Współpraca gospodarcza: Portugalia

PORTUGALIA
Współpraca gospodarcza z Portugalią

I. Informacje ogólne

Republika Portugalii, jest demokracją parlamentarną. Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament liczący 230 posłów. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach bezpośrednich na okres 5 lat. Do jego uprawnień należy powoływanie premiera mającego większość w parlamencie, ogłaszanie wyborów, jeżeli rząd utraci większość parlamentarną i możliwość zaskarżania ustaw do sądu konstytucyjnego. Portugalia utrzymuje uprzywilejowane stosunki polityczne i gospodarcze ze swoimi dawnymi koloniami (Brazylia, Angola, Mozambik). Należy do uboższych krajów Wspólnoty, a pod względem wielkości PKB na mieszkańca została wyprzedzona w 2006 r. przez Czechy. Po ponownej wygranej wyborów parlamentarnych w 2009 roku władzę sprawuje lewicowy rząd wyłoniony przez Partię Socjalistyczną. Podstawowym problemem Portugalii jest trwale niska konkurencyjność gospodarki. Jej podniesienie wymagałoby wielu wyrzeczeń socjalnych i zwiększenia niskiej innowacyjności oraz jakości edukacji na wszystkich poziomach.

II. Gospodarka

1. Sytuacja gospodarcza
Zgodnie z prognozą Komisji Europejskiej European Economic Forecast, Autumn 2010), portugalska gospodarka rozwijała się w 2010 r. w tempie 1,3%.
Czynnikiem, który w największym stopniu pozytywnie przełożył się na dodatnią zmianę PKB Portugalii w 2010 r. był popyt wewnętrzny. Mimo nadal utrzymującej się awersji do ryzyka, przejawiającej się postępującą redukcją inwestycji, dzięki wyraźnej poprawie konsumpcji, popyt krajowy wygenerował +0,8 pkt. proc. wkład we wzrost PKB. Spadek realnych kosztów pracy, zwiększający konkurencyjność portugalskiej gospodarki, pozytywnie wpłynął na tempo odbudowy eksportu. Dzięki temu kontrybucja eksportu netto w kształtowanie PKB również była pozytywna i wyniosła +0,6 pkt. proc. Odbudowa zapasów, podobnie jak to miało miejsce w okresie przedkryzysowym, w niewielkim stopniu oddziaływała na wzrost, redukując go o 0,1 pkt. proc.
W związku z poważnymi problemami portugalskiego sektora finansowego Portugalia wystąpiła o pomoc finansową do organizacji międzynarodowych. W efekcie tego, 3 maja 2011 r. osiągnięto porozumienie, na mocy którego UE, państwa wchodzące w skład strefy euro, a także MFW zgodziły się wesprzeć w latach 2011-2014 portugalską gospodarkę kwotą 78 mld EUR. Program ten zakładał przeznaczenie środków na:
a) wiarygodną i zrównoważoną konsolidację fiskalną, której efektem ma być ograniczenie deficytu sektora general government do 3% PKB w roku 2013,
b) głębokie strukturalne reformy rynku pracy oraz systemu sprawiedliwości, a także wsparcie restrukturyzacji rynku nieruchomości oraz sektora usług,
c) wzmocnienie sektora finansowego.

Pośrednim celem programu pomocowego dla Portugalii jest poprawa konkurencyjności gospodarki w drodze obniżenia kosztów pracy i zwiększenia jej wydajności. Dzięki temu oczekuje się trwałego wzmocnienia popytu konsumpcyjnego, który ma być głównym motorem rozwoju Portugalii w kolejnych latach. Oczekuje się, że w horyzoncie prognozy Portugalia będzie jedynym krajem w Unii Europejskiej, w którym po dodatnim wyniku w 2010, w dwóch kolejnych PKB realnie zmniejszy się. 

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: European Economic Forecast, Sprong 2011; * dla 2011 i 2012 prognoza

2. Polityka gospodarcza

Głównym celem rządu portugalskiego jest redukcja zagrożeń związanych z kryzysem i podniesienie międzynarodowej konkurencyjności kraju, zmniejszenie uzależnienia od tradycyjnych branż jak przemysł metalowy, tekstylia, obuwie i winiarstwo. Rząd zobowiązał się do redukcji wysokiego deficytu budżetowego przez wprowadzanie radykalnych reform, konsolidację finansów publicznych, systemu socjalnego i zwiększenie efektywności podatkowej. W maju 2010 r. zamrożono pensje pracowników państwowych, podwyższono podatek VAT oraz zlikwidowano szereg ulgi podatkowych. Wysoki dług publiczny i silny deficyt budżetowy są bardzo krytycznie oceniane przez międzynarodowe rynki finansowe, podobnie jak możliwość szybkiego opanowania stagnacji i przejścia do zrównoważonego wzrostu. Rząd przyjął, przy silnych protestach społecznych, bardzo restrykcyjny projekt budżetu na 2011 r. zakładający spadek konsumpcji zarówno prywatnej jak i wydatków państwa, co pogorszy z pewnością trudną sytuację przedsiębiorstw, ale zwiększy wiarygodność kraju. Źródłem oszczędności na poziomie 5 mld Euro ma być  likwidacja ulg podatkowych i cięcie płac w budżetówce. Rząd zamierza obniżyć deficyt budżetu do 7,3% PKB w 2010 roku i 4,6% w 2011 r. Oczekuje się, że redukcja wydatków przyniesie oszczędności na poziomie 2% PKB a  koncentracja na niszowym wspieraniu postępu technologicznego, oszczędności energii i lepszym wykorzystaniu środków unijnych ustabilizuje sytuację gospodarczą.  Na czoło ambitnego programu koniunkturalnego wysuwają się ekologiczne projekty w ramach zielonej rewolucji, w obszarze odnawialnych źródeł energii, wspierania centrów szkoleniowych i badawczo-rozwojowych, jako rozwiązań relatywnie mniej obciążających budżet państwa. Ze względów oszczędnościowych wstrzymano budowę nowego portu lotniczego w Lizbonie i zamrożono udzielanie licencji na budowę nowych dróg. Częścią reform jest nowy Kodeks Pracy, który ma zwiększyć elastyczność zatrudnienia i uprościć procedury zwalniania w firmach.

III. Współpraca dwustronna

1. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej
Stosunki gospodarcze między Polską a Portugalią regulują następujące umowy:

• Traktat Akcesyjny RP ze Wspólnotami Europejskimi z kwietnia 2003 r., obowiązujący od 1 maja 2004 r. (Dz. U, 2004, nr 90, poz. 864);
• Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z marca 1993 r. (Dz. U., 1995 nr 19, poz. 90);
• Konwencja w sprawie unikania podwójnego opodatkowania z maja 1995 r. (Dz. U., 1998, nr 48, poz. 304);
• Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki ze stycznia 2003 r. (M.P. 2004, nr 32, poz. 568);
• Umowa o Współpracy Naukowej i Technicznej z czerwca 2005 r. (Dz. U., 2007, nr 66, poz. 442).

2. Polsko - portugalskie obroty towarowe
W latach 2005 - 2009 obroty handlowe między Polską i Portugalią podlegały wahaniom i nie wykazywały jednolitej tendencji. W wyniku kryzysu gospodarczego w 2009 r. nastąpiło ograniczenie wymiany handlowej. W dużym stopniu przyczyniła się do tego zapaść na rynku motoryzacyjnym, jako że sektor elektromaszynowy posiadał tradycyjnie największy udział w wymianie handlowej między Polską i Portugalią. Obroty handlowe osiągnęły wartość 674,5 mln EUR, co oznaczało spadek o 8,7% w stosunku do 2008 r. Polski eksport do Portugalii zmniejszył się jedynie nieznacznie, o 0,8%, natomiast import o 17,3%. Dużo szybsze tempo spadku importu niż eksportu przyczyniło się do istotnej poprawy bilansu handlowego po stronie Polski - dodatnie saldo wyniosło w tym okresie ponad 90 mln EUR (blisko trzy razy więcej niż w 2008 r.). W strukturze obrotów dwustronnych dominuje sektor elektromaszynowy (ponad 50%). Grupą towarową, która miała największy udział w polskim eksporcie w 2009 r. była aparatura odbiorcza dla telewizji kolorowej (ekrany ciekłokrystaliczne), która wyprzedziła sprzedaż silników spalinowych diesla. Odnotowano spadek sprzedaży pojazdów samochodowych i aparatury telefonicznej oraz wzrost eksportu komputerów. Ważną pozycję eksportową Polski stanowią produkty branży chemicznej. W tym sektorze dominują leki oraz tworzywa sztuczne. W ostatnich latach odnotowano znaczny wzrost w sektorze rolno-spożywczym. W 2009 r. przyrosty uzyskano w takich grupach towarowych jak: mięso drobiowe, mięso wołowe, wyroby wędliniarskie, jogurty i sery.
Udział Portugalii w polskim eksporcie ogółem nie jest wysoki, lecz należy zaznaczyć, że w handlu z Portugalią, Polska systematycznie osiąga dodatnie saldo. Do Portugalii eksportuje ponad 100 polskich firm. Największy eksport realizują międzynarodowe koncerny samochodowe, elektroniczne i AGD.
Do znacznego ograniczenia importu w 2009 r. przyczyniły się spadki w grupach towarowych, które do tej pory miały największy udział w ogólnej wartości importu z Portugalii. Dotyczy to szczególnie zakupu urządzeń do odbioru i rejestracji dźwięków, materiałów i wyrobów włókienniczych, pojazdów samochodowych, tworzyw sztucznych i kauczuku, produktów przemysłu chemicznego. 

                   Obroty towarowe Polska – Portugalia (w mln EUR)

Źródło: DAP MG

3. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa 

Polska jest dla Portugalii największym rynkiem inwestycyjnym w Europie Środkowej i Wschodniej i dziewiątym rynkiem na świecie (w 2009 r.). Według danych AICEP, na koniec 2009 r. w Polsce obecnych było 95 firm z kapitałem portugalskim. Spośród nich, 21 działało w sektorze budowlanym, 11 w branży deweloperskiej, 11 w branży spożywczej, 10 w sektorze usług i handlu, 7 w branży energetycznej, 6 w finansowej, a 4 w odzieżowej. Według danych NBP na koniec 2008 r., zobowiązania z tytułu inwestycji portugalskich w Polsce wyniosły 706,9 mln EUR netto (0,6% wartości wszystkich inwestycji zagranicznych w Polsce), co plasowało Portugalię na 19 miejscu wśród wszystkich inwestorów zagranicznych i na 17 miejscu wśród krajów europejskich inwestujących w Polsce.
Największym inwestorem na rynku polskim jest grupa Jerónimo Martins, której sieć sklepów dyskontowych „Biedronka” jest największą siecią sprzedaży detalicznej w Polsce (1500 sklepów). Istotnym inwestorem jest Banco Comercial Português S.A. – największy udziałowiec Banku Millennium S.A. Dla portugalskiej firmy budowlanej Mota-Engil, Polska jest obecnie najważniejszym rynkiem inwestycyjnym w Europie Środkowej i Wschodniej. Sektor, który w ostatnich dwóch latach wykazywał bardzo dużą dynamikę napływu portugalskich inwestycji to sektor odnawialnych źródeł energii, np. spółka EDP Renovaveis uruchomiła w 2009 r. największy w Polsce park wiatrowy.
Polskie przedsiębiorstwa nie wykazały dotąd większego zainteresowania inwestycjami na rynku portugalskim. W Portugalii nie ma zarejestrowanych spółek z kapitałem polskim.

IV. Sprawy Unii Europejskiej

Portugalia należy do krajów  o najwyższym poziomie pomocy unijnej, dzięki której zbudowano w krótkim czasie bardzo nowoczesną infrastrukturę drogową i komunalną. Znaczącym impulsem rozwojowym kraju była organizacja Wystawy Światowej w 1998 roku w Lizbonie (budowa 17 km mostu przy ujściu rzeki Tag). Jest żywotnie zainteresowana  kontynuacją polityki spójności oraz otwierania się na kraje śródziemnomorskie. Rząd popiera mechanizm redukowania płatności bezpośrednich w ramach wspólnotowej polityki rolnej i dobrowolnie przekazuje na rozwój terenów wiejskich 5% środków  przeznaczonych dla sektorów o najkorzystniejszych warunkach rozwoju (owoce, warzywa, kwiaciarstwo, wino, oliwki). Portugalia, jako jedyny kraj ze „starej 15” ma zgodę  na zwiększenie o 1% emisji gazów cieplarnianych do roku 2020 w sektorach, które nie są objęte limitami handlu emisjami, to jest transportu, budownictwa i rolnictwa. Aktualnie Portugalia stara się za wszelką cenę uniknąć zaciągnięcia  pożyczki stabilizacyjnej ze specjalnego funduszu strefy Euro, co osłabiłoby (i tak już niski) jej rating finansowy.

V. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
Rua Antonio Saldanha 48
1400-021 Lisboa, Portugal
tel.: + 351 21 301 33 27,
faks: + 351 21 301 28 70
e -mail: weh.lizbona@netcabo.pt
strona internetowa: http://www.lisbon.trade.gov.pl

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP
Avenida das Descobertas 2
1400-092 Lisboa, Portugal
tel.: + 351 21 3041 410
faks: + 351 21 3041 429
e-mail: emb.polonia@mail.telepac.pt
strona internetowa: http://www.emb-polonia.pt/

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich