Współpraca gospodarcza: Hiszpania

KRÓLESTWO HISZPANII
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

I. Informacje ogólne

Królestwo Hiszpanii jest monarchią konstytucyjną. Głową państwa jest król Juan Carlos I, który wstąpił na tron w roku 1975, po śmierci generała F. Franco. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament (Kortezy), złożony z izby poselskiej (Kongres) i Senatu. W ostatnich dziesięcioleciach ukształtował się w Hiszpanii system wielopartyjny, zdominowany przez dwa duże ugrupowania (socjaldemokraci, centroprawica), których przewaga nad pozostałymi jest znaczna. Państwo ma charakter federalny. Mieszkańcy niektórych regionów używają języków innych niż hiszpański, posiadają rozbudowane poczucie własnej tożsamości,  z czym wiążą się silne tendencje  seperatystyczne  w Kraju Basków i Katalonii. Hiszpania jest 5-tą gospodarką europejską, a jej PKB stanowi 12% całej Unii Europejskiej.

2. Sytuacja gospodarcza

Po 15 latach koniunktury gospodarka hiszpańska weszła w 2009 roku fazę głębokiej recesji związanej z kryzysem na rynku nieruchomości, spadkiem popytu wewnętrznego i eksportu. Jej gospodarka oparta o budownictwo, przemysł samochodowy i turystykę została bardziej niż inne kraje UE dotknięta kryzysem. Spadek PKB miał miejsce także w 2010 roku. Do najbardziej negatywnych zjawisk należy gwałtowny wzrost bezrobocia przy silnym spadku popytu wewnętrznego, zapaści w sektorze budownictwa oraz na rynku nieruchomości. Liczba bezrobotnych przekracza aktualnie poziom 4 mln osób, a wskaźnik bezrobocia (20%) jest najwyższy w UE. Recesji towarzyszył silny spadek inwestycji, importu i konsumpcji prywatnej. W rezultacie spadającego zapotrzebowania na mieszkania i załamania się rynku hipotecznego, ceny domów spadły o 30%, szereg firm budowlanych zbankrutowało. Wysokie ujemne saldo bilansu handlowego, jakkolwiek amortyzowane dochodami z turystyki i importem kapitału, obciąża znacząco gospodarkę  kraju. Pogorszył się stan finansów, nadwyżka budżetowa zamieniła się na deficyt przekraczający kryteria unii monetarnej. Szacuje się, że zadłużenie publiczne, także w wyniku kosztownego programu antykryzysowego, przekroczy w 2011r. 70% PKB. Z drugiej strony ostatnie lata przyniosły awans Hiszpanii jako ośrodka ponadregionalnych usług finansowych, a banki hiszpańskie weszły do czołówki europejskiej. Punkt ciężkości międzynarodowej konkurencyjności Hiszpanii przesuwa się ze sfery wytwórczości na sferę usług

3. Polityka gospodarcza

Głównym celem rządu hiszpańskiego jest minimalizowanie efektów kryzysu gospodarczego i  powrót na ścieżkę wzrostu w latach 2011-2012. Kluczowe znaczenie ma  recesyjna sytuacja w budownictwie, którego udział w tworzeniu PKB wynosi  ponad 15%. Spadek popytu dotkliwie odczuwają producenci materiałów budowlanych, wyposażenia, mebli i firmy transportowe. Rząd podjął kosztowny program antykryzysowy przeznaczony na inwestycje w infrastrukturze, ochronie środowiska i technologii. Receptą na poprawę koniunktury miały być początkowo ulgi podatkowe, zmniejszenie obciążeń dla remontujących mieszkania, wydłużenie spłaty kredytów hipotecznych. W czerwcu 2010r. rząd był zmuszony z większości tych projektów wycofać się, ograniczyć subwencje na różnego rodzaju projekty aby nie dopuścić do katastrofy finansów publicznych. W odróżnieniu od programu antykryzysowego sprzed 2 lat  większy nacisk będzie położony na szersze wykorzystanie formuły partnerstwa publiczno-prywatnego i innowacji, jako narzędzia wzrostu popytu krajowego i  zatrudnienia bez zwiększania deficytu budżetowego. Jest także próbą  demonstracyjnego odcięcia się od strefy  kryzysowej części Eurolandu (PIGS-Portugalia, Irlandia,Grecja,Hiszpania) i przestawienia przerośniętego hiszpańskiego sektora budowlanego z inwestycji mieszkaniowych na infrastrukturalne. Celem nowego planu o „zrównoważonej gospodarce” jest zmniejszenie zależności kraju od sektora budowlanego. Po wielomiesięcznych negocjacjach rząd porozumiał się na początku 2011 roku ze związkami zawodowymi w sprawie wydłużenia wieku emerytalnego i uelastycznienia rynku pracy.
Pierwsze półrocze 2011 r. charakteryzuje dodatni, ale bardzo powolny wzrost gospodarczy (0,8% w I kw. do I kw. 2010r., 0,3 w II kw.) Inflacja w  pierwszej połowie br, wyniosła ponad 3%, a stopa bezrobocia przekroczyła 20,89%. 

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne (% zmiana w skali roku)

Źródło: Hiszpański Instytut Statystyczny, MGiF KH

4. Stanowisko w sprawach europejskich

Hiszpania opowiada się za kontynuacją polityki spójności i realizacją Strategii Lizbońskiej oraz otwierania się na kraje śródziemnomorskie. Popiera działania KE w zakresie redukcji obciążeń konkurencyjnych, lepszych uregulowań prawnych i ostrożnej harmonizacji wybranych aspektów podatkowych. Należy jednak do krajów mających problemy z implementacją prawa w zakresie rynku wewnętrznego.  Jednocześnie prezentuje najwyższy stopień wykorzystania środków z funduszów spójności. Hiszpania poparła unijny pakiet klimatyczno-energetyczny, pułapy redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz wzrostu wskaźnika wykorzystania energii odnawialnej. Chroni swój rynek energetyczny przed penetracją kapitału zagranicznego, co prowadzi do konfliktów z instytucjami wspólnotowymi. Jest  przeciwna zmianom w obecnym modelu wspólnej polityki rolnej, w tym ograniczania budżetu, liberalizacji rynku rolnego i wprowadzeniu jednolitej płatności obszarowej. Konsekwentnie opowiada się za stosowaniem języka hiszpańskiego w patencie europejskim.

5. Ramy prawno traktatowe

Centralne znaczenie mają zapisy Traktatu Akcesyjnego z 2004 roku i regulacje unijne w zakresie funkcjonowania jednolitego rynku europejskiego. Część spraw związanych ze współpracą gospodarczą regulują bilateralne umowy uzupełniające postanowienia Traktatu:

• Umowa między Rządem RP a Rządem Królestwa Hiszpanii w sprawie wzajemnego popierania i ochrony inwestycji z 30.07.1992 r.,
• Umowa między Rządem PRL a Rządem Królestwa Hiszpanii w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu w zakresie podatków od dochodu i majątku z 15.12.1979 r.,
• Traktat o Przyjaźni i Współpracy między Polską a Królestwem Hiszpanii z 1994 r. zawierający część gospodarczą odnoszącą się do współpracy w zakresie dwustronnym.

6. Obroty towarowe i współpraca inwestycyjna

Polsko - hiszpańskie obroty towarowe (w mln EUR)

Źródło: GUS, dane za 2010 rok ostateczne

Hiszpania zajmuje aktualnie 11  miejsce i 14 miejsce w imporcie Polski ogółem. Od wstąpienia Polski do UE obroty wzrosły o ponad 50%.  W rezultacie silnie odczuwalnych w Hiszpanii skutków kryzysu gospodarczego, obroty handlowe z Polską w latach 2008-2009 spadły o 20%, przy czym głębszy spadek importu spowodował wystąpienie dodatniego dla Polski salda. W 2010 r. nastąpiła odbudowa poziomu wymiany handlowej, przy znacznym wzroście polskiego eksportu. Dominującymi towarami w polskim eksporcie do Hiszpanii są wyroby przemysłu samochodowego, komponenty, silniki samochodowe, elektronika oraz produkty pochodzenia zwierzęcego. Wyroby wysoko przetworzone stanowią 80% polskiego eksportu. Głównymi  towarami w imporcie są pojazdy, samoloty, części i komponenty, maszyny i urządzenia mechaniczne, sprzęt elektryczny. Wartość inwestycji hiszpańskich na koniec 2009 r. wg danych NBP wyniosła 4,2 miliardów euro (10 pozycja). Największym zainteresowaniem hiszpańskich inwestorów cieszy się sektor budowlany oraz energetyczny, a także bankowy i spożywczy. Firmy hiszpańskie posiadają znaczny udział na rynku deweloperskim w Polsce, uczestniczą w przetargach drogowych i budowie obiektów  związanych z organizacją EURO 2012. Polskie inwestycje kapitałowe w Hiszpanii są niewielkie i wynoszą ok. 44 mln euro, głównie w dystrybucji i usługach. Hiszpański bank Santander ubiega się od października 2010 r. o zgodę polskich władz finansowych na przejęcie 70% udziałów w Banku Zachodnim WBK, należącym do irlandzkiej grupy AIB.

7. Dostęp do rynku

Funkcjonowanie obu krajów w ramach jednolitego rynku UE, a także zniesienie z dniem 1 maja 2006 r. ograniczeń w przepływie polskich pracowników do Hiszpanii, sprawia, że nie występują istotne bariery w dostępie do rynku. Główne hamulce w rozwoju polskiego eksportu do Hiszpanii leżą w barierach komunikacyjnych oraz niedostatecznej aktywności promocyjnej polskich przedsiębiorstw i regionów. Mankamentem w nawiązywaniu kontaktów handlowych  jest, zdaniem polskich przedsiębiorców, niewystarczająca znajomość języka angielskiego w małych firmach hiszpańskich.. Wąskim gardłem po stronie polskiej jest z kolei niewystarczająca oferta handlowa kierowana na geograficznie odległy rynek hiszpański i wiążący się z tym niewielki udział w tamtejszych targach i wystawach.

8. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
Avenida del Doctor Arce 25
28002 Madrid
tel.: +34 915 901 280
faks: +32 915 615 108
e-mail: madrid@trade.gov.pl
strona internetowa: http://www.madrid.gov.pl

Wydział Polityczno - Ekonomiczny Ambasady RP
C/Guisando, 23-bis
28035 Madrid
tel.: +34 913 736 605
faks: +34 913 769 572
e-mail: madryt.amb.sekreatrait@msz.gov.pl
strona internetowa: www.polemb.net

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich