Współpraca gospodarcza: Malta

REPUBLIKA MALTY
Informacja o sytuacji gospodaczej i polsko-maltańskich stosunkach gospodarczych

I. Informacje ogólne

Wyspa pozostawała do 1963 roku kolonią brytyjska, następnie kraj w ramach brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Od 1974 roku. Malta jest republiką parlamentarną z jednoizbowym parlamentem, czele której  stoi Prezydent wybierany  przez Parlament na 5 letnią kadencję. Władzę ustawodawczą sprawuje maltański Parlament - Izba Reprezentantów (65 miejsc) wybierany na okres 5 lat. Ordynacja wyborcza przewiduje system proporcjonalny z zastosowaniem instrumentu pojedynczego głosu przechodniego. Maltański system polityczny nie przewiduje instytucji rządu mniejszościowego. Zwyczajowo na stanowisko premiera powoływany jest lider większości parlamentarnej.

II. Gospodarka

1. Sytuacja gospodarcza

Gospodarka Malty, niewielkiego kraju silnie uzależnionego od czynników zewnętrznych (handel, usługi, turystyka) wyraźnie odczuła skutki ostatniego kryzysu gospodarczego. W 2009 roku produkt krajowy brutto obniżył się o ponad 2%. Osłabienie gospodarcze generował spadek popytu ze strony głównych partnerów handlowych, spadek zdolności kredytowej banków, a także zmniejszenie produkcji przemysłowej, zwłaszcza stoczni i pogarszająca się koniunktura w sektorze nieruchomości. Spadek PKB nie był tak wysoki jak w większości krajów unijnych dzięki stabilnemu systemowi bankowemu i ubezpieczeniowemu oraz przyjęciu euro w styczniu 2008 roku, z czym związany był napływ kapitału zagranicznego. Tym nie mniej poziom deficytu budżetowego i długu publicznego wzrósł ponad dopuszczalne kryteria unii gospodarczej. Liczba turystów zagranicznych zmniejszyła się o około 9% w porównaniu do roku 2008, spadek dochodów branży turystycznej był jeszcze wyższy i kształtował się w granicach 13%. Lepsze wyniki uzyskały pozostałe usługi, przy utrzymującym się napływie inwestycji zagranicznych. Wskaźnik bezrobocia wzrósł do 7% przy umiarkowanej inflacji poniżej 3%. Poziom dochodu narodowego Malty w przeliczeniu na 1 mieszkańca według parytetu siły nabywczej wynosi 77% średniej unijnej (dla porównania Czechy 81% i Polska 54%). Międzynarodowy Fundusz Walutowy w raporcie Economic Outlook 2008 po raz pierwszy zmienił klasyfikację Malty i umieścił ją w grupie krajów o zaawansowanej gospodarce (dotychczas Malta uznawana była za „europejski kraj wschodzący”).

Sytuacja gospodarcza Malty uzależniona jest od czterech czynników: eksportu, turystyki, produkcji tekstyliów i elektroniki oraz przemysłu stoczniowego. Największe dochody przynoszą usługi - 70% PKB, w tym turystyka - 25% PKB. W ostatnich latach Malta znacznie poprawiła swoją infrastrukturę biznesową i poziom oferty usług bankowych, stając się regionalnym centrum finansowym w południowej części basenu Morza Śródziemnego. W eksporcie maltańskim dominują maszyny i urządzenia stanowiące ponad 60% całego eksportu, art. przemysłowe, wyroby przemysłu chemicznego oraz półprodukty. Połowa wartości eksportu Malty skierowana była w 2009 roku do krajów Unii Europejskiej, 30% do krajów azjatyckich, a 13% na rynek amerykański. W imporcie najważniejsze pozycje to: maszyny i urządzenia wykorzystywane w transporcie, art. spożywcze, surowce mineralne oraz wyroby przemysłu chemicznego. Ponad 70% importu pochodziło z UE, zaś 17% z krajów azjatyckich. Najważniejszymi partnerami handlowymi Malty, podobnie jak w latach poprzednich pozostawały: Włochy, Wlk. Brytania, Francja oraz Niemcy. Z krajów pozaeuropejskich największe obroty handlowe zarejestrowała Malta z Singapurem. W okresie kryzysu gospodarczego Malta zwiększyła ob. roty z krajami afrykańskimi, zwłaszcza Libią, oraz krajami Ameryki Łacińskiej.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki

Źródło:National Statistics Office, Malta 2008, Ambasada RP w Rzymie; * dane szacunkowe na podstawie materiałów Ambasady i prognoz KE

2. Polityka gospodarcza

Głównym celem bieżącej polityki gospodarczej jest amortyzowanie skutków kryzysu gospodarczego, podtrzymanie konsumpcji prywatnej i poziomu inwestycji oraz redukcja zadłużenia publicznego do poziomu przewidzianego w Pakcie Stabilności i Wzrostu UE. Komisja Europejska wszczęła przeciwko Malcie procedurę nadmiernego deficytu budżetowego, oczekując na jego redukcję do końca 2010 roku. Znacznym obciążeniem dla budżetu państwa jest prywatyzacja stoczni, które (podobnie jak polskie) nie znalazły nabywcy, natomiast budżet musi pokryć pakiet socjalny pracowników. Doraźne przedsięwzięcia antykryzysowe odsunęły na drugi plan inne priorytety gospodarcze, jak wzrost innowacyjności, redukcja obciążeń podatkowych i realizacja pakietu klimatycznego. W przeciwieństwie do innych krajów o dużym udziale sektora bankowego rząd maltański nie interweniował na rynku kredytowym ani nie wspierał banków. Zwiększono tylko poziom gwarancji depozytów ludności. Szeroki program wsparcia dotyczył natomiast sektora turystycznego i przemysłowego (dofinansowanie projektów inwestycyjnych, finansowanie skróconego tygodnia pracy, modernizacja hoteli, szkolenia, aktywizacja bezrobotnych) i pomocy dla najuboższych rodzin. Malta realizuje Narodowy Program Reform o wartości 227 mln EUR zakładający zwiększenie konkurencyjności, zrównoważenie finansów, polepszenie edukacji i ochrony środowiska. Przemysł stoczniowy nie ma perspektyw na przetrwanie bez pomocy i głębokiej restrukturyzacji produkcji stoczniowej. Dlatego też jednym z ważniejszych punktów polityki gospodarczej rządu w latach 2008-2009 był zlecony przez KE plan prywatyzacji oraz restrukturyzacji stoczni i portów, który może kosztować maltański budżet nawet 1% PKB. Kontynuowano procesy liberalizacyjne w sektorze usług transportu publicznego, lecz propozycje rządowe w tym zakresie wywołały falę protestów społecznych.

3. Sprawy Unii Europejskiej

Malta stała się członkiem UE w dniu 1 maja 2004 roku, zaś w dniu 1 stycznia 2008 roku weszła do strefy euro. Jako kraj uzależniony w najwyższym stopniu od importu  otrzymuje z UE od dnia akcesji do 2010 r. dopłaty wyrównawcze, odpowiadające różnicy stawek celnych przed wstąpieniem do UE tak, aby ceny detaliczne towarów maltańskich nie uległy radykalnemu podwyższeniu. Spośród rozwiązań przyjętych w ramach pakietu energetyczno-klimatycznego UE. za najważniejsze, z punktu widzenia Malty, uważa się: finansowe wsparcie modernizacji maltańskiego sektora energetycznego, włączenie tego kraju do projektu śródziemnomorskiego okręgu energetycznego, wyłączenie z pełnego aukcjoningu maltańskiego sektora energetycznego (stopniowa redukcja do zera przyznawanych darmowych uprawnień w okresie 2013-2020), pominięcie sektora lotniczego przy szacowaniu udziału energii ze źródeł odnawialnych w całości wykorzystywanej energii. Na Malcie nie ma żadnych rafinerii, a praca elektrowni węglowych została wstrzymana w latach 90-tych. 100% nośników energetycznych pochodzi z importu (oleje opałowe, gaz). W ramach zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego kraj zainteresowany jest połączeniem kablem energetycznym z Sycylią.

Poważnym problem Malty jest sprawa nielegalnej imigracji, która rzutuje na gospodarkę. Malta rejestruje największy napływ uchodźców na świecie w stosunku do ilości mieszkańców. Rząd Malty zwrócił się do UE o dodatkowe fundusze pomocowe w celu zapobieżenia skutkom napływu nielegalnych emigrantów z państw Afryki. W sprawach uchodźców Malta  aktywnie współpracuje z innymi krajami basenu Morza Śródziemnego oraz UE, zwłaszcza w pracach przygotowujących Europejski Pakiet w sprawie Imigracji i Azylu dot. mechanizmu  solidarności i współodpowiedzialności. Malta jest pierwszym krajem, dla którego KE zatwierdziła plan inwestycyjny dla unijnych funduszy strukturalnych na lata 2007-2013. Zostaną one przeznaczone na poprawę konkurencyjności, rozbudowę infrastruktury w sektorach środowiska, energii, transportu oraz technologii informacyjnych, podniesienie poziomu nauczania, wzrost zatrudnienia oraz rozwój wyspy Gozo, przy zachowaniu jej regionalnej specyfiki.

III. Współpraca dwustronna

1. Ramy prawno-traktatowe

Ogólne ramy prawno - traktatowe dla współpracy gospodarczej i wymiany handlowej między Polską a Maltą wyznaczają następujące umowy:

1. Traktat Akcesyjny z 16.04.2003 r.;
2. Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów, sporządzona w La Valetta dnia 7 stycznia 1994 r. (weszła w życie dnia 24 listopada 1994 r.)  (Dz.U. z 1995 r. nr 49, poz. 256);
3. Umowa międzyrządowa w sprawie współpracy gospodarczej, handlu i żeglugi z dnia 21 października 1977 r.
4. Umowa o współpracy kulturalnej i naukowej, sporządzona w La Valetta dnia 11 grudnia 1990 r. (weszła w życie dnia 23 grudnia 1992 r.).

2. Polsko - maltańskie obroty towarowe (w mln EUR)

Malta jest najmniejszym partnerem handlowym Polski w UE, z nieznacznym udziałem w obrotach ogółem. Niewielki rynek, trudności komunikacyjne, brak liczących się imprez targowych, powodują, że nie cieszy się on dużym zainteresowaniem polskich przedsiębiorców. Z pewnością część produktów polskich trafia na Maltę za pośrednictwem firm włoskich, które dominują w handlu z tym krajem.  W 2009 roku poziom obrotów obniżył się (kryzys gospodarczy) o ponad 40%, przy niewielkim deficycie handlowym. Dominującą pozycję w polskim eksporcie na rynek maltański w stanowią wyroby przemysłu elektromaszynowego, pojazdy, jednostki pływające,  artykuły rolno-spożywcze, zwierzęta żywe, pojazdy i produkty przemysłu chemicznego. Wśród towarów, które Polska importuje z Malty znajdują się przede wszystkim wyroby przemysłu chemicznego (prawie 2/3 importu), wyroby przemysłu elektromaszynowego, tworzywa sztuczne i wyroby z nich, kauczuk oraz materiały i wybory włókiennicze. Malta zainteresowana jest inwestycjami związanymi z Euro 2012 w Polsce, inwestycjami w branży turystycznej (grupa hotelowa Corinthia), jak również współpracą w branży IT i farmaceutycznej. Maltańczycy promują także swoją ofertę edukacyjną, w zakresie turystyki wypoczynkowej oraz sektory usług finansowych i gier hazardowych. Rynek maltański leży w kompetencji promocyjnej Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Rzymie. W pierwszych miesiącach 2010 roku obserwujemy szybką odbudowę poziomu wymiany.

3. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Malta jest znacznie ważniejszym dla Polski partnerem inwestycyjnym, aniżeli handlowym. Według danych NBP zobowiązania z tytułu maltańskich inwestycji bezpośrednich w Polsce na koniec 2008 roku  wyniosły 1 213 mln Euro (17 miejsce na liście  inwestorów zagranicznych). Wysoki napływ inwestycji maltańskich do Polski wynika prawdopodobnie z inwestycji spółek międzynarodowych, także przepływów finansowych podmiotów zarejestrowanych na Malcie. Malta stwarza bardzo dogodne warunki do rejestracji holdingów zagranicznych, które operują stamtąd na rynku międzynarodowym, a za ich pośrednictwem dokonywane są transakcje zakupu/sprzedaży całych przedsiębiorstw, bądź ich udziałów. Z kolei polskie inwestycje na Malcie wynoszą 26,9 mln Euro (koniec 2008 roku), co jak na tak niewielki kraj jest wskaźnikiem relatywnie wysokim i związane jest głównie z sektorem finansowym i usługowym.

7. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Malta obsługiwana jest przez nasze placówki we Włoszech.

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji
Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
via Olona 2/4, 00198 Roma
tel.: + 39 06 854 11 28 lub + 39 06 854 81 89
faks: + 39 06 855 33 91
e-mail: info@infopolonia.it
strona internetowa: www.roma.trade.gov.pl/

Wydział Ekonomiczny
Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
tel.: + 39 06 854 81 89, + 39 06 854 11 28
faks: + 39 06 855 33 91
e-mail: ufficio.stampa@ambasciatapolonia.it
strona internetowa: www.rzym.polemb.net/

sierpień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich