Współpraca gospodarcza: Malta

REPUBLIKA MALTY
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Informacje ogólne

Wyspa pozostawała do 1963 roku kolonią brytyjska, następnie kraj w ramach brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Od 1974 roku. Malta jest republiką parlamentarną z jednoizbowym parlamentem, czele której  stoi Prezydent wybierany  przez Parlament na 5 letnią kadencję. Władzę ustawodawczą sprawuje maltański Parlament - Izba Reprezentantów (65 miejsc) wybierany na okres 5 lat. Ordynacja wyborcza przewiduje system proporcjonalny z zastosowaniem instrumentu pojedynczego głosu przechodniego. Maltański system polityczny nie przewiduje instytucji rządu mniejszościowego. Zwyczajowo na stanowisko premiera powoływany jest lider większości parlamentarnej.

2. Sytuacja gospodarcza

Maltańska gospodarka, która ze względu na swoje rozmiary jest silnie uzależniona od czynników zewnętrznych, mocno odczuła skutki kryzysu gospodarczego. Od pierwszych miesięcy 2009 roku malała konsumpcja, spadały inwestycje, pogarszały się wyniki handlu zagranicznego, a także rosło bezrobocie. Według wstępnych szacunków PKB w 2009 r. odnotował spadek o 2,2%. W latach 2010- 2011 nie należy się spodziewać znacznego przyspieszenia gospodarczego - prognozowany jest wzrost PKB o 0,7% w 2010 roku i 1,6% w 2011 roku, ze względu na wciąż słabą pozycję najważniejszych partnerów gospodarczych Malty i nie najlepsze prognozy dla sektora turystycznego na świecie.
Sytuacja gospodarcza Malty uzależniona jest od czterech podstawowych czynników: eksportu, turystyki, produkcji tekstyliów i elektroniki oraz przemysłu stoczniowego. Sytuacja w każdym z tych sektorów uległa negatywnym wpływom istniejącego kryzysu gospodarczego na świecie, co rzutowało na stan maltańskiej gospodarki. W ciągu 11 miesięcy 2009 roku znacznie spadł wolumen eksportu i importu Malty w stosunku do analogicznego okresu 2008 roku, na skutek malejącego popytu na rynkach zagranicznych i na rynku wewnętrznym. Do głównych partnerów handlowych Malty w 2009 roku należały, przede wszystkim kraje UE, a tym: Włochy, Niemcy, Francja, W.Brytania, z którymi zrealizowano 74,8% importu i ok. 46% eksportu. Ważnymi partnerami w wymianie handlowej byli także: USA i Singapur. W 2009 r. nastąpiła intensyfikacja maltańskiego handlu zagranicznego z krajami afrykańskimi, w szczególności z Libią, a także znaczący wzrost importu z krajów Ameryki  Północnej i Środkowej. Pogorszył się stan finansów publicznych Malty - spadły dochody budżetowe i znacznie wzrosły wydatki, głównie na cele społeczne. Jedną z przyczyn wzrostu wydatków była m.in. prywatyzacja maltańskich stoczni zapoczątkowana w 2008 roku. 96% ogółu pracowników stoczni zdecydowało się przejść na wcześniejszą emeryturę lub skorzystało z dobrowolnego rozwiązania umowy o pracę za odszkodowaniem, co wpłynęło negatywnie na stan finansów państwa. Największym wyzwaniem finansów publicznych Malty jest obniżenie wysokiego poziomu deficytu budżetowego. W lipcu 2009 roku KE wszczęła przeciwko Malcie procedurę nadmiernego deficytu, zobowiązując ją do naprawy sytuacji finansów publicznych do końca 2010 roku. W budżecie na 2010 r. rząd maltański założył jednak, że deficyt budżetowy wyniesie 3,9% PKB, a obniżenie progu poniżej 3% będzie możliwe dopiero w 2012 roku. Dodatkowo zgodnie z prognozami wzrastał będzie dług publiczny Malty do 70,9% PKB w 2010 r. i 72,5% PKB w 2011 r. Na stabilnym poziomie powinna pozostać inflacja, która w 2010 i 2011 r. ukształtuje się odpowiednio na poziomie 2% oraz 2,2%. Atutami Malty w nadchodzących latach powinny być: dobrze wykwalifikowani pracownicy, niskie koszty pracy /Malta w 2009 r. odnotowała jeden z najniższych wzrostów kosztów pracy w UE/ oraz sprawnie wprowadzane nowe regulacje poprawiające otoczenie biznesowe.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne (% zmiana w skali roku)

Źródło: European Economic Forecast, Spring 2011 (*dla 2011 i 2012 prognoza)

3. Polityka gospodarcza

Priorytetowymi kierunkami polityki gospodarczej rządu są: redukcja obciążeń podatkowych, wzrost innowacyjności gospodarki oraz realizacja podjętych na arenie międzynarodowej zobowiązań w zakresie ochrony klimatu. Po przystąpieniem kraju do strefy euro rząd zapowiadał również stopniową redukcję deficytu budżetowego i doprowadzenie do równowagi budżetowej w 2010 r. Światowy kryzys odsunął jednak te ambitne plany w czasie, wysuwając na pierwszy plan działania ukierunkowane na zwalczanie negatywnych skutków załamania gospodarki światowej. W tym zakresie rząd przygotował pakiet pomocowy obejmujący sektory turystyczny i przemysłowy. Na wsparcie turystyki (modernizacja i rozbudowa hoteli) wyasygnowano 300 mln euro (na okres 10 lat). W przypadku sektora przemysłowego nie określono dokładnej kwoty, a poziom i zakres udzielanej pomocy jest rozpatrywany przez specjalne zespoły zadaniowe w oparciu o analizę indywidualnych przypadków. Wprowadzono ponadto dwuletni program wsparcia mikro przedsiębiorstw w postaci dofinansowania projektów inwestycyjnych i zachęt podatkowych. W 2009 r. zatwierdzony został również rządowy program COLA (cost of living adjustment) przewidujący rewaloryzację wynagrodzeń na skutek wysokiej ubiegłorocznej inflacji (4,7%). W przeciwieństwie do wielu innych krajów europejskich, maltański rząd nie podjął ingerencji w sektor bankowy. Zdecydowano się jedynie na zwiększenie poziomu zabezpieczenia depozytów bankowych do 100 tys. euro (wcześniej limit ten wynosił 20 tys. euro). W sumie działania stymulacyjne zastosowane przez administrację maltańską według KE były jednymi z najskuteczniejszych w UE (pozytywny  wpływ na PKB ok. 1,6 %).
W celu aktywizacji osób trwale przebywających poza rynkiem pracy rząd uruchomił program pilotażowy, w którym zaoferowanie bezrobotnym (pozostającym bez pracy dłużej niż 5 lat) prace społeczne za wynagrodzenie wartości 75% min. wynagrodzenia w kraju. Poza tym uruchomiono program szkoleń dofinansowanych ze środków budżetowych. Rząd kontynuuje ponadto zlecony przez KE proces prywatyzacji maltańskich stoczni (proces restrukturyzacji został zakończony, co kosztowało skarb państwa blisko 1 % PKB), jednak w obliczu kryzysu żaden inwestor nie przedstawił satysfakcjonującej rząd oferty. Trwają ponadto prace nad flagowym w dziedzinie nowych technologii projektem tzw. Smart City.

4. Sprawy Unii Europejskiej

Malta stała się członkiem UE w dniu 1 maja 2004 roku, zaś w dniu 1 stycznia 2008 roku weszła do strefy euro. Aktualnie Malta konsekwentnie opowiada się za koniecznością objęcia reformą zarówno strony wydatkowej, jak i dochodowej budżetu UE. Za najważniejsze cele działań UE, które winny być finansowane z budżetu wspólnotowego uznaje wzmacnianie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej UE w oparciu o zasadę solidarności, zwiększanie wzrostu gospodarczego i konkurencyjności europejskiej gospodarki, walkę ze zmianami klimatycznymi, zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego oraz zwiększanie efektywności energetycznej, realizację aktywnej polityki sąsiedztwa, w szczególności w regionie M. Śródziemnego, a także wspólne zarządzanie granicami zewnętrznymi UE i przepływami migracyjnymi. Malta przywiązuje istotne znaczenie do utrzymania systemu wsparcia w ramach WPR, opowiadając się jednocześnie za zwiększeniem środków na II filar tej polityki (rozwój obszarów wiejskich) kosztem I filaru (dopłaty bezpośrednie). W odniesieniu do strony dochodowej budżetu Malta postuluje rezygnację z tradycyjnych rozwiązań i oparcie dochodów wyłączne na składkach narodowych na bazie DNB. Malta sceptycznie odnosi się do propozycji tzw. „podatku europejskiego”.

W zakresie polityki energetycznej i klimatycznej, Malta jest orędownikiem aktywnej polityki klimatycznej, ze względu na uwarunkowania geograficzne i ekonomiczne (w tym silne uzależnienie od turystyki). Często łączy swoje działania z priorytetową dla siebie polityką migracyjną (argumentuje to tym, że jedną z przyczyn migracji są zmiany klimatyczne). W celu podkreślenia swojego zaangażowania w tym obszarze, Malta zgłosiła podczas konferencji w Kopenhadze wniosek o wpisanie ją na listę państw Aneksu I protokołu z Kioto (państwa, które zobowiązane są do ograniczenia emisji CO2). Podczas negocjacji na COP 15 Malta opowiadała się za przyjęciem przez UE 30% poziomu redukcji emisji, w przypadku gdyby inne państwa zadeklarowały podobne zobowiązania. Ponadto Malta jest zwolennikiem  ograniczania poziomu emisji także przez państwa rozwijające się. Administracja maltańska, choć oczekiwała więcej po COP 15 uważa, że końcowa deklaracja jest krokiem w dobrym kierunku. Za szczególne istotne efekty konferencji klimatycznej uważa decyzję o przyznaniu pomocy państwom rozwijającym się (Malta deklaruje wkład na poziomie 800.000 €) oraz ewolucję stanowiska USA.
Malta pozytywnie odnosi się do nowej propozycji KE dot. „assigned amount units”. Podobnie jak Polska, kraj ten posiada obecnie nadwyżki. Jednak obrót nimi jest utrudniony i Malta liczy na złagodzenie dotychczas obowiązujących zasad handlu prawami do emisji.
Malta stoi na stanowisku, iż system finansowania walki ze zmianami klimatycznymi powinien uwzględniać realne możliwości państw członkowskich. Słuszne więc wydaje się uzależnienie wielkości zobowiązań od wartości PKB i poziomu posiadanych już pozwoleń na emisję. W toczącej się dyskusji nt. systemu aukcjonowania Malta opowiada się za scentralizowanym podejściem. Ważnym problemem wymagającym uregulowania są dla Malty emisje sektora transportu morskiego i lotniczego. Wyzwaniem pozostaje również modernizacja sektora energetycznego, przy czym problemem nie jest dostępność technologii, lecz opłacalność ich zastosowania w kraju wielkości Malty. Duży nacisk kładzie się w ostatnim czasie na energię wiatrową off-shore zarówno w wodach przybrzeżnych, jak i głębokich. Natomiast połączenie energetyczne z Sycylią powinno wzmocnić maltańską infrastrukturę energetyczną i zapobiec ryzyku przerw w dostawach prądu. Z dwóch obecnie działających na Malcie elektrowni, jedna zostanie zamknięta, druga zmodernizowana i rozbudowana.

5. Ramy prawno-traktatowe

Ogólne ramy prawno - traktatowe dla współpracy gospodarczej i wymiany handlowej między Polską a Maltą wyznaczają następujące umowy:

1. Traktat Akcesyjny z 16.04.2003 r.;
2. Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów, sporządzona w La Valetta dnia 7 stycznia 1994 r. (weszła w życie dnia 24 listopada 1994 r.)  (Dz.U. z 1995 r. nr 49, poz. 256);
3. Umowa międzyrządowa w sprawie współpracy gospodarczej, handlu i żeglugi z dnia 21 października 1977 r.;
4. Umowa o współpracy kulturalnej i naukowej, sporządzona w La Valetta dnia 11 grudnia 1990 r. (weszła w życie dnia 23 grudnia 1992 r.).

6. Polsko - maltańskie obroty towarowe (w mln EUR)

Malta jest najmniejszym partnerem handlowym Polski w UE, z niewielkim udziałem w obrotach ogółem (0,02%). Według wstępnych danych MG w 2010 roku wartość polsko-maltańskiej wymiany handlowej wyniosła ok. 50 mln EUR. Polski eksport wyniósł 17,16 mln EUR, zaś import z Malty 32,86 mln EUR. Odnotowano ujemne saldo obrotów handlowych w wysokości 15,7 mln EUR. W ubiegłym roku odnotowaliśmy znaczący wzrost  importu z Malty - 193% oraz niewielki wzrost eksportu - 105%. Dominującą pozycję w polskim eksporcie na rynek maltański stanowiły: tytoń i wyroby tytoniowe, mięso i produkty mięsne, produkty chemii organicznej, narzędzia i części zamienne, sztućce, wyroby przemysłu farmaceutycznego, paliwa i oleje, art. perfumeryjne, kosmetyki, przetwory warzywne, owoce i przetwory mleczno-zbożowe. Wśród towarów, które Polska importuje z Malty znajdują się przede wszystkim: produkty farmaceutyczne, tworzywa sztuczne, reaktory jądrowe, grzejniki, guma i wyroby gumowe, urządzenia elektryczne, sprzęt RTV oraz odzież.  Malta zainteresowana jest inwestycjami związanymi z Euro 2012 w Polsce, inwestycjami w branży turystycznej (grupa hotelowa Corinthia), jak również współpracą w branży IT i farmaceutycznej. Maltańczycy promują także swoją ofertę edukacyjną, w zakresie turystyki wypoczynkowej oraz sektory usług finansowych i gier hazardowych.

7. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według danych GUS, pod koniec 2006 r. w Polsce obecnych było 17 spółek z udziałem kapitału maltańskiego, a liczba udziałowców wyniosła 18.
Według danych NBP, zobowiązania z tytułu maltańskich inwestycji bezpośrednich w Polsce na dzień 31.12.2008 wyniosły 1213,40  mln EUR (w 2008 roku - 231,4 mln EUR, co oznacza spadek o ok. 63% w stosunku do 2007 roku), zaś skumulowany stan należności polskich inwestorów bezpośrednich na Malcie wyniósł 26,9 mln EUR (w 2008 r. - 19,1mln EUR). Duży napływ maltańskich inwestycji do Polski ma prawdopodobnie charakter inwestycji finansowych spółek międzynarodowych zarejestrowanych na Malcie. 

7. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Malta obsługiwana jest przez nasze placówki we Włoszech.

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
via Olona 2/4, 00198 Roma
tel.: + 39 06 854 11 28 lub + 39 06 854 81 89
faks: + 39 06 855 33 91
e-mail: info@infopolonia.it
strona internetowa: www.roma.trade.gov.pl/

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP
tel.: + 39 06 854 81 89, + 39 06 854 11 28
faks: + 39 06 855 33 91
e-mail: ufficio.stampa@ambasciatapolonia.it
strona internetowa: www.rzym.polemb.net/

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich