Współpraca gospodarcza: Litwa

LITWA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

 Republika Litewska jest republiką parlamentarną, w której głową państwa jest prezydent. Składa się z 10 okręgów. Łączna powierzchnia kraju wynosi 65,3 tys. km². Litwa liczy 3,7 mln mieszkańców, z których 80,6% to Litwini, 8,7% Rosjanie, 7,0%, Polacy, 1,6% Białorusini i 1,2% Ukraińcy. W roku 2004 Litwa przystąpiła wraz z 9 innymi krajami do Unii Europejskiej. Pozostaje poza strefą euro, przystąpienie Litwy do wspólnej waluty początkowo planowane jest w 2007 r. było kilkukrotnie przesuwane i obecnie planuje się, że nastąpi to w 2014 r. Od 2 lutego 2002 r. Bank Litwy związał litewskiego lita z euro stałym kursem 3,4528 LTL/EUR.

Przez szereg lat wzrost gospodarczy Litwy osiągał wartości rzędu 7-10%. Od 2000 roku PKB Litwy zwiększył się o ponad 70%. Wzrost odnotowały wszystkie działy gospodarki, przy czym najszybciej rozwijał się sektor budowlany. Pod koniec 2007 r. i na początku 2008 r. pojawiły się oznaki spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego. Ujawniła się wysoka, znacznie przekraczając prognozy rządowe, inflacja, która rosła do 2008 r., głównie w wyniku znaczących podwyżek kosztów ogrzewania, gazu i elektryczności dla gospodarstw domowych. W pod koniec 2009 odnotowano jednak znaczne przyhamowanie wzrostu cen spowodowane zmniejszeniem popytu wewnętrznego na skutek kryzysu, a w I kwartale 2010 pojawiło się zjawisko deflacji. W latach 2006-2008 miał miejsce znaczący wzrost płac, który w roku 2007 przekroczył 24%, co wpłynęło na wysoki poziom inflacji pod koniec tego okresu. Średnia miesięczna płaca netto, która w 2007 r. wynosiła 391 euro, w 2008 r. wzrosła do 478 EUR, a w 2009 r. na skutek kryzysu spadła do ok. 463 EUR.

Na skutek światowego kryzysu finansowego w 2008 r. spadła znacząco dynamika wzrostu PKB i wzrosła liczba bankructw oraz stopa bezrobocia. W roku 2009 PKB spadł o prawie 15%. Na początku 2010 r. pojawiły się oznaki powolnej stabilizacji gospodarczej. Sytuacja na rynku pracy pod koniec 2009 r. dynamicznie pogorszyła się, wg danych Departamentu Statystyki RL, w ostatnim kwartale 2009 r. stopa bezrobocia wzrosła do 15,6%, przekraczając rekordowy poziomem bezrobocia z 2004 r. Prognozy dla rynku pracy są nadal pesymistyczne i przewidują dalszy wzrost bezrobocia.

W 2008 r. odnotowano dobre wyniki handlu zagranicznego Litwy, poprawę bilansu oraz kontynuację wzrostu obrotów handlu zagranicznego. Eksport wzrósł w tempie ponad 28%, a import ponad 18%. Jednak już pod koniec 2008 r. obroty zaczęły gwałtownie spadać, a w 2009 r. eksport spadł o 27% a import o prawie 40%. W wyniku tych zmian znacząco zmalał także deficyt obrotów handlowych.

Litwa najwięcej swych towarów eksportuje do Rosji – ok. 12%, na Łotwę – ok. 10%, do Niemiec – ok. 9%, do Estonii – 6,5% i do Polski ok. 6%. Wśród dostawców na Litwę również dominuje Rosja z prawie 35% udziałem, na kolejnych miejscach są Niemcy – ok. 13%, i Polska z ok. 11% udziałem. Udział UE w eksporcie i imporcie wynosi odpowiednio 64,2% i 65%, natomiast udział WNP wynosi odpowiednio 22% i 37%.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki

Źródła: Bank Litwy, Departament Statystyki Litwy

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej  

Polsko-litewskie stosunki gospodarcze regulują postanowienia dorobku prawnego Unii Europejskiej na podstawie podpisanego 16 kwietnia 2003 r. w Atenach i obowiązującego od 1 maja 2004 roku Traktatu dotyczącego przystąpienia Polski i 9 innych krajów do Unii Europejskiej (Dz.U. 2004 nr 90 poz. 864).

Ponadto obowiązują umowy międzynarodowe, które nie są w kolizji z Traktatem, pozostałe zaś zostały wypowiedziane. Wśród nich najważniejsze to:

• Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 28 września 1992 r., weszła w życie 6 sierpnia 1993 r. ( Dz.U. 1993 nr 122 poz. 543),

•  Umowa w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków od dochodu i majątku z 20 stycznia 1994 r.. obowiązująca od 19 lipca 1994 r. (Dz.U. 1995 nr 51 poz. 277).

Litwa jest sygnatariuszem Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, z 11 kwietnia 1980 r., do której także przystąpiła Polska (Dz.U. 1997 nr 45 poz. 286). Litwa zastrzegła, że zgodnie z artykułami 12 i 96 Konwencji, postanowienia artykułów 1 i 29 lub zawarte w Części II Konwencji, pozwalające na zawieranie umów sprzedaży bądź ich modyfikację lub zakończenie, jak również wyrażenie intencji, w formie innej niż pisemna nie będą miały zastosowania na terytorium litewskim.

3. Polsko-litewskie obroty towarowe (w mln EUR)

Źródło: GUS

Litwa według danych wstępnych za 2009 r. jest 20. partnerem Polski w świecie i 15. w Unii Europejskiej pod względem eksportu oraz i 29. w świecie i 17. w UE pod względem importu, z udziałem 1,23% w eksporcie polskim i 0,54% w imporcie. Polska natomiast należy do najważniejszych partnerów handlowych Litwy. Jest trzecim dostawcą na Litwę, z udziałem w imporcie Litwy ok. 11%, i piątym rynkiem eksportowym, z udziałem ok. 6%. Litwa należy do grupy krajów, z którymi Polska ma najwyższą nadwyżkę handlową. Przewaga eksportu nad importem sięga 60%.  

Po okresie spadku polskiego eksportu - spowodowanego zatrzymaniem reeksportu polskich towarów do Rosji w związku z akcesją Litwy do UE - i utrzymywania się obrotów handlowych na wyrównanym poziomie ok. 1,5 mld euro, od początku 2006 roku ponownie odnotowano dynamiczny wzrost wymiany handlowej. Jednak na skutek międzynarodowego kryzysu gospodarczego, który w znaczącym stopniu dotknął Państwa Bałtyckie, w tym Litwę, pod koniec roku 2008 wzajemne obroty gwałtownie wyhamowały, a I połowa 2009 r. przyniosła znaczną ich redukcję sięgającą połowy dotychczasowych obrotów. W III i IV kwartale 2009 r. odnotowano nieznaczną poprawę wzajemnych obrotów w stosunku do poprzedzającego okresu.

W strukturze towarowej polskiego eksportu na Litwę dominują artykuły rolno-spożywcze - ok.26%, produkty chemiczne - ok. 23%, tworzywa sztuczne ok. 10%, wyroby przemysłu elektromaszynowego - ok. 15,5% oraz wyroby przemysłu metalurgicznego - ok. 9,5%.

Z Litwy Polska importuje głównie produkty mineralne (w tym paliwa i oleje) - ok. 37,5%, produkty przemysłu chemicznego - ok. 27,5%, artykuły rolno-spożywcze - ok. 12%, wyroby różne (np. meble, zabawki) - ok. 6,8%.

Największe saldo dodatnie dla Polski występuje w obrotach z Litwą artykułami rolno-spożywczymi, wyrobami przemysłu elektromaszynowego, przemysłu chemicznego oraz wyrobami metalurgicznymi.

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa  

Do 2007 r. Polska plasowała się na pierwszym miejscu wśród inwestorów zagranicznych na Litwie, z 21% udziałem. Według statystyk litewskich pod koniec 2009 r. wielkość polskich inwestycji spadła na skutek zmiany wartości udziałów czołowych polskich przedsiębiorstw do wartości ok. 987 mln, co stanowi ok. 10% zainwestowanego na Litwie kapitału ogółem i daje Polsce 4 pozycję wśród inwestorów po Szwecji, Danii i Niemczech. Zarejestrowano 174 spółki z udziałem kapitału polskiego (wg. stanu na 1 kw. 2010).

Według danych NBP opublikowanych pod koniec 2009 r. inwestycje polskie na Litwie zostały zredukowane z ponad 2 mld euro w 2007 r. do 731 mln EUR w 2008 r. Gwałtowna zmiana wartości inwestycji spowodowana jest głównie przewartościowaniem na skutek kryzysu akcji i udziałów firm polskich inwestujących na Litwie.

Główne obszary działalności to: przetwórstwo ropy naftowej, produkcja wyrobów ze szkła, gumy i plastiku, ubezpieczenia, pośrednictwo finansowe, handel, transport, przemysł spożywczy. 15 grudnia 2006 roku sfinalizowano największą jak do tej pory transakcję zagraniczną polskiej firmy. PKN Orlen przejął ok. 85% akcji litewskiej rafinerii w Możejkach, za które zapłacił ok. 2,34 mld USD. Obecnie Orlen posiada 100 % akcji, po wykupieniu pozostałej części w maju 2009 r. Mazeikiu Nafta jest jedyną rafinerią na Litwie. Projektowe moce przerobowe rafinerii wynoszą ok. 15 mln ton ropy rocznie. Ze względu na uwarunkowania rynkowe i technologiczne efektywna ilość przerabianej ropy to ok. 8 mln ton. Zważywszy na fakt, że popyt na Litwie kształtuje się na poziomie ok. 3 mln ton rocznie, kraj ten jest znaczącym eksporterem produktów naftowych.

Ponadto do największych polskich inwestorów należą m.in.: PZU Lietuva, Huta Szkła „Warta”, Computer Land S.A., Ciech, Tagatis, Ceramika Opoczno.S.A. Na Litwie obecne są dwie polskie firmy ubezpieczeniowe: PZU oraz Commercial Union Polska.

W Polsce działa obecnie 28 spółek z udziałem kapitału litewskiego. Według danych litewskich wg stanu na koniec 2009 r. inwestycje przedsiębiorstw litewskich w Polsce wyniosły 124,6 mln EUR – 7,4% ogółu inwestycji litewskich za granicą. Plasuje to nasz kraj na trzeciej pozycji za Łotwą, Rosją (z Regionem Kaliningradzkim) oraz Holandią.

Według statystyk NBP bezpośrednie inwestycje litewskie w Polsce osiągnęły w 2006 r. wartość 18,8 mln EUR, a w roku 2007 uległy powiększeniu do 31,7 mln EUR. Litewski Sanitas w wyniku zakupu akcji Jelfa S.A. przejął w kwietniu 2006 roku kontrolę nad spółką. Wartość tej inwestycji ocenia się na ok. 600 mln złotych. W 2008 r. nastąpił odpływ kapitału litewskiego, stan zobowiązań na koniec roku 2008 wg NBP osiągnął (minus)-14 mln EUR na skutek wzrostu należności spółek z tytułu kredytów udzielonych wspólnikom zagranicznym.

5. Dostęp do rynku  

Polska i Litwa nie stosują wzajemnie ograniczeń na rynku pracy i delegowania pracowników. Od 1 lipca 2009 osoba, posiadająca na Litwie zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej (Karty Przedsiębiorcy), nie może odsprzedawać wwożonych z Polski artykułów spożywczych innym sprzedawcom handlującym na targowiskach, a wyłącznie sprzedawać je „końcowym odbiorcom” (konsumentom). 
Ograniczenie zakresu czynności osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie Karty Przedsiębiorcy, tj. wykreślenie zgody na prowadzenie sprzedaży hurtowej (pozostawiając zgodę na handel detaliczny), ma na celu zmniejszenie ilości wwożonych z Polski artykułów rolno-spożywczych, głównie mięsa.  Uważa się, że decyzja ta przyniesie korzyści dużym sieciom handlowym, nie zmniejszy natomiast skali indywidualnego przywozu.
Z dniem 01.09.2009 r. weszło w życie rozporządzenie, zgodnie z którym litewskie spółki eksportujące surowce wtórne do krajów UE powinny uzyskać od instytucji narodowej, nadzorującej przetwórców surowców wtórnych w danym państwie, i przedstawić oryginał zaświadczenia, że taka spółka faktycznie istnieje, działa oraz jest w stanie przetworzyć tę ilość surowców wtórnych, które zamierza wyeksportować spółka litewska.

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe  

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Promocji Handlu i Inwestycji
Vasario 16-osios g. 14/2
LT-01107 Vilnius
tel.: + 370 5 261 79 60
faks: + 370 5 261 06 86
e-mail:  vilnius@mg.gov.pl
strona internetowa: vilnius.trade.gov.pl/pl/

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Ekonomiczny
Smėlio g. 22A
LT-10323 Vilnius
tel.: + 370 5 270 90 01/02
faks: + 370 5 270 90 07
e-mail: ambpol@tdd.lt  
strona internetowa: http://www.wilno.polemb.net/

siepień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich