Współpraca gospodarcza: Islandia

ISLANDIA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Republika Islandii jest krajem demokratycznym o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów.
Powierzchnia – 103 125 km².
Liczba ludności – 300 tys.

Po pięciu latach solidnego wzrostu gospodarka Islandii znajduje się obecnie w okresie kryzysu. W latach 2003-2007 Islandia zwiększyła swoje PKB o ponad 25% - najwięcej wśród państw uprzemysłowionych. Konsekwencją tak znacznego wzrostu był brak równowagi makroekonomicznej, zbyt zadłużony sektor prywatny oraz uzależnienie od finansowania zewnętrznego. Kiedy w 2008 r. pojawiły się zewnętrzne ograniczenia płynności oraz spadło zaufanie do rynku, islandzka waluta oraz sektor  bankowy znalazły się w niezwykle niekorzystnej sytuacji a przegrzana gospodarka dynamicznie się schłodziła. Do obecnego paraliżu sektora finansowego Islandii i głębokiej zapaści gospodarczej doprowadził splot kilku istotnych czynników. W 2003 r. rozpoczęto budowę huty aluminium i elektrowni o wartości odpowiadającej 1/3 PKB Islandii. Inwestycja przyczyniła się do znacznego zwiększenia deficytu obrotów bieżących, głównie wskutek znacznego importu kapitału oraz zwiększonego popytu.

Kolejną siłą sprawczą obecnego kryzysu było nałożenie się korzystnych międzynarodowych warunków finansowych , prywatyzacji głównych banków Islandii - Glitnir Bank, Kaupthing Bank i Landsbanki oraz ich późniejsza ekspansja międzynarodowa. Szybki rozwój sektora bankowego Islandii wzmocnił pozycję głównych uczestników rynku - poziom ich połączonych aktywów wzrósł ze 100% PKB Islandii w 2004 r. do 923% PKB pod koniec 2007 r., jednocześnie jednak zwiększył wrażliwość na niekorzystne tendencje na rynkach międzynarodowych. Trzeci czynnik, który przyczynił się do przegrzania islandzkiej gospodarki to obniżka podatków pośrednich i bezpośrednich w 2007 r., która wraz ze wzrostem wynagrodzeń doprowadziła do dynamicznego zwiększenia wolnych środków finansowych w dyspozycji gospodarstw domowych. W konsekwencji nastąpiło zwiększenie konsumpcji prywatnej, które wraz z ekstensywnymi inwestycjami prowadziło do wzrostu presji inflacyjnej oraz deficytu obrotów bieżących, który w 2006r. osiągnął rekordowe 25% PKB. Bank centralny analizując rozwój sytuacji rozpoczął w 2004 r. zacieśnianie polityki monetarnej. Podnoszenie stóp procentowych uczyniło z korony islandzkiej atrakcyjny przedmiot inwestycji i pomagało stabilizować jej wysoki kurs.

Kłopoty zaczęły się w drugiej połowie 2007 r. kiedy pogorszenie międzynarodowej sytuacji finansowej znacznie ograniczyło islandzkim bankom dostęp do rynków kapitałowych. Rynek hurtowy również wykazywał cechy ograniczonej płynności. W rezultacie braku możliwości finansowania deficytu obrotów bieżących oraz sektora bankowego wiosną 2008 r. nastąpiła mocna dewaluacja korony islandzkiej i równie silny wzrost inflacji. W 2009 r. gospodarka islandzka znalazła się na granicy niewypłacalności. Mimo podejmowanych przez administrację działań antykryzysowych (m.in. próby stworzenia nowego systemu finansowego w oparciu o formułę małych banków ze wzmocnionym nadzorem, kompleksowego przejęcia depozytów przez nowy system bankowy, dopuszczenia prywatyzacji instrumentów zachęcających banki zagraniczne do wejścia na islandzki rynek, ograniczenia kosztów fiskalnych, proces rekonstrukcji gospodarczej Islandii przebiega dosyć powolnie.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne gospodarki w latach 2005-2009 (zmiana procentowa w stosunku do roku poprzedniego, jeżeli nie zaznaczono inaczej) 

Źródło: Central Bank of Iceland, Statistics Iceland, Kaupthing Bank, Glitnir Research, Standard and Poors, OECD

2. Ramy prawno – traktatowe

Od momentu wejścia Polski do UE, tj. od 1 maja 2004 r. współpraca gospodarcza realizowana jest na podstawie Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) wraz z poprawkami wynikającymi z rozszerzenia EOG o 10 krajów nowo przystępujących (Protokół do EOG w sprawie rozszerzenia wszedł w życie 6 grudnia 2005 r.). Z dniem 1 maja 2006 r. Islandia zniosła wszelkie ograniczenia w dostępie do rynku pracy dla obywateli nowych państw członkowskich UE, w tym Polski.

Nie straciły ważności bilateralne umowy  między Polską a Islandią, których nie obejmuje kompetencja Wspólnoty, w tym: Umowa w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku z 19.06.1998 r. (Dz.U. 1999 r. nr 79, poz. 890).

16 lipca 2009r. Parlament upoważnił Rząd Islandii do złożenia wniosku o członkostwo Islandii w Unii Europejskiej.

19 października 2009r. Islandia przekazała do Brukseli odpowiedź na tzw. kwestionariusz unijny, czyli pytania Komisji Europejskiej odnośnie wszystkich obszarów negocjacyjnych.

Obecnie wniosek Islandii o członkostwo w Unii Europejskiej jest analizowany przez kraje członkowskie.

3. Polsko - islandzkie obroty towarowe (w mln USD)

Według danych statystycznych za 2008 r. w obrotach towarowych z Islandią Polska zanotowała nadwyżkę w wysokości 54,7 mln USD. W imporcie (87,4 mln USD) dominowały metale nieszlachetne (41,6% wielkości importu ogółem), ryby i surowiec rybny (38%) oraz produkty przemysłu chemicznego (16%). Największą zmianą w polskim imporcie w okresie 2008 r. był wzrost o 159% importu metali nieszlachetnych.

Polski eksport w omawianym okresie wzrósł w stosunku do roku ubiegłego. Polska  wyeksportowała do Islandii towary o łącznej wartości 142,1 mln USD. Dominującym składnikiem polskiego eksportu były oleje ropy naftowej (39,4% wartości eksportu ogółem). Istotnym elementem były również jednostki pływające (28,2%) oraz wyroby metalurgiczne (14%).

Wobec głębokiej recesji gospodarki w Islandii, połączonej z płytkością islandzkiego rynku oraz silną deprecjacją lokalnej waluty, należy oczekiwać znacznego ograniczenia wymiany towarowej w 2009 oraz w 2010 r. Ograniczenie handlu dotknie w większym stopniu polskiego eksportu niż importu. Spadek eksportu będzie szczególnie widoczny w przypadkach, w których współpraca handlowa nie jest oparta na kontraktach długoterminowych.

Wstępne dane statystyczne za 2009 r. potwierdzają powyższą prognozę, gdyż pokazują wyhamowanie zarówno po stronie eksportu jak i importu. Z uwagi na kryzys finansowy i gospodarczy, w którym znajduje się Islandia rozwijanie współpracy handlowej w 2009 r. było niezwykle trudne. Bardzo silna deprecjacja islandzkiej Korony, duża inflacja oraz bardzo silny wzrost zadłużenia zewnętrznego znacznie ograniczyły możliwości współpracy z islandzkimi firmami. Łącznie obroty w 2009 r. spadły o 56% w porównaniu z rokiem 2008 i wyniosły 101,3 mln USD, przy czym eksport wyniósł 39 mln USD (spadek o 73% w porównaniu z rokiem 2008 r., a import 62,3 mln USD (spadek o 29% w porównaniu z 2008r.). Dominującym składnikiem polskiego eksportu do Islandii w 2009 r. były metale nieszlachetne (5,95% wartości eksportu ogółem), jednostki pływające (3,97%) oraz oleje ropy naftowej (5,12%). Największą zmianą w polskim eksporcie w 2009r. był spadek o 26% eksportu wyrobów przemysłu elektromaszynowego. W imporcie dominowały ryby (blisko 28% wielkości importu ogółem), wyroby nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych (6,59%) oraz produkty przemysłu chemicznego (4,69%).

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Inwestycje islandzkie w Polsce praktycznie nie istnieją (zerowe zobowiązania islandzkie z tytułu zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce w 2008 r.), jeśli nie liczyć inwestora firmy Bakkavor, która uruchomiła w Polsce własny zakład przetwórstwa ryb i firmy Lysi, która ma swoje przedstawicielstwo w Polsce sprzedające tran leczniczy.

5. Dostęp do rynku

Wzajemny handel pomiędzy Polską a Islandią po naszej akcesji do UE opiera się na Umowie o Europejskim Obszarze Gospodarczym wraz z poprawkami wynikającymi z rozszerzenia EOG o 10 krajów nowo przystępujących. Umowa wraz z poprawkami jest stosowana prowizorycznie od 1 maja 2004 r. (weszła w życie 6 grudnia 2005r.).

W związku ze zmianą reżimu handlowego w handlu z Islandią, wynikającą z akcesji Polski do UE:

• w odniesieniu do handlu artykułami przemysłowymi z Islandią, to jego zasady zostały w ramach Umowy o wolnym handlu Polska-EFTA wynegocjowane na wzór umów o wolnym handlu jakie Unia Europejska zawarła z państwami EFTA (w przypadku Islandii na wzór Umowy o EOG) tzn. bezcłowy dostęp do wzajemnych rynków. Dzięki temu Polska stając się członkiem Unii Europejskiej zachowała taki sam reżim handlowy z Islandią, jaki obowiązywał przed akcesją, czyli pełną liberalizację wzajemnego handlu artykułami przemysłowymi. W tym zakresie nie wystąpił problem przenoszenia koncesji;
• w odniesieniu do handlu artykułami rolnymi strona polska w ramach negocjacji w sprawie rozszerzenia Europejskiego Obszaru Gospodarczego przyjęła warunki handlu artykułami rolnymi przetworzonymi określone w Protokole 2 i Protokole 3 Umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Są one zbliżone do warunków określonych Protokołem A do Umowy o wolnym handlu Polska-EFTA;
• w odniesieniu do handlu artykułami rybnymi wzajemny handel UE - Islandia został rozszerzony o kontyngent wynegocjowany w ramach rozszerzenia EOG. Dodatkowy kontyngent przyznany jest jednak wszystkim członkom UE.

Z dniem 1 maja 2006 r. Islandia zniosła wszelkie ograniczenia w dostępie do rynku pracy dla obywateli nowych państw członkowskich UE, w tym Polski.

Jednym z elementów Układu o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego jest przyznanie Polsce, podobnie jak i innym nowym krajom UE, środków finansowych w ramach tzw. Mechanizmu Finansowego EOG. Środki przyznane Polsce w latach 2004 – 2009 w ramach Finansowego Mechanizmu EOG wynoszą 280,8 mln euro.

Bardzo dobra atmosfera polityczna i doskonała dotąd współpraca gospodarcza stanowią dobrą podstawę do dalszego wzrostu wzajemnej wymiany handlowej, aczkolwiek po stronie islandzkiej występują naturalne bariery ograniczające w postaci niewielkiego z natury popytu wewnętrznego i mało zróżnicowanej podaży na eksport oraz relatywnie dużych kosztów transportu.
Ograniczony zakres  asortymentowy produkcji islandzkiego przemysłu powoduje, że znaczna część małych ilościowo potrzeb konsumpcyjnych i inwestycyjnych społeczeństwa zaspokajane jest w drodze importu. Jest to szeroka asortymentowo gama produktów, ale o ograniczonej liczbą ludności wielkości popytu . Stwarza to konieczność organizacji łączonych dostaw szeregu artykułów konsumpcyjnych (codziennego i trwałego użytku) w ramach jednej wysyłki.  

6. Polskie placówki  ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Oslo
Uranienborg Terrasse 11
0351 Oslo 3 Norway
tel.: (00 472-2) 60 24 48, 60 24 49
faks: (00 472-2) 56 53 81
e-mail: tradepol@broadpark.no
strona internetowa: http://www.oslo.trade.gov.pl/

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP w Oslo
OLAV KYRRES PLASS 1
0244 Oslo Norway
tel.: (0047) 24 110 850/851/852/870
faks: (0047) 22 444 839
e-mail: economic@oslo.polemb.net

marzec 2010 r.
Departament Spraw Europejskich