Współpraca gospodarcza: Niemcy

REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC
Współpraca gospodarcza z Polską

1. Informacje ogólne

Republika Federalna Niemiec składa się z 16 krajów związkowych (landów) o silnie rozwiniętej tożsamości regionalnej i szerokich uprawnieniach. Każdy z landów posiada własną konstytucję, parlament i rząd, a na płaszczyźnie federalnej jest reprezentowany w Izbie Wyższej (Bundesrat). System prawny i podstawowy porządek polityczny definiuje Ustawa Zasadnicza z 1949 r. Głową państwa od lipca 2010 r. jest Prezydent Christian Wulff, który pełni funkcję reprezentacyjną. Kanclerzem (premierem) jest od 2005 roku Angela Merkel (CDU), która obejmując to stanowisko, stała się pierwszą kobietą stojącą na czele rządu federalnego. Parlament (Bundestag) składa się z 614 posłów. Partie, które na dzień dzisiejszy popierają Kanclerz Merkel w Bundestagu to frakcja Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU) i Unii Chrześcijańsko-Społecznej (CSU- siostrzana partia CDU na terenie Bawarii) oraz Wolna Partia Demokratów (FDP). Pozostałe partie zasiadające w Bundestagu to Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD), Zieloni (Die Grünen) oraz Partia Lewicowa (Die Linke). Niemcy są krajem o największej liczbie mieszkańców w UE i  dużym odsetku mieszkających tam cudzoziemców (ok. 9%).

2. Sytuacja gospodarcza

Niemcy należą do najbardziej rozwiniętych krajów przemysłowych świata, a ich gospodarka jest czwartą co do wielkości gospodarką po USA, Japonii i Chinach. W 2010 roku PKB Niemiec wzrósł aż o 3,6%, po kryzysowym jego spadku o -4,7% w 2009 r. Wielkość produktu krajowego brutto (PKB) wyniosła 2.498 mld EUR, co w przeliczeniu na głowę mieszkańca stanowi 31,1 tys. EUR. Rozwój gospodarki niemieckiej jest zależny przede wszystkim od produkcji eksportowej, nowoczesnego przemysłu i inwestycji, w mniejszym stopniu od konsumpcji. PKB Niemiec to 27% całego PKB strefy euro. Deficyt budżetowy w 2010 r. wzrósł m.in. z powodu wydatków na kreowanie popytu w okresie recesji do -3,5%.
Dług publiczny osiągnął w 2010 r. poziom  83%  PKB. Niemcy do 2008 r. były  największym na świecie eksporterem towarów, ale w 2009 r., po spadku eksportu o ok. 14% straciły swą przewagę na rzecz Chin. Ponad 60% wartości wymiany handlowej ukierunkowane jest na kraje UE. Po 1 maja 2004 r. nastąpił szybki wzrost wymiany handlowej z nowymi krajami członkowskimi, w tym z Polską. Coraz większego znaczenia nabierają stosunki handlowe i gospodarcze z tzw. wschodzącymi rynkami w Azji, jak Chiny i Indie. Na  2011 rok prognozy przewidują wzrost PKB o ok. 2,5% oraz redukcję  deficytu budżetowego do -2,3%.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: Eurostat, OECD Review; * prognoza European Forecast, Spring 2011

3. Polityka gospodarcza

Centralną sprawą dla Niemiec pozostaje utrzymanie konkurencyjności międzynarodowej eksportu jako głównego motoru koniunktury gospodarczej, w tym stabilności  Euro. Kontynuowana jest polityka utrzymania w ryzach pomocy socjalnej, co przy 3 milionowym bezrobociu jest politycznie trudne. Podjęto decyzję o przedłużeniu wieku emerytalnego. Niemcy są rzecznikiem ostrego nadzoru finansowego w strefie Euro i rygorystycznego utrzymania zasad Paktu Stabilności i Wzrostu. Były motorem Paktu dla Euro, warunkując powiększenie  funduszu interwencyjnego dla Grecji od jego przyjęcia i docelowej harmonizacji polityki gospodarczej Strefy Euro. Wspólnie z Francją opowiadają się za daleko idącym pogłębieniem koordynacji gospodarczej Strefy, a nawet za powołaniem „swoistego rządu” europejskiego. Kontynuowana jest polityka utrzymania w ryzach pomocy socjalnej. Podjęto decyzję o przedłużeniu wieku emerytalnego i likwidacji górnictwa węgla kamiennego do 2018 roku. Obecny rząd nie miał początkowo jednoznacznego poglądu co do perspektyw energetyki jądrowej, na którą przypada 23% produkcji energii elektrycznej. Katastrofa nuklearna w Japonii doprowadziła do definitywnych rozstrzygnięć. Pod silnym naciskiem opinii publicznej i  opozycji przyjęto wycofanie się z energetyki jądrowej do 2022 roku. Poziom kosztów i cen produkcji energii elektrycznej będzie miał strategiczne znaczenie polityce gospodarczej w bieżącej dekadzie. Już w marcu br.  wyłączono na 3 miesiące 8 najstarszych elektrowni atomowych. W polityce europejskiej RFN dąży do utrzymania obecnej polityki rolnej, z intencją wykorzystania części środków w nowej perspektywie finansowej UE na innowacyjność, podobnie jak w odniesieniu do funduszów spójności. Nadal duże środki przeznaczane są na pomoc dla landów wschodnich, stanowiąc istotne obciążenie gospodarki narodowej.

4. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Traktat Akcesyjny ze Wspólnotami Europejskimi i ich krajami członkowskimi, który wszedł w życie w dniu 1.05.2004 r. posiada podstawowe znaczenie dla całokształtu współpracy gospodarczej i wymiany handlowej między Polską a krajami Unii Europejskiej, w tym z  RFN. Poza tym, szereg kwestii związanych ze współpracą gospodarczą regulują bilateralne umowy międzyrządowe, uzupełniające postanowienia Traktatu Europejskiego. Są to między innymi:

• Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania podatków od dochodu i od majątku  (Dz.U. 2005 nr 12 poz. 90);
• Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji (Dz.U. 1991 nr 27 poz. 116);
• Traktat o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17 czerwca 1991 r., który zawiera część gospodarczą odnoszącą się do współpracy Polski i RFN zarówno o charakterze ściśle dwustronnym, jak też wielostronnym (Dz.U. 1992 nr 14 poz. 54).

W 20 rocznicę podpisania Traktatu, w czerwcu 2011 roku, rządy Polski i przyjęły jubileuszową Deklarację wraz z załącznikiem zawierającym listę projektów, w tym w obszarze gospodarczym, które będą wspólnie realizowane w ciągu najbliższych lat.

5.  Polsko - niemieckie obroty towarowe 

Od 20 lat RFN pozostaje pierwszym partnerem handlowym Polski. W 2010 r. obroty osiągnęły  rekordowy poziom 60,7 mld Euro (+22%), w tym 31,4 mld Euro polskiego eksportu  i 29,3 mld importu. Udział Niemiec w polskim eksporcie ogółem sięga 26% a w imporcie 22%. Polska jest dla RFN 10 partnerem handlowym, z 2,8% udziałem w imporcie Niemiec i 3,2% udziałem w ich eksporcie ogółem. Obroty handlowe Niemiec z Polską są wyższe aniżeli obroty handlowe Niemiec z Rosją, Japonią czy Hiszpanią. W pierwszym półroczu 2011 roku wzrost wzajemnych obrotów (+15%) był nieco  niższy aniżeli w roku ub.
W strukturze towarowej polskiego eksportu  dominują części i akcesoria do pojazdów samochodowych, meble, silniki spalinowe, pojazdy samochodowe, miedź rafinowana, druty, aparatura odbiorcza dla telewizji, konstrukcje do budowy mostów, statki i łodzie. Największy udział w eksporcie miały maszyny i urządzenia mechaniczne oraz sprzęt elektryczny (22%), metale nieszlachetne (17%) oraz pojazdy (15%).
W polskim imporcie przeważają: części i akcesoria do pojazdów samochodowych, pojazdy samochodowe, oleje ropy naftowej, części do silników, leki, wyroby walcowane i artykuły z żeliwa lub ze stali, artykuły z tworzyw sztucznych, okucia, maszyny i urządzenia mechaniczne. Największy udział w imporcie miały maszyny i urządzenia mechaniczne (25%), metale nieszlachetne (16%), pojazdy i statki (14%) oraz tworzywa sztuczne i wyroby z kauczuku (12%).

Polsko-niemieckie obroty towarowe w latach 2006-2011 r., wg statystyk polskich, obrazuje poniższe zestawienie (w mln EUR):

Źródło: * GUS dane wstępne

6. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Niemcy są na 2. miejscu (po Niderlandach) wśród najważniejszych inwestorów zagranicznych w Polsce. Wg danych NBP skumulowana wartość niemieckich inwestycji na koniec 2009 r. wyniosła 18,5 mld EUR, co daje prawie 16% udział w inwestycjach zagranicznych ogółem.
Według danych szacunkowych w 2010 roku inwestorzy niemieccy zainwestowali ok. 2 mld euro. Szacuje się, że łączna wartość zainwestowanego przez firmy RFN kapitału wyniosła na koniec 2010 roku ponad 20,5 mld euro.
Polskie inwestycje w Niemczech wg szacunków Ambasady RP w Berlinie wynoszą ok. 1 mld  EUR. Wśród największych inwestorów znajdują się m.in. PKN Orlen S.A. (zakup 494 stacji benzynowych BP w północnej części Niemiec), Grupa Ciech (przejęcie w 2007 r. za 75 mln EUR fabryki sody kalcynowanej w Stassfurcie w Saksonii Anhalt) oraz Azoty Tarnów (zakup fabryki polimerów w Guben). W ostatnich latach nastąpił szybki wzrost liczby niewielkich, często jednoosobowych, firm polskich, w tym rzemieślniczych, zakładanych w Niemczech, zwłaszcza w Berlinie, landach wschodnich i Płn.Nadrenii Westfalii.

7. Dostęp do rynku

Z dniem 1 maja 2004 r. została wprowadzona unia celna i tym samym usunięte w obrocie handlowym miedzy Polską i Niemcami wszelkie ograniczenia ilościowe i środki pozataryfowe. Rozbudowany system przepisów administracyjnych sam w sobie może stanowić barierę dla polskich firm, niemniej nie można mówić o stosowaniu barier o charakterze administracyjnym. W praktyce znacznym utrudnieniem może być  literalne przestrzeganie przez miejscowe organy administracji obowiązujących przepisów, celem zmniejszenia konkurencyjności obcych, w tym polskich, firm.
Przez wiele lat istotną barierą były ograniczenia w dostępie do rynku pracy, zwłaszcza świadczenia usług budowlanych, konieczności uzyskania limitu z kontyngentu osobowego ustalanego na podstawie odrębnej umowy z 1990 roku o oddelegowaniu pracowników polskich przedsiębiorstw do realizacji umów o dzieło. Ograniczenia te zostały uchylone z dniem 1 maja 2011 r.
Delegowanie pracowników w celu wykonywania usług będzie nadal podlegało wewnętrznym, specyficznym uregulowaniom, w szczególności ustawie o delegowaniu pracowników. Nie jest to sprzeczne z europejską zasadą swobody wykonywania usług, ponieważ pracownicy z Polski będą podlegać tym samym regulacjom co niemieccy pracownicy wykonujący m.in. prace budowlane, elektroinstalacyjne, malarskie czy dekarskie. Obejmują one między innymi: stawki wynagrodzenia minimalnego,   gwarantowanie najniższego płatnego urlopu rocznego nie przekraczanie najwyższego dopuszczalnego wymiaru czasu pracy.
Ponadto przedsiębiorca delegujący pracowników do wykonania usługi budowlanej jest zobowiązany zgłosić zamiar wykonania usługi i zatrudnienia konkretnych pracowników w Niemczech. Liberalizacja nie oznacza, że przestały obowiązywać wymogi dotyczące rejestracji zagranicznych (polskich) agencji pracy tymczasowej, chcących rozszerzyć swą działalność na rynek niemiecki. Mimo licznych postulatów ze strony opozycji i związków zawodowych, na razie nie ma w Niemczech  powszechnej, jednolitej dla całej gospodarki płacy minimalnej.  Od 1 maja 2011 r. obowiązują natomiast przepisy wprowadzające stawkę minimalną 7,79 euro za godzinę w landach zachodnich i 6,89 euro w landach wschodnich, ale tylko  dla pracowników zatrudnianych w Niemczech na zasadach użyczenia/leasingu pracowników. Dla pracowników zatrudnianych w oparciu o umowę o pracę obowiązują minimalne stawki z umów zbiorowych, a dla pracowników sezonowych nie ma obecnie stawki minimalnej.

7. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe w RFN

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Berlinie
Botschaft der Republik Polen
Abteilung für Handel und Investitionen
Leipziger Platz 2
D-1C117 Berlin
Tel:(0-04930)206-226-710;
Fax: 206-226-730
e-mail: info@wirtschaft-polen.de
web: http://www.wirtschaft-polen.de/

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Konsulatu Generalnego RP w Kolonii
Abteilung für Handel und Investitionen
Generalkonsulat der Republik Polen
An der Alteburger Mühle 6
D - 50968  KÖLN
Bundesrepublik  Deutschland
Tel:0049221/34-99-11
Fax: 34-99-10
e-mail: info.koeln@wirtschaft-polen.de
web: http://www.wirtschaft-polen.de/

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP w Berlinie
Botschaft der Republik Polen
Lassenstr. 39, 14193 Berlin
Tel: (+49 30) 26343000
Faks: (+49 30) 263430011
www.berlin.polemb.net

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich