Współpraca gospodarcza: Szwajcaria

Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Informacje ogólne

2. Sytuacja gospodarcza

W listopadzie 2008 r. rozpoczął się trend spadkowy w gospodarce szwajcarskiej. Najpierw spadek wzrostu PKB, a następnie ujemna dynamika w poszczególnych działach gospodarki narodowej spowodowały zachwianie wszystkimi czynnikami popytowymi. Narastająca dekoniunktura gospodarki światowej wywarła znaczący negatywny wpływ na jeden z najważniejszych filarów szwajcarskiej gospodarki - eksport. Był on w przeszłości lokomotywą wzrostu, stąd kryzys oznaczał dla gospodarki groźbę recesji. Pierwsi odczuli jej skutki najbardziej narażeni na następstwa dekoniunktury światowej eksporterzy dóbr inwestycyjnych, tradycyjnie wiodącej gałęzi szwajcarskiego eksportu.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: Szwajcarski Urząd Statystyczny, Szwajcarski Bank Narodowy, SECO, IMF

3. Ramy prawno-traktatowe

Wstąpienie Polski do UE oznaczało konieczność wypowiedzenia niektórych umów handlowych ze Szwajcarią, w świetle wyłącznych kompetencji traktatowych Wspólnoty. Z dniem 1 maja 2004 roku straciły ważność następujące umowy:

• Konwencja handlowa z 1922 r.
• Umowa o wymianie gospodarczej z 1973 r.
• Umowa w sprawie płatności z 1973 r.
• Umowa o wolnym handlu Polska - EFTA  wraz z dwustronną umową w sprawie handlu rolnego z 1992 r.

Zostały one zastąpione Umową o wolnym handlu między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Konfederacją Szwajcarską z 1972 r. (Official Journal  L 300, 31/12/1972, p.189-280), oraz siedmioma sektorowymi umowami UE - Szwajcaria z 1999 roku w sprawie: swobodnego przepływu osób, transportu lotniczego, transportu towarów i osób koleją, handlu produktami rolnymi, wzajemnego uznawania w dziedzinie oceny zgodności, zamówień publicznych, współpracy naukowo-technicznej (Official Journal  L114, 10/04/2002, p. 1-480). Umowy te zostały przejęte automatycznie z wyjątkiem umowy o swobodnym przepływie osób, której tryb przejęcia i okresy przejściowe dla 10-tki musiały być dodatkowo negocjowane.

II pakiet umów UE – Szwajcaria, (w sprawie: współpracy w dziedzinie statystyki; współpracy w dziedzinie audiowizualnej; udziału Szwajcarii we wdrożeniu, stosowaniu i rozwoju Schengen acquis; regulacji z Dublina; zwalczania oszustw podatkowych; opodatkowania oszczędności; handlu towarami rolnymi przetworzonymi; uczestnictwa Szwajcarii w Europejskiej Agencji Środowiska; opodatkowania emerytowanych pracowników Komisji Europejskiej mieszkających w Szwajcarii) został zawarty już przez UE-25 i przejęty do prawa polskiego na ogólnych zasadach inkorporacji prawa unijnego. 

Nie straciły ważności bilateralne umowy między Polską i Szwajcarią, których nie obejmuje kompetencja Brukseli, w tym:

• umowa o wymianie stażystów z 1993 r. - Dz.U. 1994 r. nr 100 poz. 485
  (pobierz plik pdf)
• umowa o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji z 1989 r. - Dz.U. 1990 r. nr 63, poz. 366
  (pobierz plik pdf)
• konwencja  o unikaniu podwójnego opodatkowania z 1991 r. - Dz.U. 1993 r. nr 22 poz. 92
  (pobierz plik pdf)

4. Polsko - szwajcarskie obroty towarowe

Po 1 maja 2004 r., tj. po akcesji Polski do UE warunki handlu między Polską a Szwajcarią nie uległy zasadniczej zmianie. Stawki celne spadły jedynie dla kilku pozycji towarowych stanowiących ok. 1,5% polskiego importu ze Szwajcarii (m.in. produkty czekoladowe i zawierające kakao, produkty do karmienia zwierząt). Wzrostem stawek objęte zostały towary, których import stanowił ok. 1,7% importu ze Szwajcarii do Polski ogółem (m.in. masło, filety z mintaja, syropy cukrowe). Dla pozostałych towarów (ok. 97% importu ogółem) stawki celne nie uległy zmianie.

Dane za 2008 r. pokazują, że obroty towarowe mimo zdecydowanego zahamowania w końcówce roku w dalszym ciągu rosły dynamicznie. Wzrost wysokiej wymiany towarowej z Polską wynikał z utrzymującej się w większej części roku dobrej sytuacji gospodarczej w obu krajach.

Struktura eksportu do Szwajcarii ulega zmianie. Coraz większą wartość i udział mają wyroby przetworzone i zaawansowane technicznie. Jest to w dużej mierze wynikiem eksportu dóbr produkowanych w wyniku inwestycji w polskim przemyśle. Największą dynamikę wzrostu w 2008 r. obserwowaliśmy w grupie "maszyny, aparaty, elektronika" - 74,7% oraz "pojazdy" - 66,2%, a także "tekstylia, ubrania, obuwie" - 43,9%.

W imporcie do Polski przy jego powiększeniu o 18,7% szczególnie szybko rósł przywóz towarów w grupie "produkty rolne i leśne" - 37%, ponadprzeciętny był także w "wyrobach chemicznych i pokrewnych" - 24,2%, pojazdach - 16,8%, "nośnikach energii" - 17,9% i "tekstyliach, ubiorach i obuwiu" - 17%. W pierwszej z wymienionych grup aż 95% stanowią artykuły spożywcze i używki, spośród których największy wartościowo wzrost odnotowujemy w napojach bezalkoholowych. Wyroby chemiczne i pokrewne stanowią aż 42% wartości szwajcarskiego eksportu do Polski, zasadnicza ich część (93%) to "chemiczne wyroby końcowe" (wzrost o 35%), wśród których największy przyrost importu dotyczy wyrobów farmaceutycznych.

Wstępne dane statystyczne za 2009 r. pokazują wyhamowanie zarówno po stronie eksportu jak i importu. Łącznie obroty spadły o 19% w porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego i wyniosły 1 mld 815,5 mln EUR, przy czym eksport wyniósł 816,4 mln EUR (spadek o 3% w porównaniu z analogicznym okresem 2008 r., a import 999,1 mln EUR (spadek o 29% w porównaniu z analogicznym okresem 2008r.).

Obroty towarowe z Polską w 2009 r., podobnie jak cały handel zagraniczny Szwajcarii, były znacząco niższe niż przed rokiem.

W polskim eksporcie do Szwajcarii  największy był udział maszyn, aparatów i elektroniki (21,2%), pojazdów (20,5%), wyposażenia mieszkań i zabawek (12,4%), metali i wyrobów metalowych (12%), tekstyliów, ubiorów i obuwia (7%).

W polskim imporcie ze Szwajcarii dominowały wyroby chemiczne i pokrewne (47%), maszyny, aparaty i elektronika (24,3%), metale i wyroby metalowe (7,5%) oraz instrumenty precyzyjne, zegarki i biżuteria 5,6%).

Polsko - szwajcarskie obroty towarowe (w mln EUR)

5. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według danych NBP szwajcarskie inwestycje bezpośrednie w Polsce na koniec 2007 r. wyniosły 2 mld 914 mln euro, a na koniec 2008 r. było to 2 mld 810 mln euro.  Skumulowana wartość bezpośrednich inwestycji szwajcarskich w Polsce przekroczyła 3 mld euro (wg danych NBP na koniec 2008 r.). Kwota ta uwzględnia inwestycje firmy Michelin w Olsztynie, jako że jest prowadzona przez szwajcarski oddział tego koncernu. W ostatnim czasie pojawiły się również nowe inwestycje szwajcarskie w przemyśle tekstylnym (Sud Wolle AG), meblarskim (Steinhoff Europe AG) oraz produkcji opakowań (Georg Utz Holding). Wzrosła liczba projektów realizowanych w sferze usług (przenoszenie księgowości, call center). Szacuje się, że firmy szwajcarskie zatrudniają w Polsce ponad 26 000 osób.

Do największych szwajcarskich inwestorów w Polsce należą:

1. Campagnie Financiere Michelin (produkcja opon samochodowych)
2. Krono-Holding AG (płyty wiórowe, przetwórstwo)
3. Nestle S.A. (przetwórstwo spożywcze, napoje) -
4. Winterthur (ubezpieczenia) -
5. Kraft Jacobs Suchard AG (artykuły spożywcze)
6. Sud Wolle AG (przędzalnia włókien wełnianych)
7. Hiestand Holding AG (piekarnictwo) 
8. Novartis AG  (dystrybucja, chemia i lekarstwa)
9. Glencore International AG (handel, dystrybucja)
10. Steinhoff Europe AG (produkcja mebli)
11. Overseas Enterpr.Comp. (opakowania papierowe)
12. Sulzer AG  (przemysł metalowy)
13. Model Holding AG (opakowania)
14. ICN Switzerland AG (przemysł chemiczny)
15. Georg Utz Holding (opakowania)  

Inwestycje szwajcarskie skoncentrowane są na południu i w centrum kraju. W ostatnich latach obserwujemy zainteresowanie także innymi regionami, inwestorzy szwajcarscy obecni są m.in. w Słupsku, Biłgoraju, Szydłowcu i Suwalskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej. Szwajcarskie banki, podobnie jak w innych krajach naszego regionu, ograniczają się do prowadzenia przedstawicielstw, bądź funduszy emerytalnych i usług ubezpieczeniowych (UBS, Credit Suisse).

Spółka Stadler Rail AG realizowała wygrany przetarg na dostawy 14 pociągów regionalnych dla Mazowsza i Śląska, natomiast w Siedlcach powstał zakład montażowy za kwotę 60 mln USD. Polskie inwestycje zagraniczne w Szwajcarii wynosiły w 2008r. 3 mld 482 mln euro. Inwestorami polskimi w Szwajcarii są firmy Bioton S.A., Abplanalp Engineering AG i ADB Group.

6. Dostęp do rynku pracy i usług

Przepływ osób między Szwajcarią a UE 15 odbywa się w oparciu o Umowę pomiędzy Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej strony, o swobodnym przepływie osób z dnia 21.06.1999, weszła w życie dnia 1.06.2002 r. Umowa kompleksowo reguluje szeroki zakres zagadnień dotyczących przepływu osób, w tym prawo wjazdu i pobytu, dostęp do rynku pracy, uznawanie kwalifikacji zawodowych, koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, a w ograniczonym zakresie również kwestie dotyczące świadczenia usług. Umowa definiuje okresy przejściowe dotyczące kilku zagadnień (m.in. kontyngenty pozwoleń na pobyt długo- i krótkoterminowy), mające chronić przed nadmierną imigracją do Szwajcarii.

W dniu 27 lutego 2006 r., podczas posiedzenia Rady Unii Europejskiej ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych (GAERC) została formalnie przyjęta decyzja Rady UE w sprawie związania Protokołem do Umowy między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi a Konfederacją Szwajcarską w sprawie swobodnego przepływu osób, w związku z przystąpieniem do UE nowych Państw Członkowskich. Protokół wszedł w życie 1 kwietnia 2006r. 

W zakresie dostępu do szwajcarskiego rynku pracy Protokół przewiduje dodatkowe okresy przejściowe, podczas których względem pracowników i osób prowadzących działalność gospodarczą z nowych państw członkowskich (z wyjątkiem Cypru i Malty) mogą być stosowane kontyngenty pozwoleń na pobyt (corocznie rosnące), środki kontroli priorytetu zatrudnienia pracowników miejscowych oraz warunków pracy i wynagrodzeń (dotyczy to również ‘osób świadczących usługi’ w kilku sektorach), ograniczenia możliwości zatrudnienia pracowników o niskich kwalifikacjach. Okresy te mogą trwać maksymalnie do dnia 30 kwietnia 2011 r. Nowe państwa członkowskie mogą skorzystać z zasady wzajemności. Protokół przewiduje również okresy przejściowe dotyczące nabywania nieruchomości przez Szwajcarów w nowych państwach członkowskich. W zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uznawania kwalifikacji zawodowych Protokół aktualizuje przepisy dotyczące stosowania prawa wspólnotowego, uwzględniając zmiany wprowadzone w związku z rozszerzeniem UE.

Szwajcarskie prawo gwarantuje prowadzenie działalności gospodarczej zarówno przez osoby będące obywatelami tego kraju jak i przez cudzoziemców. Jako najbardziej powszechne występują spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (GmbH), spółki akcyjne (AG), mogą być też tworzone oddziały spółek. Swoboda samozatrudniania w tworzonej firmie możliwa będzie dopiero po pełnym wdrożeniu umowy z Polską o swobodzie przepływu osób, tj. po 2011 roku.

7. Bariery napotykane przez przedsiębiorców w handlu ze Szwajcarią

Szwajcarzy są dość nieufni w odniesieniu do kontaktów gospodarczych z partnerami z dawnego bloku wschodniego, stąd ogromne znaczenie rzetelnej informacji, kontaktów osobistych, także parlamentarzystów i organizacji pozarządowych.
Przy wysokiej konkurencji na rynku szwajcarskim ze strony krajów UE oraz niewysokim jeszcze zaufaniu do dostawców polskich, szansą na najbliższe lata pozostaje koncentracja na eksporcie produktów niszowych, przy wzmożonej promocji tradycyjnego eksportu mebli, wyrobów metalowych i art. rolno-spożywczych.

8. Sukces gospodarczy Konfederacji Szwajcarskiej

Szwajcaria utożsamiana jest z państwem o jednej z najlepiej funkcjonujących gospodarek wolnorynkowych świata. Przy relatywnie niewielkich rozmiarach terytorium i małym rynkiem wewnętrznym, bez surowców naturalnych z wyjątkiem wody i z trudnymi do zagospodarowania Alpami, Szwajcarzy stworzyli mocne podstawy gospodarki, które wpłynęły na ich wysoki standard życia z PKB na jednego mieszkańca plasującym ją w pierwszej dziesiątce najbogatszych państw świata. Według kryterium rozmiarów państwa i liczby obywateli, wkład Szwajcarii w rozwój światowej gospodarki jest niezwykły. Renomę Szwajcarii tworzy, m.in. tradycyjny wizerunek międzynarodowego centrum finansowego, które przy wykorzystaniu sekretu bankowego, oferuje gwarancję prawną wzajemnego zaufania między klientami i bankami. Szwajcaria, będąc otoczona z każdej strony przez w przeszłości systematycznie uwikłane w konflikty i wyniszczające się mocarstwa, które dzisiaj tworzą UE, dzięki umiejętnie prowadzonej polityce neutralności, stała się miejscem panującego pokoju, schronienia i wypoczynku. Wiekowa strategia polityki Konfederacji Szwajcarskiej oparta na dystansie politycznym wobec jej sąsiadów i unikanie konfliktów przy podtrzymywaniu partnerskich relacji handlowych, wpłynęły na specyfikę ekonomiczną tego kraju
(pobierz plik .pdf)

9. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Bernie
P.O Box 198 Elfenstrasse 9
CH-300 Bern 16, Schweiz
tel.: (0-04131) 350 82 82
faks: (0-04131) 351 34 57
e-mail: postmaster@weh-pl-bern.ch
www.berno.trade.gov.pl/

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP w Bernie
Elfenstrasse 20a
CH-3000 Bern 15
tel.: +41 (31) 358 0204
faks: +41 (31) 358 02 16
e-mail: we@greenmail.ch

luty 2010 r.
Departament Spraw Europejskich