Współpraca gospodarcza: Portugalia

PORTUGALIA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

I. Informacje ogólne

Republika Portugalii, najbardziej na zachód wysunięty kraj europejski, po bezkrwawej „rewolucji goździków” w 1974 roku  przyjął model nowoczesnej  demokracji parlamentarnej.  Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament liczący 230 posłów. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach bezpośrednich na okres 5 lat. Do jego uprawnień należy powoływanie premiera mającego większość w parlamencie, ogłaszanie wyborów, jeżeli rząd utraci większość parlamentarną i możliwość zaskarżania ustaw do sądu konstytucyjnego. Portugalia utrzymuje uprzywilejowane stosunki polityczne i gospodarcze ze swoimi dawnymi koloniami (Brazylia, Angola, Mozambik). Należy do uboższych krajów Wspólnoty, a pod względem wielkości PKB na mieszkańca została wyprzedzona w 2006 r. przez Czechy. Aktualnie władzę sprawuje lewicowy rząd wyłoniony przez Partię Socjalistyczną. Kraj boryka się z problemami strukturalnymi, jak zadłużenie publiczne, wysoki deficyt handlowy, mało wydolny system emerytalny i szkolnictwa., co skutkuje niskim tempem wzrostu gospodarczego i innowacyjności.

II. Gospodarka

1. Sytuacja gospodarcza

W drugiej połowie 2008 roku Portugalia weszła w recesję gospodarczą. Wzrost PKB wyniósł tylko 0,2%, a w roku 2009 roku obniżył się o blisko 3%. Równolegle nastąpił silny wzrost zadłużenia budżetu państwa ponad dopuszczalne kryteria strefy Euro, jak i pogorszenie się rachunku rozliczeń bieżących. Poziom bezrobocia wzrósł do ok. 10%. Według szacunków w 2009 roku wartość eksportu zmniejszyła się o 15%. Ze względu na utrudniony dostęp do kredytów nastąpił  spadek inwestycji i popytu konsumpcyjnego. Niezależnie od depresji koniunkturalnej kraj boryka się z wysokim deficytem handlowym. Mało wydolny system emerytalny, rozbudowane przywileje socjalne niektórych grup zawodowych decydował o niskim tempie wzrostu gospodarczego już w okresie lepszej koniunktury. Według agencji ratingowych (Fitch z marca 2010 r.) Portugalia raczej nie powinna pójść śladem Grecji, znajdującej się na krawędzi bankructwa.  

Najważniejszym partnerem handlowym Portugalii są kraje UE (77% eksportu, 75% importu), z dominującą pozycją Hiszpanii, Niemiec i Francji. Nowa strategia handlowa  zakłada głęboka dywersyfikację obrotów, wytypowano 10 rynków priorytetowych (7 z nich to rynki pozaeuropejskie) o wzmożonej promocji eksportu i inwestycji. Portugalia wiąże duże nadzieje z rozwojem współpracy z krajami Afryki i Ameryki Płd., zwłaszcza posługującymi się urzędowym językiem portugalskim. Przychody z turystyki i napływ inwestycji zagranicznych, neutralizują wysoki deficyt handlowy sięgający 20 miliardów Euro.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: Economist Intelligence Unit Estimates

2. Polityka gospodarcza

Głównym celem rządu portugalskiego jest redukcja zagrożeń związanych z kryzysem i podniesienie  międzynarodowej konkurencyjności kraju, zmniejszenie uzależnienia od tradycyjnych branż jak przemysł metalowy, tekstylia, obuwie i winiarstwo. Rząd  zobowiązał się do redukcji wysokiego deficytu budżetowego do poziomu 2,8% w 2013 r. przez wprowadzanie radykalnych reform, konsolidację finansów publicznych, systemu socjalnego i zwiększenie efektywności podatkowej. Zamrożono pensje pracowników państwowych oraz zlikwidowano szereg ulgi podatkowych. Portugalia wprawdzie nie ucierpiała w szczególny sposób na skutek globalnego kryzysu, jednak perspektywy wzrostu jej gospodarki są słabsze niż w przypadku pozostałych krajów strefy euro, a presja na  finanse publiczne wysoka. W tej sytuacji rząd portugalski, po zakończeniu programu antykryzysowego lat 2008-2009, koncentruje się na niszowym wspieraniu postępu technologicznego, na programach oszczędności energii i lepszym wykorzystaniu środków unijnych.  

Na czoło  programu koniunkturalnego wysuwają się ekologiczne projekty w ramach zielonej rewolucji, głównie w obszarze  odnawialnych źródeł energii, centrów szkoleniowych i badawczo-rozwojowych, jako rozwiązań stosunkowo mało obciążających budżet państwa. W ramach porozumienia z spółką Renault będą tworzone warunki do produkcji i użytkowania pojazdów bezemisyjnych. Planowany wzrost inwestycji publicznych, w tym budowa nowego portu lotniczego i szybkiej kolei łączącej Portugalię z Madrytem, mają złagodzić problem bezrobocia mniej kwalifikowanych pracowników. Przeciwko temu projektowi gwałtownie występuje opozycja polityczna, uważając, że powiększy on znacząco stan finansów publicznych. Tym nie mniej w kwietniu br. wydano licencję na budowę i 40-letnią eksploatację tego połączenia. Częścią reform jest nowy Kodeks Pracy, który ma zwiększyć elastyczność zatrudnienia i uprościć procedury zwalniania w firmach.

III. Integracja europejska

Portugalia należy do krajów  o najwyższym poziomie pomocy unijnej, dzięki której zbudowano w krótkim czasie bardzo nowoczesną infrastrukturę drogową i komunalną. Znaczącym impulsem rozwojowym kraju była organizacja Wystawy Światowej w 1998 roku w Lizbonie (budowa 17 km mostu przy ujściu rzeki Tag). Jest żywotnie zainteresowana  kontynuacją polityki spójności oraz otwierania się na kraje śródziemnomorskie. Rząd popiera mechanizm redukowania płatności bezpośrednich w ramach wspólnotowej polityki rolnej i dobrowolnie przekazuje na rozwój terenów wiejskich 5% środków  przeznaczonych dla sektorów o najkorzystniejszych warunkach rozwoju (owoce, warzywa, kwiaciarstwo, wino, oliwki). Portugalia, jako jedyny kraj ze „starej 15” ma zgodę  na zwiększenie o 1% emisji gazów cieplarnianych do roku 2020 w sektorach, które nie są objęte limitami handlu emisjami, to jest transportu, budownictwa i rolnictwa.

IV. Współpraca gospodarcza

1. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Centralne znaczenie mają zapisy Traktatu Akcesyjnego z 2004 roku i regulacje unijne w zakresie funkcjonowania jednolitego rynku europejskiego. Część spraw związanych ze współpracą gospodarczą regulują bilateralne umowy uzupełniające postanowienia Traktatu:

• Konwencja w sprawie unikania podwójnego opodatkowania z maja 1995 r.,
• Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochronie inwestycji z marca 1993 r.,
• Umowa o współpracy w dziedzinie turystyki ze stycznia 2003 r.

W płaszczyźnie resortowej warto wspomnieć o porozumieniach o współpracy między ministerstwami gospodarki Polski i Portugalii, pochodzących jeszcze z lat 90-tych.

2. Polsko - portugalskie obroty towarowe
Portugalia nie jest liczącym się partnerem handlowym Polski, przypada na nią tylko 0,3% łącznych obrotów towarowych. W globalnych obrotach handlowych Polski znajduje się na 29 miejscu w eksporcie i 38 miejscu w imporcie. W latach 2007-2008 dwustronne obroty nie rozwijały się dynamicznie. Jednocześnie spadek naszego eksportu o 3% w 2009 roku nie był tak głęboki jak do innych krajów UE.

                   Obroty towarowe Polska – Portugalia (w mln EUR)

Źródło: GUS, 2009 rok dane szacunkowe

W naszym eksporcie dominują maszyny, silniki i komponenty samochodowe, sprzęt elektryczny oraz wyroby przemysłu chemicznego. Znaczący jest udział mebli oraz urządzeń TV. W polskim imporcie najważniejszą pozycję zajmują również maszyny i urządzenia mechaniczne, samochody, sprzęt elektrotechniczny, urządzenia odbiorcze radiotelefoniczne, a także wyroby tekstylne. Powołanie Polsko-Portugalskiej Izby Gospodarczej w Warszawie w 2008 roku, wizyta Prezydenta Portugalii wraz z delegacją gospodarczą oraz szefem portugalskiej agencji promocji AICEP, przyniosły ożywienie w dwustronnych kontaktach gospodarczych. Z uwagi na wysokie koszty promocji i peryferyjny charakter rynku, polscy przedsiębiorcy niezbyt licznie uczestniczą w tamtejszych targach i wystawach.

3. Współpraca inwestycyjna

Portugalia jest dla Polski ważniejszym partnerem inwestycyjnym, aniżeli handlowym. Na koniec 2008 roku bezpośrednie inwestycje portugalskie wyniosły 706,9 mln euro (19 miejsce na liście inwestorów zagranicznych). Jednocześnie rynek polski jest dla Portugalii największym rynkiem inwestycyjnym w Europie Środkowo-Wschodniej i jest zaliczany do 10-ciu rynków priorytetowych . Po wejściu do Unii Europejskiej w Polsce działało 28 firm portugalskich, w 2009 roku było ich już ponad 80, z których najwięcej zainwestował Jeronimo Martins Holding, posiadający sieć sklepów „Biedronka”. W 2008 roku Międzylesiu  został otwarty1000-czny sklep Biedronki w Polsce. Grupa  wykupiła sieć sklepów Plus niemieckiego dystrybutora Tengelman, awansując do największych sieci dyskontowych w Polsce przy zatrudnieniu ponad 12 tysięcy pracowników. Do znaczących inwestorów należą także Banco Comercial Portuges, posiadająca 60% akcji Banku Millenium S.A. oraz Mota Engil, liczące się w Polsce przedsiębiorstwo budowlane, realizujące m. innymi kilka odcinków autostrad i dróg ekspresowych. Polskie inwestycje w Portugalii mają znikomą wartość w granicach 2 mln euro, w tym w przeróbce żużla z pieców hutniczych, produkcji materiałów budowlanych oraz w rzemiośle.

4. Dostęp do rynku

Nie występują praktycznie żadne ograniczenia ani bariery w wymianie handlowej. Portugalia, począwszy od 1 maja 2006 r. otworzyła swój rynek pracy. Zuważalne przeszkody w rozwoju polskiego eksportu do Portugalii leżą w barierach komunikacyjnych oraz niedostatecznej aktywności promocyjnej polskich przedsiębiorstw i regionów oraz niewystarczającej ofercie handlowej kierowanej na ten najbardziej odległy geograficznie rynek unijny. Na rynku portugalskim dominują wielkie korporacje międzynarodowe z krajów UE, stąd też sytuacja małych firm jest obiektywnie trudniejsza, aniżeli w innych krajach.

V. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
Rua Antonio Saldanha, 48 (Restelo)
1400-021 Lisboa
Portugal
tel.: + 351 21 301 33 27, + 351 21 301 33 28, + 351 21 30133 29
faks: + 351 21 301 28 70
e -mail: weh.lizbona@mgip.gov.pl lub weh.lizbona@netcabo.pt
strona internetowa: http://www.negociosnapolonia.com/

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP
Avenida das Descobertas 2
1400-092 Lisboa
Portugal
tel.: + 351 21 3012 350, + 351 21 3014 200
faks: + 351 21 3010 202
e-mail: emb.polonia@mail.telepac.pt
strona internetowa: http://www.emb-polonia.pt/

kwiecień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich