Współpraca gospodarcza: Irlandia

IRLANDIA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Irlandia jest republiką. Powierzchnia wynosi: 70,2 tys. km². Ludność: 3,9 mln mieszkańców. Struktura wytwarzania PKB w Irlandii przedstawia się następująco: rolnictwo - 4%, przemysł - 36%, transport i komunikacja - 16,6% , usługi - 43,4%.

Utrzymująca się w 2009 r. nadzwyczajnie głęboka recesja gospodarcza była przede wszystkim wynikiem zmniejszenia się popytu wewnętrznego poprzedzonego załamaniem się rynku budowlanego i wydatków konsumenckich oraz dodatkowo pogłębiona kurczącym się w wyniku globalnej recesji eksportem. Konsumpcja prywatna tworząca w Irlandii ok. 50% PKB nadal bardzo się obniża. Czynnikami negatywnie wpływającymi na siłę nabywczą i popyt konsumencki są spadające zatrudnienie, niższe płace, duże podwyżki podatków i  negatywne skutki dla zamożności obywateli niższych cen nieruchomości oraz papierów wartościowych. Jedną z oznak poprawy są dane z ostatnich tygodni wskazujące na stabilizowanie się rynku pracy.

Opublikowane oficjalne dane statystyczne dot. gospodarki Irlandii (CSO, ESRI), za III kwartał 2009 r. wskazują, że najgorsza faza bezprecedensowo głębokiej recesji gospodarczej Irlandii już minęła - tempo pogłębiania się recesji ekonomicznej w Irlandii, najgorszej od ponad 30 lat, zaczyna słabnąć. Wprawdzie porównując rok do roku nastąpił spadek PKB o ponad 7%  i spadek PNB o ponad 10%, ale PKB mierzony w skali kwartał do kwartału pierwszy raz od roku wzrósł o 0,4%, co sugeruje odwrócenie tendencji spadkowej. Z analizy czynników wzrostu wynika jednak, że jest to w całości rezultat dużego spadku importu. Nastąpiło też znaczne obniżenie popytu wewnętrznego o 2,5% w skali kwartał do kwartału. Słabnące tempo spadku PKB utrzyma się również w ostatnim kwartale ub. roku odzwierciedlając stopniową poprawę na  rynkach zagranicznych, która będzie w pewnym stopniu równoważyć utrzymujący się spadek popytu wewnętrznego. Szacuje się, że w całym 2009 r. nastąpił spadek PKB o ponad 7%. Eksperci ESRI oceniają, że gospodarka Irlandii w 2010 r. nadal jeszcze będzie w fazie spadkowej w pierwszej połowie roku i zacznie się odradzać w drugim półroczu, ale w sumie w całym 2010 r. PKB obniży się  już tylko o 0,25%.
Obserwowane spowolnienie działalności gospodarczej odbija się na rynku pracy, gdzie zatrudnienie spada w prawie wszystkich sektorach gospodarki.
W ocenie analityków EIU stopa bezrobocia osiągnęła 12,4% (rok wcześniej ok. 6%). Wskazywałoby to, zdaniem EIU, na dużo wolniejsze tempo wzrostu bezrobocia w drugiej połowie 2009 r., stwarzając nadzieję, że obecny poziom bezrobocia jest bliski maksymalnemu i wkrótce zacznie się zmniejszać. W analizowanym okresie znacząco (w porównaniu do najwyższego poziomu odnotowanego w lipcu 2006 r.) zmniejszyła się inflacja. Najnowsze dostępne podstawowe wskaźniki wzrostu cen - poza cenami energii i nieprzetworzonej żywności podlegającymi dużym wahaniom - wykazują trend spadkowy, równolegle do załamania się popytu wewnętrznego. Według prognozy Centralnego Banku Irlandii przeciętna stopa Irlandzkiego Zharmonizowanego Indeksu Cen Konsumpcyjnych (HICP) ma spaść do - 1,5% na koniec 2009 r., a więc do poziomu znacznie niższego niż prognozowany dla strefy Euro (0,2 - 0,6%).

Budżet państwa na 2010 r. ogłoszony w dniu 09.12.2009 r. potwierdził determinację rządu do podjęcia trudnych decyzji politycznych warunkujących osiągnięcie zapowiadanych wcześniej oszczędności rzędu 4,05 mld EUR. W sytuacji kryzysu fiskalnego koalicja rządowa zdołała uzgodnić nieuniknione cięcia w wydatkach, mające na celu utrzymanie deficytu budżetowego na łączną kwotę ponad 12 mld EUR, tj. na poziomie poniżej 20% PKB. Oszczędności z tytułu obniżenia wynagrodzeń w sektorze publicznym o 5 - 15% mają wynieść w 2010 r. w sumie 1,05 mld EUR. Na drugim miejscu plasują się oszczędności w służbie zdrowia (400 mln EUR), następnie nauka i edukacja (134 mln EUR), mimo deklaracji rządu, że priorytetem dla Irlandii jest tworzenie tzw. Smart Economy opierającej się na wysoko wykwalifikowanej sile roboczej. Ministerstwo Przedsiębiorstw, Handlu i Zatrudnienia ma zaoszczędzić 50 mln EUR, m. in. na dotacjach dla programów aktywizacji zawodowej i szkoleniach.
Biorąc pod uwagę deflację rzędu 6,5%, szczególnie  widoczną w cenach podstawowych artykułów (żywność, odzież, mieszkania), obniżono świadczenia socjalne średnio o 4,1% (z wyjątkiem emerytur). Obniżka będzie najdotkliwsza dla młodych bezrobotnych osób poszukujących pracy. Budżet 2010 zakłada także: natychmiastowe wprowadzenie carbon tax - podatku od emisji CO2 na benzynę oraz olej napędowy i opałowy (co spowoduje podniesienie ceny tych paliw), podwyższenie minimalnego wieku emerytalnego dla pracowników sektora budżetowego (z 65 do 66 lat, co zbliża go do sektora prywatnego) oraz obniżenie akcyzy na alkohol i obniżenie podstawowej stawki VAT. Według ocen analityków EIU, przy ograniczonych możliwościach dewaluacji wynikających z przynależności do strefy Euro, te cięcia płac i innych wydatków oraz oszczędności i nowe podatki stanowią jedyną drogą zwiększenia międzynarodowej konkurencyjności gospodarki Irlandii, chociaż w warunkach malejącego popytu niosą one również ryzyko deflacji i napotykają bardzo silny opór pracowników sektora publicznego. Ich związki zawodowe - pomimo długich i wyczerpujących negocjacji ze strona rządową - zdołały zorganizować w listopadzie i grudniu 2009 r. potężne kilkudziesięciotysięczne demonstracje i wszystko wskazuje na to, że będą kontynuowane kolejne  akcje strajkowe.
W listopadzie ubr. parlament Irlandii przyjął intensywnie konsultowany i wielokrotnie poprawiany rządowy projekt NAMA (National Asset Management Agency). Celem działalności NAMA jest uspokojenie rynku poprzez przejęcie od największych irlandzkich banków najbardziej „toksycznych” aktywów (NPLs), jakie mają w posiadaniu - kredytów zaciągniętych z przeznaczeniem na finansowanie budowy oraz na spekulacyjny obrót ziemią z przeznaczeniem pod budowę. NAMA przejmie zarówno „złe” i „dobre” kredyty, aby „oczyścić” bilanse banków oraz poprzez poprawienie w ten sposób ich płynności finansowej umożliwić im dalsze udzielanie kredytów konsumentom i przedsiębiorstwom, którzy borykają się z brakiem dostępu do kapitału. NAMA przejmie kredyty o wartości księgowej 77 mld EUR (48% PKB w 2009 r.) w zamian za rządowe papiery skarbowe o wartości 54 mld EUR, tj. wg szacunków samego rządu za sumę o 7 mld EUR większą od ich obecnej wartości rynkowej. Ta nadwyżka wynika z założenia, że wartość nieruchomości zabezpieczających NPLs nie odpowiada ich długoterminowej wartości rynkowej, która będzie rosnąć, a więc kiedy dojdzie do ich sprzedaży, NAMA osiągnie znaczne zyski. Strategia polega na tym, że koszt, który przyniosą „złe” kredyty zostanie pokryty ze środków pochodzących ze spłaty „dobrych” oraz sprzedaży nieruchomości i innych aktywów stanowiących zabezpieczenie „złych” kredytów. NAMA przejmie zatem także powiązane pożyczki, których zabezpieczeniem są nieruchomości o charakterze handlowym, biurowce czy mieszkania pod wynajem. NAMA nie przejmie z kolei, indywidualnych kredytów budowlanych o wartości poniżej 5 mln EUR (z wyjątkiem kredytów Educational Building Society).

Sytuacja makroekonomiczna Irlandii w 2009 r. nie pozostawia złudzeń, że rok 2010 będzie dla gospodarki irlandzkiej wyjątkowo trudny. Stagnacja na rynku nieruchomości przełożyła się na ochłodzenie nastrojów konsumenckich. A konsumpcja osobista leżała w ostatnich latach u podstaw wzrostu gospodarczego Irlandii. W powszechnej opinii należy spodziewać się polepszenia koniunktury i powrotu na ścieżkę wzrostu ekonomicznego, dopiero począwszy od II.

Podstawowe wskaźniki gospodarki Irlandii w latach 2006-2010

Źródło: Eurostat, Central Statistics Office, Ministerstwo Finansów Irlandii

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej.

Stosunki gospodarcze między Polską a Irlandią regulowane są m.in. przez:

• Traktat Akcesyjny z 16 kwietnia 2003 r.,
•  Umowa o Rozwoju Współpracy Gospodarczej, Przemysłowej i Naukowo-Technicznej z 13 czerwca 1977 r. (niepublikowana),
   (pobierz plik pdf)
• Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Irlandii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, sporządzona w Madrycie dnia 13 listopada 1995 r. (Dz.U. 1996 r. nr 29, poz. 129).

3. Polsko - irlandzkie obroty towarowe (w mln EUR)

Irlandia jest 21 partnerem handlowym Polski w UE i mieści się w pierwszej trzydziestce partnerów Polski w ogóle. Udział w obrotach z krajami UE wynosi - 0,53%, w eksporcie - 0,39% i imporcie - 0,66%. 

Dane: GUS, Insigos

W ślad za pogarszającymi się w trakcie 2009 r. wskaźnikami makroekonomicznymi gospodarki irlandzkiej drastycznie zmniejszył się popyt wewnętrzny zarówno na dobra konsumpcyjne, inwestycyjne jak i zaopatrzeniowe. Przełożyło się to na znaczne zmniejszenie irlandzkiego importu, w tym również z Polski. Dane GUS za 10 pierwszych miesięcy 2009 r. wskazują na znaczny spadek obrotów w handlu pomiędzy Polską a Irlandią. W tym okresie polski eksport do Irlandii obniżył się o 29,2% tj. o 126,5 mln EUR do poziomu 306,6 mln EUR. Nasze zakupy w tym kraju zmniejszyły się z kolei o 28, 2% tj. o 224,5 mln EUR do poziomu 572,9 mln EUR.

Znaczny spadek wzajemnych obrotów handlowych spowodował zmniejszenie udziału Irlandii w polskim handlu zagranicznym. W porównaniu z analogicznym okresem roku 2008 w okresie pierwszych 10. miesięcy 2009 r. udział Irlandii w całości obrotów handlowych obniżył się z 0,55% do 0,53%. W eksporcie udział ten zmniejszył się z 0,43% do 0,39%, a w imporcie wzrósł nieznacznie z 0,65% do 0,66%.
W okresie pierwszych 10. miesięcy 2009 r. spadek obrotów dotknął w zasadzie wszystkie główne grupy towarowe w polskim eksporcie do Irlandii. Największy spadek wolumenu eksportu (o 56,3 mln EUR w porównaniu do tego samego okresu 2008 r.) odnotowano w wyrobach przemysłu elektromaszynowego w tym szczególnie w grupie urządzeń mechanicznych i elektrycznych (o 30,9 mln EUR) oraz środków transportu (o 28,1 mln EUR). Znaczy spadek obrotów wystąpił także w grupie wyrobów przemysłu drzewnego (o 11,6 mln EUR), wyrobów metalurgicznych (o 11,2 mln EUR) oraz produktów mineralnych (o 9,8 mln EUR). Eksport wzrósł jedynie w grupie urządzeń pomiarowych, medycznych i optycznych (o 2,7 mln EUR). Na uwagę zasługuje wzrost udziału artykułów spożywczych w całości naszego eksportu do Irlandii (z 18,07% do 21,37%). Eksport ten jest bowiem mniej podatny na wahania koniunkturalne a niektóre wyroby (m.in. wyroby mięsne czy piwo) zdobywają sobie w Irlandii coraz większą grupą odbiorców.

Polska oferta eksportowa do Irlandii jest niezwykle zdywersyfikowana. Dominującą pozycją w naszym eksporcie są komponenty i urządzenia komputerowe stanowiące 28,08% polskiej sprzedaży do Irlandii. Eksport w tej grupie towarowej (dotyczy to zwłaszcza komputerów) wykazuje również wysoką dynamikę wzrostu. W grupie 20. głównych pozycji, stanowiących 67,91% naszego eksportu do Irlandii, znalazły się ponadto takie towary jak: węgiel, produkty petrochemiczne, artykuły przemysłu rolno-spożywczego (makuchy, mięso, pieczywo, wędliny, piwo), meble czy wyroby stolarskie (okna, drzwi). Struktura naszego eksportu na rynek irlandzki ulega ciągłej zmianie - na miejsce towarów, których sprzedaż spada, wchodzą nowe (np. w 2009 r. komputery i urządzenia medyczne).

Struktura towarowa polskiego importu z Irlandii wykazuje większą w stosunku do naszego eksportu koncentrację. Ponad 85% importu przypada na 2. grupy towarowe: wyroby przemysłu elektromaszynowego i wyroby chemiczne. Pierwszych 10, pozycji w naszym imporcie stanowi 68,25% wartości polskich zakupów z Irlandii. W imporcie z Irlandii tradycyjne już dominują wyroby wysoko przetworzone i wysoko zaawansowane technologicznie.

Administracja irlandzka, a także miejscowe środowiska biznesowe i samorząd gospodarczy dobrze oceniają pierwszy okres po rozszerzeniu Unii Europejskiej o 10 nowych krajów członkowskich. Podkreśla się korzyści firm irlandzkich związane z możliwością działania na rynkach nowych członków rynku wewnętrznego UE, nowe możliwości inwestycyjne (także w nieruchomości, co rozszerza zakres potencjalnych inwestorów także na osoby prywatne). Polska jest utożsamiana w Irlandii z poważnymi zmianami gospodarczymi oraz rozpoznawana jako miejsce działalności kilkudziesięciu firm irlandzkich, które zainwestowały czy przeniosły swoją produkcję do Polski.
Przez kręgi biznesu (pracodawców) Polska utożsamiana jest także jako kraj pochodzenia wysoko wykwalifikowanych, bardzo dobrze wykształconych i przygotowanych do zawodu pracowników. Po całkowitym otwarciu przez Irlandię swojego rynku pracy dla pracowników z nowych krajów członkowskich z dniem akcesji, do końca 2006 roku, wg umiarkowanych szacunków, pracę w Irlandii podjęło ok. 200 tysięcy Polek i Polaków. Ilość ta to ok. 5% całej ludności Irlandii i ok. 10% całkowitej siły roboczej.

Należy prognozować, iż stopniowo będzie się zwiększał udział polskich firm na rynku budowlanym i montażowym, bowiem Irlandia będzie realizowała kolejne etapy swojego Narodowego Planu Rozwoju (NDP) przewidującego dalszy rozwόj budownictwa oraz rozbudowę i unowocześnienie infrastruktury transportowej. Należy spodziewać się także dynamicznego wzrostu ilości polskich firm na irlandzkim rynku usług.

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według danych NBP wartość zobowiązań z tytułu inwestycji firm irlandzkich na koniec 2008 r. wyniosła 2.118,9 mln EUR (14 miejsce). Szacuje się że łączna ilość irlandzkich inwestorów w Polsce to ponad 40 firm.

Do największych inwestorów irlandzkich w Polsce należą:

• Allied Irish Bank (AIB) - z większościowym udziałem w Banku Zachodnim WBK,
• B. International - producent urządzeń maszynowych (firma Oasis East - Gliwice),
• Cement Roadstone Holding (CRH) - udziały w cementowni Ożarów, Olsztyńskich Kopalniach Surowców Mineralnych, Zakładach Przemysłu Wapienniczego Trzuskawica i inne,
• Herisson Ltd. - produkcja artykułów spożywczych (Zakłady w Kobyłce),
• JFC Manufacturing Ltd - producent wyrobów z plastiku (Radzymin),
• Kingspan Holding Netherlands BV - produkcja wyrobów plastikowych (Zakłady w Lipsku).

W 2006 r. dużym sukcesem było pozyskanie inwestycji amerykańskiej firmy DELL dot. budowy fabryki komputerów w Łodzi, która realizowana jest przez europejski oddział tej firmy w Irlandii, w oparciu o technologię i kadrę zarządzają zakładów Della w Limerick. Oznacza to bezpośrednie inwestycje w wysokości ok. 200 mln euro i ponad 50 mln euro w inwestycjach towarzyszących. Fabryka Della ma zostać otwarta na jesieni 2007 r., a bezpośrednio w zakładzie w Łodzi zatrudnienie znajdzie 1000 osόb. Dalsze zatrudnienie w firmach obsługujących i wspόłpracujących z fabryką Della w Łodzi ocenia się na 5 - 7 tysięcy osόb.

W Irlandii pojawia się coraz więcej firm utworzonych przez polskie podmioty gospodarcze. Skala kapitałowego zaangażowania jest tutaj jeszcze bardzo niewielka i wartość polskich inwestycji w Irlandii na koniec 2008 r. (wg danych NBP) wyniosła 75 mln EUR.

5. Dostęp do rynku

Irlandia z dniem 1 maja 2004r. otworzyła swój rynek pracy, co ułatwiło podejmowanie przez polskie podmioty oraz obywateli działalności gospodarczej na rynku irlandzkim, jak również wykonywanie kontraktów usługowych. Nie istnieją żadne trudności ani bariery we współpracy gospodarczej.

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
4 The Vicarage, St John's Road
Dublin 4, Ireland
tel.: + 353 1 269 13 70
faks: + 353 1 269 76 62
e-mail: dublin@trade.gov.pl
strona internetowa: http://dublin.trade.gov.pl/

Wydział Polityczno - Ekonomiczny Ambasady RP
5, Ailesbury Road, Ballsbridge
Dublin 4, Ireland
tel.: + 353 1 283 08 55
faks: +353 1 269 83 09
e-mail: dublin@msz.gov.pl ; economic@dublin.polemb.net
strona internetowa: http://www.dublin.polemb.net/

sierpień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich