzynarodowe Targi Medyczne - Ochrona Zdrowia i Szpitalnictwo w Dżeddzie. W listopadzie 2007 r. w kolejnej misji handlowo-inwestycyjnej KIG uczestniczyły firmy polskiego sektora rolno-spożywczego.

W czerwcu 2008 r. delegacja MG pod przewodnictwem Wicepremiera, Ministra Gospodarki,  W. Pawlaka wzięła udział w szczycie energetycznym w Dżeddzie. Delegacja polska po raz pierwszy pojawiła się na podobnym spotkaniu - spośród 38 państw z całego świata zaproszonych zostało 8 państw z UE, w tym Polska jako jedyna z regionu EŚW. W listopadzie 2008, w ramach przygotowań do wizyty Premiera Donalda Tuska, przebywała w AS delegacja, której przewodniczył Minister Skarbu Państwa Aleksander Grad, z udziałem Podsekretarza Stanu w MG D. Bogdana.

W listopadzie 2008 r. Wicepremier W. Pawlak przyjął Ministra Handlu i Przemysłu KAS, P. Abdullaha A. Ali-Reza, który jako reprezentant Króla Arabii Saudyjskiej przewodniczył delegacji saudyjskiej biorącej udział w obchodach 90. Rocznicy Odzyskania Niepodległości.

W 2009 r. w kolejnej rundzie negocjacji umowy inwestycyjnej (tzw. BIT) w Rijadzie uczestniczył Podsekretarz Stan w MG M. Korolec. Ponadto w Polsce przebywała saudyjska misja gospodarcza, której gospodarzem była KIG.

W październiku 2010 r. w Polsce przebywała misja handlowa Saudyjsko-Polskiej Rady Biznesu na czele z jej przewodniczącym dr Yasserem Al-Harbi.

W lutym 2011 r. przebywał w Rijadzie Wicepremier, Minister Gospodarki W. Pawlak, który uczestniczył w Międzynarodowym Forum Energetycznym. Wicepremier spotkał się m.in. z Ministrem Ropy Naftowej KAS A. Al-Naimim, podpisał też Konwencję w/s unikania podwójnego opodatkowania.

6. Możliwości rozwoju polskiego eksportu do Arabii Saudyjskiej

Sektor rolno-spożywczy: dostawy produktów mleczarskich, mięsa i wyrobów mięsnych (drobiowych i wołowych), przetworów warzywnych, świeżych i mrożonych owoców, soków i koncentratów owocowych, wyrobów piekarniczych i cukierniczych, w tym czekoladowych, a ponadto transfer technologii przetwórstwa żywności, maszyn i urządzeń dla małych zakładów produkcyjnych, m.in. piekarniczych i cukierniczych oraz tworzenie joint ventures w tej dziedzinie w AS;

Wyroby przemysłu drzewno-papierniczego: meble biurowe, szpitalne, hotelowe i domowe, materiały i stolarka budowlana, ścier drzewny, papier (opakowaniowy, gazetowy) i tektura, artykuły higieniczne z papieru; 

Produkty chemiczne, tworzywa sztuczne, wyroby gumowe i szklane, ceramika: m. in. kosmetyki (zwł. perfumy i wody toaletowe), szkło budowlane i dekoracyjne, panele, płytki ceramiczne, włókna syntetyczne, opony samochodowe;

Przemysł metalurgiczny: dostawy metali i wyrobów z metali nieszlachetnych, wyrobów z metali kolorowych, zwłaszcza miedzi, konstrukcji przemysłowych (kątowniki, profile, rury itp. dla przemysłu naftowego i gazowego, szyny kolejowe), jak również tworzenie joint ventures w zakresie dystrybucji i sprzedaży artykułów hutniczych;

Sektor energii elektrycznej, gospodarki wodnej i ochrony środowiska: projektowanie i wykonawstwo obiektów energetycznych, linii transmisyjnych energii elektrycznej i stacji transformatorowych, dostawy urządzeń: kotłów, turbin, transformatorów, kabli, silników oraz innego sprzętu elektrycznego, w tym oświetleniowego, budowa sieci wodno-kanalizacyjnych oraz oczyszczalni ścieków, dostawy technologii i urządzeń ochrony środowiska, usługi software dla sektora energetycznego i gospodarki wodnej

Przemysł obronny: potencjalne tematy polskiego eksportu i współpracy naukowo-technicznej w tym sektorze to dostawy sprzętu i amunicji wojskowej dla potrzeb sił zbrojnych i specjalnych AS, środków ochrony osobistej, m. in. kamizelek ochronnych i masek gazowych, dostawy małych samolotów, śmigłowców oraz łodzi desantowych i kutrów patrolowych, dostawy radarów, sprzętu telekomunikacyjnego i radiolokacyjnego, dostawy wojskowych szpitali polowych oraz wyposażenia sanitarno-medycznego;

Inne potencjalne dziedziny rozwoju polskiego eksportu:

• przemysł maszynowy i górnictwo - dostawy   pojazdów  samochodowych  i  silników  wysokoprężnych; dostawy  lekkiego  sprzętu  pływającego,  m.in.  jachtów  i  łodzi  motorowych; maszyn, urządzeń i sprzętu górniczego oraz usługi techniczne;
• budownictwo drogowe i kolejnictwo - udział firm polskich (jako podwykonawców) w  budowie  sieci  transportu  miejskiego; projektowanie  i  budowa  linii  kolejowych  w  AS (w ramach konsorcjów międzynarodowych), dostawy taboru kolejowego;
• lotnictwo cywilne - dostawy samolotów i helikopterów dla celów rolniczych, sanitarnych i pożarniczych oraz usługi w zakresie ochrony przeciwpożarowej i opylania pól;
• gospodarka morska - dostawy statków handlowych, rybackich i baz przetwórczych; projektowanie,  budowa portów handlowych i rybackich; budowa i wyposażenie stoczni morskich, szkolenia dla średniego i wyższego personelu pływającego;
• telekomunikacja i IT: dostawy sprzętu i oprogramowania dla branży telekomunikacyjnej oraz organizacja szkoleń zawodowych w Polsce;
• ochrona zdrowia: dostawy sprzętu szpitalnego, diagnostycznego i laboratoryjnego; współpraca naukowo-badawcza, szkolenie personelu medycznego (podstawowe oraz specjalistyczne - m.in. dziedzinie kardiochirurgii, ortopedii i rehabilitacji); odpłatne leczenie i rehabilitacja  pacjentów  saudyjskich w polskich  ośrodkach  ochrony  zdrowia;
• turystyka: współpraca między polskimi i saudyjskimi biurami podróży; inwestycje saudyjskie (pośrednie i bezpośrednie) w polskie  hotele, sanatoria, domy wczasowe itp.

7.  Kontakt

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Królestwie Arabii Saudyjskiej

Al-Warood Area 20, Abdullah Bin Jafar Street, P.O. Box 94016, Riyadh 11693
Tel.: (+966 1) 4549274, 4508889, 4549089,   faks: (+966 1) 4549210
e-mail: rijad.amb.sekretariat@msz.gov.pl, strona internetowa: www.rijad.polemb.net

Opracowanie: (na podst. materiałów Ambasady RP w Rijadzie )

Departament Międzynarodowej Współpracy Dwustronnej MG

wrzesień 2011 r.