Współpraca gospodarcza: Wielka Brytania

WIELKA BRYTANIA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Oficjalna nazwa państwa brzmi: Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii. Wielka Brytania jest monarchia konstytucyjną.  Ludność Wlk. Brytanii liczy 58 mln mieszkańców. Gospodarka Wielkiej Brytanii postrzegana jest jako jedna z najsilniejszych i najbardziej liberalnych w Unii Europejskiej.

Gospodarka brytyjska po okresie głębokiej recesji w roku 2009 (spadek PKB o 4,9%) wydaje się znajdować w fazie umiarkowanego rozwoju. Ostatnie szacunki wskazują, że w 2010 r. wzrost brytyjskiego PKB miałby wynieść 1,2%. Prognozy na rok 2011 mówią o dynamice PKB rzędu 2,3%, na r. 2012 - rzędu 2,8%.
Głównym motorem wzrostu w roku 2010 były przedsiębiorstwa prywatne; wydatki rządowe pozostawały przez ostatnie kwartały 2010 r. na niezmienionym poziomie, a uprzednio wzrastały w niewielkim stopniu. W ostatnich miesiącach roku 2010 odnotowano również wzrost oszczędności gospodarstw domowych.
Gros wzrostu zawdzięcza kraj przedsiębiorstwom produkcyjnym - przyrost produkcji w III  kw. 2010 wyniósł 0,5%, podczas gdy wyniki sektora usług i sprzedaży cechowała znacznie mniejsza dynamika. Należy  wspomnieć, że te dwa ostatnie sektory odpowiadają za ok. 75% brytyjskiego PKB.
Inwestycje przedsiębiorstw wzrosły o 8,9% na przestrzeni roku 2010. Bank of England  (BoE) wskazuje przy tym, że dostęp do kredytów poprawił się, ale jedynie w odniesieniu do dużych firm.
Znacznie gorzej niż się spodziewano wypadł bilans handlu – ostatnio odnotowano ujemne saldo na poziomie ok. 6,3% PKB, co oznacza że wzrost nie jest napędzany przez eksport, jak wcześniej oczekiwano - i to mimo osłabienia funta szterlinga. W znacznej mierze odpowiada za to spowolnienie gospodarcze w USA, które są głównym partnerem handlowym WB.

Inflacja i polityka monetarna
Inflacja mierzona jako CPI szacowana jest na poziomie 2,7% (IV kwartał 2010 r.), jako RPI -3,7%. Bazowa stopa procentowa BoE jest utrzymywana na poziomie 0,5%.
Wziąwszy pod uwagę wcześniejszą politykę quantitative easing (na poziomie 200 mld GBP), politykę monetarną należy uznać za ekspansywną.

Dynamika wymiany handlowej
Wg dostępnych analiz HM Revenue & Custom, całkowita wartość brytyjskiego eksportu w ciągu 12 miesięcy poprzedzających wrzesień 2010 r. wzrosła o 12,2 % w porównaniu z podobnym okresem roku poprzedzającego. Liczba eksporterów w WB wzrosła w 3 kwartale 2010 r. o 4,3 % w porównaniu z 3 kwartałem 2009 r. i wyniosła 50 677.
Całkowita wartość importu  brytyjskiego w ciągu 12 miesięcy poprzedzających wrzesień 2010 r. wzrosła o 11,4 % w porównaniu z podobnym okresem roku poprzedniego. Liczba brytyjskich importerów w 3 kwartale 2010 r. zmniejszyła się o 7,8% w porównaniu z 3 kwartałem 2009 r. i wyniosła  65 165. Najbardziej zmalała liczba importerów w Irlandii Płn.
Po Stanach Zjednoczonych i Niemczech, strategicznym kierunkiem brytyjskiego eksportu i inwestycji mają stać się Chiny. W listopadzie 2010 r. uruchomiono chińsko-brytyjski fundusz inwestycyjny o wartości 500 mln USD, który ma inwestować środki w przedsiębiorstwa średniej wielkości z potencjałem rozwoju handlu z Chinami. Jednym z inwestorów jest prywatna instytucja finansowa First Eastern Group.
W chwili obecnej WB odnotowuje duży deficyt w handlu z Chinami. Kraj ten sprzedaje WB towary i usługi o wartości 3-krotnie przewyższającej wartość eksportu brytyjskiego do Chin. Niemniej, w ciągu 8 miesięcy 2010 r. eksport brytyjski eksport do Chin wzrósł o 44% i wiele wskazuje na to, że w miarę rozwoju chińskiej klasy średniej i przeorientowania społeczeństwa z wytwórczego na bardziej konsumpcyjne popyt na towary i usługi Made in the UK  będzie się zwiększał. WB ma nadzieję, że do r. 2015 jej eksport do Chin osiągnie wartość 100 mld USD. Szczególne nadzieje wiąże WB z promocją na rynku chińskim takich dziedzin gospodarki jak: wysoko przetworzone i zaawansowane przetwórstwo, niskowęglowy rozwój miast, usługi finansowe  oraz media cyfrowe.

Prognozy makroekonomiczne
W budżecie ogłoszonym przez nowy rząd koalicyjny  B w końcu czerwca 2010 r. (UK Emergency Budget’2010), opublikowano następujące prognozy makroekonomiczne w oparciu o obliczenia, powołanego w maju 2010 r., Office of Budget Responsibility, fiskalnej agencji do dokonywania niezależnych, oficjalnych prognoz fiskalnych i gospodarczych oraz ocen stanu finansów publicznych:

• PKB: generalnie dla gospodarki brytyjskiej prognozowany jest trend wzrostowy. Przewidywany poziom wzrostu PKB w: 2010 r. - 1,3%; 2011 r. – 1,7%, 2012 r. - 2,1 %;
• Inflacja CPI (Q4) ma wynieść w:  2010 r. - 3,3%;  2011 r. - 4,1%; 2012 r. - 2,4%;

W średnim okresie poziom inflacji powinien osiągnąć wielkość odniesienia 2%;

• stopa bezrobocia ma wynieść w: 2010 r. - 7,8%; 2011 r. - 8,0%; 2012 r. - 7,8%; Zakładany wzrost stopy bezrobocia w najbliższych latach wynika z możliwego oddziaływania w takim kierunku cięć wydatków publicznych;
• zadłużenie sektora publicznego netto w relacji do PKB wyniesie w: 2010/2011 r. - 61,9%; 2011/2012 r. - 67,2%; 2012/2013 r. - 69,8%;
•  potrzeby pożyczkowe sektora publicznego netto w relacji do PKB wyniosą w: 2010/2011 r. - 10,1%; 2011/2012 r.  - 7,5%; 2012/2013 r. - 5,5%.

Prognoza rozwoju współpracy gospodarczej z Wielką Brytanią
Biorąc pod uwagę zaawansowanie technologiczne polskich przedsiębiorstw, wykształconą kadrę techniczną, stosunkowo niskie koszty produkcji itp., należy przyjąć, że polski eksport do Wielkiej Brytanii będzie nadal wzrastać, lecz w związku ze zmieniającą się relacją kursową i obniżonym, w wyniku kryzysu, popytem wewnętrznym w Wielkiej Brytanii, jego wzrost nie będzie tak dynamiczny.
Należy się liczyć z dalszym nasilaniem się zjawiska pozyskiwania towarów z Polski przez duże firmy handlowe jak Tesco, Argos/ Homebase, B&Q czy Sainsbury’s. Cztery największe sieci hipermarketów – Tesco, Sainsbury’s, Morrions i Asda utrzymują obecnie tzw. polskie półki. Według informacji przedstawiciela Tesco mają oni w ciągłej sprzedaży ok. 350 rodzajów produktów pochodzących z Polski.
Z uwagi na stosunkowo niskie koszty Polska staje się atrakcyjnym miejscem do przenoszenia usług świadczonych w strukturach dużych firm brytyjskich na rynku polskim, zwłaszcza w zakresie tzw. zaplecza biznesowego (rachunkowość, kadry, centra telefoniczne). W związku z powszechnymi skargami klientów na jakość usług świadczonych przez call-centers dotychczas tradycyjnie otwieranych przez firmy brytyjskie w Azji, wiele z tych przedsiębiorstw szuka alternatywnych lokalizacji, w krajach bliższych kulturowo. Stwarza to szansę dla Polski przyciągnięcia inwestycji typu BPO do naszego kraju.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: Office for National Statistics, HM Treasury, Eurostat, Pre-Budget Report 2010

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Stosunki gospodarcze między Polską a Wielką Brytanią regulowane są m.in. przez:

• Traktat Akcesyjny z 16 kwietnia 2003 r.;
• Wieloletnią umowę o rozwoju współpracy gospodarczej, przemysłowej, naukowej i technicznej między Rządem PRL a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, podpisanej w Londynie dnia 20.03.1973r. (niepublikowana) www.msz.gov.pl/bpt/documents/9477.pdf;
• Konwencję między Rzecząpospolitą Polską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od zysków majątkowych, podpisanej w Londynie dnia 20 lipca 2006 r. (Dz.U. 2006 nr 226 poz. 1646);
• Umowę między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji, podpisana w Londynie dnia 8 grudnia 1987 r.( Dz.U. 1988 nr 12 poz. 93).

3. Polsko - brytyjskie obroty towarowe (w mln EUR)

Na koniec 2010 roku wartość polskich towarów sprzedanych na rynek brytyjski wyniosła 7.557,69 mln EUR, co stanowi wzrost o 20,0% w porównaniu z rokiem 2009 (6.300 mln EUR). W tym samym okresie czasu import wyniósł 3 668,74 mln EUR, co przekłada się na wzrost o 15,5 % w porównaniu z rokiem uprzednim (3.177 mln EUR). Dodatnie saldo wyniosło 3.888 mln EUR. Wzajemne obroty handlowe na koniec roku 2010 osiągnęły wartość 11.226 mln EUR.  

W strukturze polskiego eksportu do Wielkiej Brytanii dominowały towary o wysokim stopniu przetworzenia. Największymi kategoriami w polskim eksporcie były:

• urządzenia mechaniczne  i aparatura, telekomunikacyjne i do zapisu, i do odtwarzania dźwięku,
• pojazdy drogowe,
• maszyny biurowe i urządzenia do automatycznego przetwarzania danych,
• elektryczne maszyny, aparaty i urządzenia, gdzie indziej nie-wymienione ani nie-włączone i ich elektryczne części,
• meble i ich części; pościel, materace, stelaże pod materace, poduszki i podobne artykuły wypychane.

Podobnie jak w przypadku polskiego eksportu, tak również w imporcie do Polski dominują towary o wysokim stopniu przetworzenia, jak:

• produkty medyczne i farmaceutyczne,
• pojazdy drogowe,
• maszyny specjalistyczne dla określonych gałęzi przemysłu,
• ropa naftowa, produkty z ropy naftowej i materiały pokrewne,
• wyroby różne, gdzie indziej nie-wymienione ani nie-włączone.

Zgodnie z danymi brytyjskimi za 2010 rok Polska jest 17 największym odbiorcą towarów brytyjskich z udziałem w globalnym brytyjskim eksporcie w wysokości 1,4 %. Natomiast wartość polskiego eksportu w wysokości 1,7 % ogólnej wartości importu na rynek brytyjski plasuje Polskę na 16 miejscu wśród największych eksporterów na rynek brytyjski. Spośród państw członkowskich Unii Europejskiej Polska zajmuje 9 miejsce zarówno pod względem wartości eksportu, jak i importu do Wielkiej Brytanii. 

Prognoza rozwoju współpracy gospodarczej z Wielką Brytanią
Współpraca polsko – brytyjska w sferze handlowej i inwestycyjnej w 2010 roku znajdowała się w dalszym ciągu pod wpływem skutków ogólnoświatowego kryzysu gospodarczego i finansowego, który w Wielkiej Brytanii był odczuwalny w istotnie większym stopniu niż w Polsce. Kryzys gospodarczy odnotowany na Wyspach w poprzednich latach był okresem największej i zarazem najdłużej trwającej dekoniunktury odnotowanej od czasów II wojny światowej, a rok 2010 był zdominowany niepewnością o jego definitywne zakończenie. 
Gospodarka brytyjska osiągnęła okresowo w 2010 roku pozytywne wartości wzrostowe, niemniej jednak nie należy oczekiwać natychmiastowego przywrócenia poziomu współpracy sprzed kryzysu. Obserwując trendy obecne na rynku brytyjskim należy założyć, że dopiero w roku 2011 wartość inwestycji brytyjskich w Polsce będzie zbliżał się do wartości odnotowanych w roku 2007 a dopiero rok 2012 przyniesie widoczny pozytywny wzrost w poziomie napływu bezpośrednich inwestycji brytyjskich do Polski.
Rynek brytyjski jest rynkiem niezwykle wymagającym, jednocześnie jednak stwarzającym ogromną szansę dla polskich eksporterów ze względu na wysoką chłonność oraz tradycyjnie pozytywny odbiór towarów pochodzenia polskiego. Szczególne miejsce w polskim eksporcie do Wielkiej Brytanii zajmuje sektor rolno-spożywczy, którego wartość rośnie w bardzo szybkim tempie. 
W dalszym ciągu obserwuje się wzrost zainteresowania firm brytyjskich współpracą z przedsiębiorstwami polskimi w sektorze kooperacji przemysłowej, zarówno w postaci  tzw. direct sourcing jak i contract manufacturing. Chodzi przede wszystkim o zlecanie przez firmy brytyjskie części własnej produkcji do realizacji w Polsce czy to w odniesieniu do wyrobów gotowych, czy też komponentów.
Wieloletnia tradycja oraz doskonała jakość produkcji przyczyniła sie do dynamicznego rozwoju sektora meblarskiego w Polsce, a obecność producentów sektora na rynku brytyjskim oraz prowadzone działania promocyjne zwiększyły rozpoznawalność polskich mebli na rynku brytyjskim. Jednocześnie, nadal obserwuje się dużą chłonność rynku brytyjskiego na te towary i w perspektywie w dalszym ciągu istnieją możliwości zwiększenia sprzedaży do Wielkiej Brytanii.  

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według danych NBP wartość zobowiązań z tytułu inwestycji Wlk. Brytanii w Polsce na koniec 2009 r. wyniosła EUR 4661,4 (7 miejsce). Łączna ilość zarejestrowanych inwestorów brytyjskich w Polsce (powyżej 1 mln EUR) wynosi ponad 100, przy czym pierwsza 15-ka największych firm zainwestowała ponad 80% całości inwestycji brytyjskich w Polsce. Do największych inwestycji brytyjskich w Polsce należą: Tesco Plc (supermarkety), Imperial Tobacco Plc (przemysł tytoniowy), GlaxoSmithKline (farmacja), British Oxygen Corporation (gazy techniczne), AVIVA Plc (finanse), Bates Ltd (transport, magazyny), Cadbury’s Schweppes (art. spożywcze), Shell Overseas Holdings Ltd. (produkty naftowe).
Obserwujemy zwiększone zainteresowanie brytyjskich inwestorów rynkiem polskim, szczególnie wśród przedsiębiorstw średniej wielkości. Poszukują oni z reguły możliwości wykorzystania środków dostępnych z Unii Europejskiej przy rozpoczynaniu działalności na terenie Polski. Realną szansą wydaje się być przenoszenie funkcji pomocniczych dużych przedsiębiorstw (księgowość, zarządzanie zasobami ludzkimi, badania i rozwój, itp.) do innych krajów (Business Process Offshoring). Biorąc pod uwagę niższe koszty siły roboczej w Polsce w porównaniu do Wielkiej Brytanii, bliskość geograficzną dwóch krajów oraz bliskość kulturową, Polska jest atrakcyjnym partnerem do lokowania tego typu inwestycji. Zaobserwować można także bardzo duże zainteresowanie zakupem nieruchomości w Polsce przez obywateli brytyjskich.
Obserwujemy również znaczny wzrost zainteresowania ze strony polskich firm jak też osób fizycznych podejmowaniem działalności gospodarczej, w tym głównie usługowej, na terenie Wielkiej Brytanii. Rejestrowane są firmy z sektora budowlanego, przedstawicielstwa polskich firm produkcyjnych i handlowych, polskie hurtownie, sklepy, restauracje, bary itp. Według szacunków BPCC już 40 tys. firm tego typu założonych przez Polaków funkcjonuje w Wielkiej Brytanii. Wartość polskich inwestycji na terenie Wielkiej Brytanii wg danych NBP na koniec 2009 r. wyniosła 904,8 mln EUR, co plasuje ten kraj na piątym miejscu wśród polskich inwestycji za granicą.

5. Dostęp do rynku

Wielka Brytania dokonała otwarcia rynku pracy dla obywateli polskich z dniem akcesji Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z oceną administracji brytyjskiej pełne otwarcie rynku pracy dla nowych krajów członkowskich UE było korzystne dla gospodarki brytyjskiej. Pracownicy z tych krajów, w tym z Polski, wypełniają luki w zatrudnieniu w wielu zawodach oraz redukują regionalne niedobory pracowników.
Kryzys gospodarczy oraz zaostrzone przepisy migracyjne spowodowały, że liczba osób przyjeżdżających do Wielkiej Brytanii w celu podjęcia pracy znacząco spadła. Według szacunków ambasady liczba Polaków przebywających w Wielkiej Brytanii obniżyła się w ciągu ostatniego roku o 200-250 tys. i osiągnęła poziom 500-550 tys. Wielkość ta w ostatnim okresie nie ulega zmianie. Zgodnie z danymi „Worker Registration Scheme” w 2009 roku zarejestrowano 162 495 Polaków chcących podjąć legalne zatrudnienie w Wielkiej Brytanii. W kolejnym roku liczba ta wynosiła 150 255 osób. W roku 2009 - 103 115 osób, a w ostatnim kwartale roku 2009 - 13 700.
Polacy stanowią najbardziej liczną grupę spośród wszystkich obywateli państw A8 podejmujących pracę w Wielkiej Brytanii. W sumie w roku 2009 pracę podjęło 29 085 osób, a 51% tej grupy stanowili Polacy. Powyższa liczba osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nie wyczerpuje jednak liczby Polaków pracujących w Wielkiej Brytanii, bowiem osoby pracujące w oparciu o samo-zatrudnienie (odpowiednik prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce) nie są objęte obowiązkiem rejestracji. Szacuje się, że obywateli polskich pracujących na podstawie samo-zatrudnienia jest około 150 tysięcy. 

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
90 Gloucester Place
London W1U 6HS, United Kingdom
tel.: +44 207 317 27 02; fax: +44 207 486 98 40
e-mail: london@trade.gov.pl
strona internetowa: http://london.trade.gov.pl/

Wydział Polityczno - Ekonomiczny Ambasady RP
47 Portland Place, London W1B 1JH
London W1G 7AP United Kingdom
tel.: +44 207 291 39 17; +44 207 291 39 18
fax: +44 207 291 39 68
e-mail: london.we@msz.gov.pl
strona internetowa: http://www.london.polemb.net/

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich