Współpraca gospodarcza: Wielka Brytania

WIELKA BRYTANIA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Oficjalna nazwa państwa brzmi: Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii. Wielka Brytania jest monarchia konstytucyjną.  Ludność Wlk. Brytanii liczy 58 mln mieszkańców. Gospodarka Wielkiej Brytanii postrzegana jest jako jedna z najsilniejszych i najbardziej liberalnych w Unii Europejskiej.

W 2009 roku gospodarka Wielkiej Brytanii utrzymywała się w fazie głębokiej recesji jako jedyna z dużych gospodarek europejskich. Zarówno kryzys finansowy, jak i gospodarczy istotnie pogłębiły się w trakcie pierwszego i drugiego kwartału 2009 roku. Spadki głównych wskaźników gospodarczych były mniej dotkliwe w trzecim kwartale, jednak wzrastające bezrobocie i stagnacja rynkowa wykluczyły optymistyczne przewidywania, iż gospodarka brytyjska wejdzie w fazę szybkiego wzrostu na początku 2010 roku. 

Złą sytuację ekonomiczną w br. obrazowało m. in. bardzo wysokie bezrobocie, które osiągnęło jeden z najwyższych poziomów od wielu lat - 7,8% (dane za trzeci kwartał 2009 roku). Na początku czwartego kwartału 2009 roku odnotowano 2,5 mln bezrobotnych (7,8%), zaś w grupie wiekowej 16 - 24 lata poziom bezrobocia wyniósł 18%.

Poziom inwestycji w trzecim kwartale 2009 roku był niższy o 3% w stosunku do ubiegłego kwartału, a w stosunku do ubiegłego roku spadł o 21,7%. Dynamika inwestycji pokazała, że istotny spadek, bo o 8,9% odnotowano w pierwszym kwartale tego roku, a w drugim kwartale aż o 10,2%.

Nie sprawdziły się wcześniejsze optymistyczne prognozy, zakładające m. in. kontrolowany spadek PKB. Przewidywany wcześniej na rok 2009 poziom zmniejszenia PKB rzędu 3,5% będzie – wg ostatnich danych - w istocie spadkiem większym: rzędu 4,75%. Ostatnie tak niskie wskaźniki gospodarcze Wielka Brytania odnotowała w 1990 roku. Dynamika PKB pokazała największy jego spadek w pierwszym kwartale 2009 roku (o 2,4%); w drugim i trzecim kwartale 2009 roku wskaźnik PKB spadł kolejno o 0,7% oraz  0,3%. 

Poziom inflacji natomiast obniżył się kilkakrotnie, a w końcu roku nieznacznie wzrósł (styczeń 2009 roku – 3%, październik 2009 roku – 1,5%). Cel inflacyjny Bank of England w zakładanym na rok 2009 budżecie wynosił 2%.

W złej i pogarszającej się kondycji jest stan brytyjskich finansów publicznych. Jeszcze przed upływem 2009 roku całkowite zadłużenie brytyjskiego sektora finansów publicznych netto (PSND) wyniosło 844, 5 mld funtów, tj. 60,2% PKB (dane za październik 2009). Dla porównania, w listopadzie 2008 roku zadłużenie finansów publicznych netto było na poziomie 49,6% PKB. Rząd brytyjski pożyczył w tym roku 178 mld GBP. W tym ujęciu dług netto sektora finansów publicznych (PSNB) szacowany jest na 12,6% PKB w latach 2009 - 2010, co stanowi blisko dwukrotny wzrost w stosunku do lat 2008 - 2009.

Wielką Brytanię charakteryzuje również wysoki deficyt na rachunku obrotów bieżących. Zaznacza się on głównie w odniesieniu do handlu artykułami przemysłowymi. Wielka Brytania staje się także importerem netto energii.

Łączna wartość obrotów handlowych Wielkiej Brytanii ze światem w okresie styczeń - wrzesień 2009 r. wyniosła 387,223 mln GBP przy czym ujemne saldo wyniosło 61,338 mln GBP.

Wartość brytyjskiego eksportu wyniosła 162,942 mln GBP z czego 90,23 mln GBP trafiło do krajów Unii Europejskiej. W pierwszej dziesiątce najważniejszych rynków zbytu dla produktów brytyjskich znajdują się: USA, Niemcy, Francja, Holandia, Irlandia, Belgia, Hiszpania, Włochy, Chiny oraz Szwecja.

Wartość brytyjskiego importu w okresie styczeń – wrzesień 2009 r. wyniosła 224,281 mln GBP, z czego towary o wartości 115,499 mln GBP pochodziły z państw unijnych. Głównymi partnerami w imporcie były: Niemcy, USA, Chiny, Holandia, Francja, Belgia, Norwegia, Irlandia, Włochy oraz Hiszpania.

Prognoza rozwoju współpracy gospodarczej z Wielką Brytanią

Polski eksport na rynek brytyjski ma ugruntowaną pozycję. Świadczy o tym fakt, iż mimo poważnego kryzysu ekonomicznego, jaki przeżywała Wielka Brytania w roku 2009 nasz eksport do tego kraju spadł jedynie o 0, 8%. Wygaszanie własnej produkcji przemysłowej i wysokie koszty wytwarzania, zwłaszcza w tzw. przemysłach tradycyjnych, wymuszają dużą importochłonność gospodarki brytyjskiej. Przemysł brytyjski koncentruje się na wytwarzaniu towarów technologicznie wysoko zaawansowanych, przenosząc produkcję praco- i materiałochłonnych komponentów oraz części zamiennych do krajów o niższych kosztach wytwarzania w celu poprawy własnej konkurencyjności. Biorąc pod uwagę zaawansowanie technologiczne polskich przedsiębiorstw, wykształconą kadrę techniczną, stosunkowo niskie koszty produkcji itp., należy przyjąć, że polski eksport do Wielkiej Brytanii będzie nadal wzrastać, lecz w związku ze zmieniającą się relacją kursową i obniżonym, w wyniku kryzysu, popytem wewnętrznym w Wielkiej Brytanii, jego wzrost nie będzie tak dynamiczny.

Należy się liczyć z dalszym nasilaniem się zjawiska pozyskiwania towarów z Polski przez duże firmy handlowe jak Tesco, Argos/ Homebase, B&Q czy Sainsbury’s. Cztery największe sieci hipermarketów – Tesco, Sainsbury’s, Morrions i Asda utrzymują obecnie tzw. polskie półki. Według informacji przedstawiciela Tesco mają oni w ciągłej sprzedaży ok. 350 rodzajów produktów pochodzących z Polski.

Z uwagi na stosunkowo niskie koszty Polska staje się atrakcyjnym miejscem do przenoszenia usług świadczonych w strukturach dużych firm brytyjskich na rynku polskim, zwłaszcza w zakresie tzw. zaplecza biznesowego (rachunkowość, kadry, centra telefoniczne). W związku z powszechnymi skargami klientów na jakość usług świadczonych przez call-centers dotychczas tradycyjnie otwieranych przez firmy brytyjskie w Azji, wiele z tych przedsiębiorstw szuka alternatywnych lokalizacji, w krajach bliższych kulturowo. Stwarza to szansę dla Polski przyciągnięcia inwestycji typu BPO do naszego kraju.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: Office for National Statistics, HM Treasury, Eurostat, Pre-Budget Report 2010

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Stosunki gospodarcze między Polską a Wielką Brytanią regulowane są m.in. przez:

• Traktat Akcesyjny z 16 kwietnia 2003 r.;
• Wieloletnią umowę o rozwoju współpracy gospodarczej, przemysłowej, naukowej i technicznej między Rządem PRL a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, podpisanej w Londynie dnia 20.03.1973r. (niepublikowana) www.msz.gov.pl/bpt/documents/9477.pdf;
• Konwencję między Rzecząpospolitą Polską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od zysków majątkowych, podpisanej w Londynie dnia 20 lipca 2006 r. (Dz.U. 2006 nr 226 poz. 1646);
• Umowę między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, podpisana w Londynie dnia 8 grudnia 1987 r.( Dz.U. 1988 nr 12 poz. 93).

3. Polsko - brytyjskie obroty towarowe (w mln EUR)

Według danych handlu zagranicznego Polski za 2008 r. udział Wlk. Brytanii  w obrotach Polski z krajami UE wyniósł 4,15%

W 2008 r. wzajemne obroty osiągnęły wartość 10 740,41 mln EUR, w tym polski eksport wartość 6 699,95 mln EUR a import wartość 4 040,45 EUR. Saldo dodatnie dla Polski wyniosło 2659,50 mln EUR.

W 2009 r. obserwowaliśmy znaczny spadek wzajemnych obrotów (dynamika 88,2%) w tym eksportu (dynamika 94,0%) oraz importu (dynamika 78,6).

W strukturze polskiego eksportu do Wielkiej Brytanii dominowały towary o wysokim stopniu przetworzenia.

Największymi kategoriami w polskim eksporcie były:

• urządzenia i aparatura, telekomunikacyjne i do zapisu, i do odtwarzania dźwięku,
• pojazdy drogowe,
• maszyny biurowe i urządzenia do automatycznego przetwarzania danych,
• elektryczne maszyny, aparaty i urządzenia, gdzie indziej nie-wymienione ani nie-włączone i ich elektryczne części,
• meble i ich części; pościel, materace, stelaże pod materace, poduszki i podobne artykuły wypychane.

Podobnie jak w przypadku polskiego eksportu, tak również w imporcie do Polski dominują towary o wysokim stopniu przetworzenia, jak:

• produkty medyczne i farmaceutyczne,
• pojazdy drogowe,
• maszyny specjalistyczne dla określonych gałęzi przemysłu,
• ropa naftowa, produkty z ropy naftowej i materiały pokrewne,
• wyroby różne, gdzie indziej niewymienione ani niewłączone.

Zgodnie z danymi brytyjskimi z września 2009 r. Polska jest 19 największym odbiorcą towarów brytyjskich z udziałem w globalnym brytyjskim eksporcie w wysokości 1,2 %. Natomiast wartość polskiego eksportu w wysokości 1,4 % ogólnej wartości importu na rynek brytyjski, plasuje Polskę na 18 miejscu wśród największych eksporterów na rynek brytyjski. Spośród państw członkowskich Unii Europejskiej Polska zajmuje 9 miejsce zarówno pod względem wartości eksportu, jak i importu do Wielkiej Brytanii.

Spośród państw członkowskich Unii Europejskiej Wielka Brytania zajmuje odpowiednio 4 w eksporcie i 6 pozycję w imporcie wśród największych partnerów Polski.

Perspektywy współpracy

Rynek brytyjski jest rynkiem niezwykle wymagającym, jednocześnie jednak stwarzającym ogromną szansę dla polskich eksporterów ze względu na wysoką chłonność oraz pozytywny odbiór towarów pochodzenia polskiego. Szczególne miejsce w polskim eksporcie do Wielkiej Brytanii zajmuje sektor rolno-spożywczy, którego wartość rośnie w bardzo szybkim tempie.  W 2007 r. wyniosła 386 mln GBP, a jeśli dodać do tego również napoje i wyroby tytoniowe, aż 409 mln GBP. Dla porównania, tylko do sierpnia 2009 r. wartość polskiego eksportu w tym sektorze wyniosła 350 mln GBP.

Wieloletnia tradycja oraz doskonała jakość produkcji przyczyniła się do dynamicznego rozwoju sektora meblarskiego w Polsce, a obecność producentów sektora na rynku brytyjskim oraz prowadzone działania promocyjne zwiększyły rozpoznawalność polskich mebli na rynku brytyjskim. Jednocześnie, nadal obserwuje się dużą chłonność rynku brytyjskiego na te towary i w perspektywie w dalszym ciągu istnieją możliwości zwiększenia sprzedaży do Wielkiej Brytanii. 

Wielka Brytania posiada znaczący potencjał w sektorze tworzyw sztucznych przetwarzając blisko 5 milionów ton rocznie. Wartość samego przemysłu plastykowego wynosi 18 miliardów GBP. Roczny eksport szacowany jest na 4,6 miliarda GBP. Przy rosnącym zapotrzebowaniu plastyku w Wielkiej Brytanii, należy wskazać znaczące możliwości rozwoju polskich firm specjalizujących się w wytwarzaniu oraz przetwarzaniu plastyku.

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według danych NBP wartość zobowiązań z tytułu inwestycji Wlk. Brytanii w Polsce na koniec 2008 r. wyniosła EUR 4408,5 (7 miejsce). Łączna ilość zarejestrowanych inwestorów brytyjskich w Polsce (powyżej 1 mln EUR) wynosi ponad 100, przy czym pierwsza 15-ka największych firm zainwestowała ponad 80% całości inwestycji brytyjskich w Polsce. Do największych inwestycji brytyjskich w Polsce należą: Tesco Plc (supermarkety), Imperial Tobacco Plc (przemysł tytoniowy), GlaxoSmithKline (farmacja), British Oxygen Corporation (gazy techniczne), AVIVA Plc (finanse), Bates Ltd (transport, magazyny), Cadbury’s Schweppes (art. spożywcze), Shell Overseas Holdings Ltd. (produkty naftowe).

Obserwujemy zwiększone zainteresowanie brytyjskich inwestorów rynkiem polskim, szczególnie wśród przedsiębiorstw średniej wielkości. Poszukują oni z reguły możliwości wykorzystania środków dostępnych z Unii Europejskiej przy rozpoczynaniu działalności na terenie Polski. Realną szansą wydaje się być przenoszenie funkcji pomocniczych dużych przedsiębiorstw (księgowość, zarządzanie zasobami ludzkimi, badania i rozwój, itp.) do innych krajów (Business Process Offshoring). Biorąc pod uwagę niższe koszty siły roboczej w Polsce w porównaniu do Wielkiej Brytanii, bliskość geograficzną dwóch krajów oraz bliskość kulturową, Polska jest atrakcyjnym partnerem do lokowania tego typu inwestycji. Zaobserwować można także bardzo duże zainteresowanie zakupem nieruchomości w Polsce przez obywateli brytyjskich.

Obserwujemy również znaczny wzrost zainteresowania ze strony polskich firm jak też osób fizycznych podejmowaniem działalności gospodarczej, w tym głównie usługowej, na terenie Wielkiej Brytanii. Rejestrowane są firmy z sektora budowlanego, przedstawicielstwa polskich firm produkcyjnych i handlowych, polskie hurtownie, sklepy, restauracje, bary itp. Według szacunków BPCC już 40 tys. firm tego typu założonych przez Polaków funkcjonuje w Wielkiej Brytanii. Wartość polskich inwestycji na terenie Wielkiej Brytanii wg danych NBP na koniec 2008r. wyniosła 802,6 mln EUR, co plasuje ten kraj na piątym miejscu wśród polskich inwestycji za granicą.

5. Dostęp do rynku

Wielka Brytania dokonała otwarcia rynku pracy dla obywateli polskich z dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z oceną administracji brytyjskiej pełne otwarcie rynku pracy dla nowych krajów członkowskich UE było korzystne dla gospodarki brytyjskiej. Pracownicy z tych krajów, w tym z Polski, wypełniają luki w zatrudnieniu w wielu zawodach oraz redukują regionalne niedobory pracowników.
Kryzys gospodarczy oraz zaostrzone przepisy migracyjne spowodowały, że liczba osób przyjeżdżających do Wielkiej Brytanii w celu podjęcia pracy znacząco spadła. Według szacunków ambasady liczba Polaków przebywających w Wielkiej Brytanii obniżyła się w ciągu ostatniego roku o 200-250 tys. i osiągnęła poziom 500-550 tys. Wielkość ta w ostatnim okresie nie ulega zmianie. Zgodnie z danymi „Worker Registration Scheme” w 2009 roku zarejestrowano 162 495 Polaków chcących podjąć legalne zatrudnienie w Wielkiej Brytanii. W kolejnym roku liczba ta wynosiła 150 255 osób. W roku 2009 - 103 115 osób, a w ostatnim kwartale roku 2009 - 13 700.

Polacy stanowią najbardziej liczną grupę spośród wszystkich obywateli państw A8 podejmujących pracę w Wielkiej Brytanii. W sumie w roku 2009 pracę podjęło 29 085 osób, a 51% tej grupy stanowili Polacy. Powyższa liczba osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nie wyczerpuje jednak liczby Polaków pracujących w Wielkiej Brytanii, bowiem osoby pracujące w oparciu o samo-zatrudnienie (odpowiednik prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce) nie są objęte obowiązkiem rejestracji. Szacuje się, że obywateli polskich pracujących na podstawie samo-zatrudnienia jest około 150 tysięcy. 

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
90 Gloucester Place
London W1U 6HS, United Kingdom
tel.: +44 207 317 27 02; fax: +44 207 486 98 40
e-mail: london@trade.gov.pl
strona internetowa: http://london.trade.gov.pl/

Wydział Polityczno - Ekonomiczny Ambasady RP
47 Portland Place, London W1B 1JH
London W1G 7AP United Kingdom
tel.: +44 207 291 39 17; +44 207 291 39 18
fax: +44 207 291 39 68
e-mail: london.we@msz.gov.pl
strona internetowa: http://www.london.polemb.net/

sierpień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich