Współpraca gospodarcza: Finlandia

FINLANDIA
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Finlandia jest republiką parlamentarną, w której władza wykonawcza jest podzielona pomiędzy prezydenta - odpowiedzialnego za politykę zagraniczną i sprawy obrony - oraz premiera. Od roku 2000 posiada nową konstytucję. W roku 1995, wraz ze Szwecją i Austrią przystąpiła do Unii Europejskiej, zaś w roku 1998 przystąpiła do Unii Gospodarczej i Walutowej. Obowiązującą walutą jest euro. Powierzchnia całkowita Finlandii to 390 920 030 km² (wraz  z powierzchnią wód lądowych i morskich), z czego 304 096 to powierzchnia lądu. 67% powierzchni kraju zajmują lasy - co stanowi najwyższy odsetek w Europie. Państwo to liczy 5,38 mln mieszkańców.

Finlandia zaliczana jest do najbogatszych państw UE. Do momentu światowego kryzysu gospodarczego charakteryzowała się zdrowymi finansami publicznymi i relatywnie wysokim stałym wzrostem gospodarczym, w latach poprzedzających kryzys na poziomie 5%. Najwyższa w świecie konkurencyjność oraz najmniej uciążliwe bariery biurokratyczne i regulacje administracyjne dla nowozakładanych przedsiębiorstw cechowały do niedawna gospodarkę fińską. Jednak w roku 2008, w związku z kryzysową sytuacją na rynkach światowych, odnotowano spadek tempa wzrostu do poziomu ok. 1,2%, a w roku 2009 nastąpiła redukcja PKB o prawie 8%. Nastąpił znaczny wzrost bezrobocia, które zbliżyło się do 10 % oraz wzrost długu publicznego na skutek planowanego finansowania przedsięwzięć antykryzysowych do 45% PKB. Ocenia się, że słaba sytuacja gospodarcza Finlandii utrzyma się jeszcze przez wiele lat, a produkcja przekroczy poziom z roku 2008 dopiero około roku 2012, choć pod koniec 2010 r . obserwuje się oznaki poprawy, spada bezrobocie do poziomu 7%, a EUROSTAT podaje, że w roku 2010 r. Finlandia osiągnęła wzrost PKB o 3,1%, a w 2011 nastąpi dalsza poprawa sytuacji oraz wzrost gospodarczy utrzyma się na podobnym poziomie.

Najważniejsze gałęzie fińskiej gospodarki to przemysł elektroniczny, drzewny i branża metalowa. Finlandia jest zaliczana do liderów technologii informatycznych, choć wskazuje się na możliwość utraty tej pozycji. Polityka rządu ma orientację prosocjalną, a pozycja związków zawodowych jest bardzo silna. Najważniejszymi partnerem Finlandii tak w imporcie jak i w eksporcie są Rosja, Niemcy i Szwecja.

Z najnowszego raportu opracowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne WEF wynika, że pomimo kryzysu Finlandia nadal zajmuje wysoką szóstą pozycję na świecie w rankingu najbardziej konkurencyjnych krajów świata (wyżej uplasowały się dwa inne państwa nordyckie: Dania i Szwecja. Na pierwszym miejscu znalazła się Szwajcaria, detronizując Stany Zjednoczone). Jednak w rankingu badającym konkurencyjność ogłoszonym przez Instiute for Management Development Finlandia zajęła odległe 19 miejsce, przesuwając się o 10 pozycji w dół tabeli.

Pod koniec 2008 r. produkcja przemysłowa Finlandii spadła o 10%, a wartość nowych zamówień dla fińskiego przemysłu spadła o ponad 30% w porównaniu do analogicznego okresu roku poprzedniego. Spadek eksportu wyniósł 20%, a importu 14%. Najdynamiczniej spadł eksport maszyn i urządzeń oraz produktów przemysłu metalowego i drzewno-papierniczego. W 2009 r. produkcja przemysłowa spadła - aż o 20% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku, budownictwo o 13%, handel zmalał o 11%, a transport o 7%.

W II połowie 2008 r. odnotowano najwyższy od lat 90. poziom inflacji dochodzący do 4,7%, w szczególności spowodowany wzrostem cen paliw i energii oraz żywności. W połowie 2009 r. sytuacja przedsiębiorstw fińskich uległa dramatycznemu pogorszeniu. Przedsiębiorstwa, w szczególności w sektorze papierniczym masowo redukują zatrudnienie. W 2009 r. fiński eksport gwałtowanie spadł o ponad 30%, w porównaniu do średniego spadku Unii Europejskiej wynoszącego w tym czasie ok. 20%. Kryzys gospodarki wyraźnie wpłynął na wzrost liczby bankructw. Do podstawowych problemów gospodarczych zalicza się tutaj dość wysokie i stale rosnące bezrobocie, wysokie koszty pracy, starzenie się społeczeństwa oraz spadający udział eksportu w tworzeniu PKB. Według prognoz fińskiego Ministerstwa Zatrudnienia i Gospodarki w najbliższych latach najwyższy wskaźnik wzrostu produkcji obserwować się będzie w przemyśle maszynowym i wydobywczym. Spadek produkcji dotknie branży motoryzacyjnej, tekstylnej, odzieżowej oraz skórzanej i obuwniczej.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródła: Statistics Finland, * dane wstępne, ** dane wg EUROSTAT, *** prognoza

2. Ramy prawno-traktatowe

Polsko-fińskie stosunki gospodarcze regulują postanowienia dorobku prawnego Unii Europejskiej na podstawie podpisanego 16 kwietnia 2003 r. w Atenach i obowiązującego od 1 maja 2004 roku Traktatu dotyczącego przystąpienia Polski i 9 innych krajów do Unii Europejskiej (Dz.U. 2004 nr 90 poz. 864).
Ponadto obowiązują umowy dwustronne w zakresie nie objętym uregulowaniami UE, wśród których najważniejsze, to:

• Umowa w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 25 listopada 1996 r. (Dz.U. 1998 nr 54 poz. 342), weszła w życie 13 marca 1968 r.;
• Umowa w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu z 26 października 1977r. obowiązująca od 4 kwietnia 1979 r. (Dz.U. 1979 nr 12 poz. 85), zmieniona protokołem z 28 kwietnia 1994 r. obowiązującym od 21 stycznia 1995 r. (Dz.U. 1995 nr 106 poz. 517).

Finlandia jest sygnatariuszem Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, z 11 kwietnia 1980 r., do której także przystąpiła Polska (Dz.U. 1997 nr 45, poz.286). Finlandia, podobnie jak inne kraje skandynawskie (Dania, Szwecja, Norwegia) zadeklarowała w dokumencie ratyfikacyjnym, zgodnie z art. 92 par. 1, że nie będzie związana Częścią II Konwencji dotyczącą zawierania umów.

3. Polsko - fińskie obroty towarowe (w mln EUR)

Źródło: GUS

Finlandia jest 25. partnerem Polski w świecie i 16. w UE pod względem wielkości obrotów; 23. jeśli chodzi o import - z udziałem ok. 1,0% i 24. w świecie jeśli chodzi o eksport - udział wynosi ok. 0,78% (wg danych za 2010 r.). Po przystąpieniu Polski do UE odnotowano znaczącą poprawę konkurencyjności polskiego eksportu. W 2005 r. Polska przesunęła się z 15. na 11. miejsce wśród największych dostawców do Finlandii z krajów UE. Pod koniec 2010 r. Polska zajmowała 9 pozycję wśród kierunków eksportu Finlandii z udziałem 2,6% (przesunięcie z 11 miejsca w 2008 r.) oraz 13 pozycję wśród kierunków importu do Finlandii z udziałem 1,7% w imporcie Finlandii (zmiana z 16 miejsca w 2008 r.).
Nasza wymiana handlowa charakteryzuje się znacznym ujemnym po stronie Polski saldem. Saldo to wynika przede wszystkim z dużego importu artykułów papierniczych, maszyn, urządzeń i sprzętu transportowego, produktów chemicznych oraz produktów przemysłu metalurgicznego. Finlandia jest, obok Niemiec i Włoch, jednym z krajów UE, z którymi Polska odnotowuje największy ujemny bilans wymiany handlowej. Na obroty z Finlandią, począwszy od 2004 r. rzutują dostawy transporterów opancerzonych dla polskiej armii przez fiński państwowy Koncern Patria Industries OY, który wygrał przetarg Polskich Sił Zbrojnych na dostawy transporterów AMV. 1 lipca 2003 r. została podpisana umowa offsetowa o wartości offsetowej 482 mln EUR, która ma zostać zrealizowana do 2013 r.
Od początku dekady w polskim eksporcie do Finlandii obserwuje się wzrost znaczenia wyrobów przemysłu elektromaszynowego, wyrobów metalurgicznych oraz artykułów rolno-spożywczych. Obecnie dominują: wyroby przemysłu elektromaszynowego - ich udział w 2010 r. wynosił ok. 32%, metale nieszlachetne i wyroby z nich - udział ok. 14%,  wyroby przemysłu chemicznego - 12,2%, produkty mineralne, głównie węgiel i koks, które obecnie stanowią ok. 9,8% eksportu. Znaczącą i rosnącą pozycją w eksporcie stanowią produkty rolno-spożywcze stanowiące w 2010 r. ponad 12% oraz wyroby przemysłu drzewno-papierniczego - ok.7,9%.
Podobnie jak w eksporcie, również w imporcie główną rolę odgrywają wyroby przemysłu elektromaszynowego, ale ich udział obniża się wyraźnie (z 51,5% w 2000 r. do 26,8% w 2010 r.), wyroby przemysłu papierniczego - ponad 25%, znaczący udział wśród towarów importowanych z Finlandii mają metale nieszlachetne i wyroby z nich - ok. 16,6% importu, w tym wyroby walcowane płaskie ze stali stanowią ok. 8% importu, oraz wyroby przemysłu chemicznego - ok.15,9%. Spośród poszczególnych towarów najwięcej importujemy z Finlandii telefonów komórkowych (ok. 8,9% importu) i olejów ropy naftowej i ich produktów (ok. 7,7% importu z Finlandii, jednak w 2010 r. odnotowano trzykrotny spadek w stosunku do roku 2009.
Koniec roku 2008, w wyniku międzynarodowego kryzysu finansowego, charakteryzował się dramatycznym spadkiem obrotów, zarówno eksportu jak i importu. W listopadzie 2008 r. eksport w stosunku do października 2008 r. spadł o 38%, a import o 17%. Tendencja redukcji wzajemnych obrotów utrzymała się w 2009 r., osiągając nienotowane wartości spadków, szczególnie po stronie eksportu z Polski. W roku 2010 tempo spadku wzajemnej wymiany handlowej zmalało, lecz import nadal spadał a eksport zatrzymał się mna poziomie kryzysowego roku poprzedniego. Pierwsze miesiące 2011 r. przyniosły symptomy powrotu na ścieżkę wzrostu.

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

Według NBP Finlandia zainwestowała w Polsce do końca 2009 r. w formie inwestycji bezpośrednich 1,24 mld EUR, odnotowano odpływ kapitału w kwocie 99 mln EUR. Zajmuje 17. pozycję wśród krajów inwestujących w Polsce z udziałem ok. 1% w inwestycjach bezpośrednich ogółem.
W Polsce uplasowało swoją działalność łącznie ok. 176 firm z udziałem powyżej 50% kapitału fińskiego, z czego działalność produkcyjną prowadzi prawie 80. W 2009 r. Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych odnotowała 25 dużych inwestorów fińskich  - Lista największych inwestorów zagranicznych w Polsce z komentarzem - grudzień 2009 r.  Niektóre z nich, np. Koncern Huhtamäki (działający w branży opakowań posiada w Katowicach ogromną, wielokrotnie rozbudowywaną fabrykę) wyrosły nawet na liderów rynkowych. Ponadto działa szereg znaczących inwestorów nieujętych na tej liście, m.in. Eltel Network - firma międzynarodowa z siedzibą w Finlandii, przewodzi w budowie sieci telekomunikacyjnych, kontroluje 20 procent rynku instalacji sieci telekomunikacyjnych, Ramirent - firma specjalizująca się w wynajmie maszyn budowlanych, posiada 42 oddziały w Polsce. Wg danych fińskiego banku centralnego zainwestowany w Polsce kapitały fińskie w formie inwestycji bezpośrednich na koniec 2010 r. wynosiły 990 mln EUR, co stanowiło ok. 1,27 % fińskich inwestycji zagranicznych ogółem.
Inwestycje fińskie w Polsce ukierunkowane są głównie na produkcję na rynek polski, chociaż są również przykłady inwestycji fińskich, które stymulują eksport do Finlandii, np. firma Oras produkująca armaturę hydrauliczną stanowiącą obecnie ok. 3% eksportu z Polski do Finlandii, czy FinnKarelia specjalizująca się w produkcji odzieży. Stymulująco na eksport do Finlandii działają inwestycje w infrastrukturę, także handlową w dziedzinie eksportu polskich owoców (np. jabłka, mrożone truskawki), gdzie firmy fińskie zaczęły wyręczać robiące to dotychczas firmy polskie. 
Dotychczas niewielkie polskie inwestycje bezpośrednie w Finlandii, wynoszące wg opublikowanych przez NBP danych za 2009 r. 14,3 mln EUR, zostały znacząco powiększone w roku 2011. 9 sierpnia 2011 r. nastąpiło wmurowanie kamienia węgielnego pod fabrykę do produkcji puszek do napojów, polskiej firmy Can-Pack S.A., w miejscowości Hämeenlinna (ca 100 km na północ od Helsinek). Jest to największa polska inwestycja w Finlandii, której wartość ma wynieść 125 mln USD. Fabryka w Hämeenlinna, o docelowej zdolności produkcyjnej 1,8 mld puszek do napojów, ma podjąć produkcję na początku 2012 roku.

5. Dostęp do rynku

Od 1 maja 2006 r. Finlandia otworzyła swój rynek pracy dla obywateli 10 nowych państw członkowskich, w tym Polski. Barierą utrudniającą podejmowanie pracy jest na ogół wymaganie przez pracodawców znajomości języka fińskiego. Polscy przedsiębiorcy nie sygnalizowali barier w dostępie do rynku tego kraju.

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP
Ristio Rytin tie 7
00 570 Helsinki, Finlandia
tel.: + 358 9 686 00 60 
faks:+ 358 9 686 00 610
e-mail: helsinki@trade.gov.pl
strona internetowa: http://helsinki.trade.gov.pl/pl/

Wydział Ekonomiczny Ambasady RP
Armas Lindgrenintie 21
00 570 Helsinki, Finlandia
tel.: + 358 9 618 280 
faks: + 358 9 684 74 77
e-mail: amb.poland@helsinki.inet.fi
strona internetowa: http://www.helsinki.polemb.net/

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich