Współpraca gospodarcza: Belgia

KRÓLESTWO BELGII
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Królestwo Belgii jest państwem federalnym, w którym funkcjonują trzy regiony (Flandria, Walonia, Bruksela - stolica) oraz trzy Wspólnoty językowe (Francuska, Niderlandzka i Niemiecka). Wspólnoty posiadają daleko posunięte uprawnienia w zakresie polityki gospodarczej i promocji eksportu. Zarówno władza ustawodawcza, jak i wykonawcza sprawowane są na szczeblu federalnym, regionalnym oraz na szczeblu Wspólnot; rząd federalny nie posiada władzy zwierzchniej w stosunku do regionów i Wspólnot. We Flandrii region i Wspólnota Niderlandzka są połączone pod względem instytucjonalnym i politycznym. Reforma państwa zmierza w kierunku coraz większej decentralizacji władzy, uproszczenia przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej oraz ułatwienia kontaktów z administracją. Belgia jest członkiem Beneluksu oraz jednym z założycieli wszystkich trzech Wspólnot, w tym EWG. Powierzchnia Belgii wynosi 30525 km² a liczba ludności w roku 2009 wynosiła 10,782 mln. Belgia należy do grona najwyżej rozwiniętych gospodarek świata. Wartość PKB na 1 mieszkańca w 2008 r., osiągnęła poziom 31,65 tys. EUR, natomiast wartość eksportu na 1 mieszkańca na koniec 2008r. kształtowała się na poziomie 31,1 tys. EUR.
Kraj ten jest siedzibą kilkuset międzynarodowych koncernów i grup przemysłowych, które - dzięki korzystnym warunkom podatkowym - zainwestowały w tym kraju, tworząc centra koordynacyjne i centra dystrybucji. Dzięki temu, a także dzięki tradycyjnie silnej pozycji Belgii w światowej wymianie handlowej, belgijski eksport generuje 70% PKB. Belgia jest również krajem, przez który przechodzi spory reeksport (między innymi przez port w Antwerpii).

Rok 2009 był dla belgijskiej gospodarki, podobnie jak dla większości gospodarek na świecie, okresem wzmożonej walki ze skutkami kryzysu finansowego. Gwałtowne spowolnienie działalności ekonomicznej w trzecim, a w szczególności w czwartym kwartale 2008 r., powoli traciło na sile w pierwszym półroczu 2009 r., aby dać nieśmiałe sygnały odwrócenia tendencji spadkowej w ciągu ostatnich 6 miesiącach ubiegłego roku. Nie ulega jednak wątpliwości, iż najwcześniej dopiero od roku 2011, belgijska gospodarka osiągnie rytm wzrostu zbliżony do 2% PKB w skali dwunastomiesięcznej.Według danych Narodowego Banku Belgii (Banque Nationale de Belgique) belgijski PKB skurczył się w 2009 o 3,1% w stosunku do poprzedniego roku. Wynik ten, choć ciągle szacunkowy, jest o prawie 1 punkt procentowy wyższy od przewidywanej średniej dla strefy Euro (od -3,8 do - 4,4%).
Recesja niemal w identyczny sposób dotknęła wszystkie trzy belgijskie Regiony. Zarówno Flandria, Walonia jak i Region Stołeczny Brukseli odnotowały w 2009 r. spadek PKB rzędu ponad 3%. Główne kanały rozprzestrzeniania się kryzysu są już jednak różne w zależności od Regionu, co ma oczywiście związek z różnorodną strukturą ekonomiczną belgijskich jednostek sfederowanych. I tak Region Stołeczny Brukseli najdotkliwiej odczuł skutki kryzysu w sektorze finansowym, podczas gdy dwa pozostałe Regiony zanotowały głównie spadek produkcji w przemyśle. Dodać należy, iż to przede wszystkim Flandria, na której terytorium znajdują się duże zakłady tekstylne, chemiczne oraz samochodowe, została najsilniej dotknięta kryzysem.
Średni poziom inflacji w Belgii za rok 2009 wyniósł - 0,04%. Warto również podkreślić, iż ujemny wskaźnik cen utrzymywał się przez siedem kolejnych miesięcy (od maja do października), co nie zdarzyło się w Belgii od 1955 r. Jak jednak podkreślają analitycy nie należy mówić o sytuacji deflacjonistycznej, która charakteryzuje się spadkiem cen wszystkich produktów, podczas gdy zanotowane obniżki dotyczą jedynie produktów z branży energetycznej oraz nieprzetworzonych towarów żywnościowych. Ceny pozostałych towarów i usług wzrosły średnio o 1,5-2% na przestrzeni roku. Nie trudno zatem wywnioskować, iż ujemny wskaźnik inflacji jest przede wszystkim związany z wahaniami cen ropy naftowej na światowych rynkach. Tak jak w połowie 2008 r., kiedy to cena baryłki biła światowe rekordy osiągając 145 USD, belgijska inflacja była najwyższa od lat, tak w tym samym okresie roku 2009 słaby kurs surowców energetycznych przyczynił się do od dawna nienotowanego, ujemnego poziomu inflacji (-1,7% w lipcu).

Nieco paradoksalnie, pierwsze miesiące 2009 r., kiedy to administracja publiczna obserwowała drastyczny spadek wpływów z tytułu podatków (zarówno podatku od dochodu przedsiębiorstw jak i VAT-u, co było wyraźnym sygnałem spadku produkcji i konsumpcji) nie przyniosły wzrostu bezrobocia. Ten ostatni wskaźnik zaczął gwałtownie rosnąć dopiero wiosną. I tak, po utrzymującej się od kilku lat tendencji spadkowej (stopa bezrobocia pod koniec 2008 r. wynosiła 7,1%, co w wartościach bezwzględnych dawało 516 000 osób w wieku produkcyjnym pozostających bez pracy) wskaźnik bezrobocia wzrósł w Belgii w 2009 r. o 1,1 punktu procentowego (według danych na koniec grudnia 8,2% osób w wieku produkcyjnym pozostawało bez zatrudnienia). Jak wspólnie przyznaje większość ekspertów, efekty tej reakcji z opóźnionym zapłonem, charakterystyczne dla rynku pracy, będą szczególnie odczuwalne w rozpoczynającym się roku, kiedy to, pomimo przewidywanego odbijania się gospodarki od dna, liczba bezrobotnych ma się zwiększyć o kolejne 90 000 osób, co znacznie przybliży stopę bezrobocia w Belgii do magicznej bariery 10%.
Zgodnie z danymi Banque Nationale de Belgique, BNB, belgijski Produkt Krajowy Brutto obniżył się w 2009 r. o 3,1%, zaś belgijskie łączne obroty handlu zagranicznego, liczone według kryterium wspólnotowego, wykazały po 9 miesiącach 2009 r. spadek w stosunku do porównywalnego okresu 2008 r. (eksport obniżył się o 21%, a import  o 23,7%).Na początku września ubiegłego roku, prawdziwą burzę medialną wywołał Guy Vanhengel, minister budżetu w rządzie federalnym, stwierdzając, iż zastosowanie do oceny sytuacji finansów publicznych kryteriów używanych w odniesieniu do firm prywatnych prowadziłoby do uznania Belgii za wirtualnego bankruta. I rzeczywiście belgijski deficyt budżetowy w 2009 r. wyniósł 5,9% PKB. Liczba ta, przynajmniej w przybliżeniu, była znana już od kilku miesięcy. Stąd alarmistyczny ton wielu ekspertów ostrzegających, iż tak wysoki poziom deficytu niechybnie grozi zwiększeniem się długu publicznego (przewidywany poziom zadłużenia w 2010 r. jest bliski 100% PKB) i wystąpieniem samonapędzającego się efektu kuli śniegowej.

Powagę sytuacji najlepiej oddaje porównanie powyższych danych z przewidywaniami sprzed kryzysu finansowego, zakładającymi, iż w 2011 r., poziom zadłużenia publicznego spadnie w Belgii do 71% PKB. Skonstruowanie jak najbardziej zrównoważonego planu budżetowego na nadchodzące lata, stało się zatem jesienią ubiegłego roku, priorytetem rządu Hermana Van Rompuya. To właśnie byłemu już premierowi i jego talentom negocjacyjnym Belgia zawdzięcza pomyślne zamknięcie dossier budżetowego opierającego się na żelaznej zasadzie podziału wysiłku w proporcjach: 65% środków pochodzących od rządu federalnego i 35% od pozostałych czterech poziomów władzy. Sam rząd federalny postawił sobie za zadanie wygenerowanie w ciągu najbliższych dwóch lat, dodatkowych 3,4 miliarda euro wpływów do kasy państwa.
Głównymi założeniem planu budżetowego na lata 2010-11 są:

• obciążenie kwot gromadzonych przez banki w ramach depozytów, opłatą w wysokości 0,15% ogólnej wartości tychże depozytów. W zamian, administracja publiczna gwarantuje, iż w razie upadku banku jego klienci będą mogli odzyskać ulokowane wkłady do wysokości 100 tys. euro. Jest to zatem forma publicznego funduszu gwarancyjnego na wypadek powtórzenia się kryzysu finansowego;

• zmiany we wprowadzonym w Belgii w 2006 r. mechanizmie umożliwiającym firmom odliczanie od podatku, ustalonego procentu fikcyjnych odsetek od kapitału własnego (intérêts notionnels). Chodziło o zachęcenie firm do finansowania działalności ze środków własnych i zmniejszenie tym samym ryzyka nadmiernego zadłużania się. Obecnie rząd federalny zmniejsza z 4,5% do 3,8% stopę intérêts notionnels;

• przedłużenie czasu pracy trzech najstarszych belgijskich reaktorów jądrowych o 10 lat. W zamian, producenci energii jądrowej, w tym głównie historyczny operator ELECTRABEL powiązany z francuskim gigantem GDF-SUEZ, będą obciążani coroczną opłatą (ustaloną na razie do roku 2014) w przedziale między 215 a 245 milionów euro. W wynegocjowanej przez federalnego ministra do spraw energii i klimatu, P. Magnette’a, umowie z operatorami, ci ostatni zobowiązują się również do przeznaczenia części zysków z dodatkowych 10 lat pracy reaktorów na inwestycje w energie odnawialne, do stworzenia w sektorze 10000 nowych miejsc pracy oraz do utrzymania cen elektryczności na poziomie nieprzekraczającym średniej z krajów sąsiadujących z Belgią;

• intensyfikacja walki z oszustwami podatkowymi i socjalnymi. Chodzi głównie o ściganie firm lokujących kapitał w tzw. rajach podatkowych oraz o walkę z pracownikami niedeklarującymi swoich dochodów. Szacuje się, iż działania te mają przynieść 182 miliony euro dochodów w roku 2010 i 365 milionów w roku 2011;

• zwiększenie podatku akcyzowego od oleju napędowego o 4 centy na litrze w 2010 i 2011 roku;

• ograniczenie przywilejów fiskalnych związanych z używaniem samochodów firmowych. Od tej chwili będą one dotyczyły jedynie pojazdów o najwyższych standardach ekologicznych;

• zmniejszenia podatku VAT w gastronomii z 21% do 12%. Wygenerowany w ten sposób zysk, sektor miałby przeznaczyć na zwiększenie zatrudnienia lub po prostu legalizację szarej strefy pracowników;

• utrzymanie zredukowanej do 6% stawki VAT w budownictwie dla wszystkich podań o pozwolenie na budowę zarejestrowanych przed 31 marca 2010. Podobnie jak w przypadku gastronomii chodzi o zwiększenie atrakcyjności sektora i oczekiwane korzyści na rynku zatrudnienia.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Źródło: WE, Banque Nationale de Belgique

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Do najważniejszych należą:

• Traktat Akcesyjny podpisany w dn. 16.04.2003 r.;  
• Umowa między Rządem PRL a Rządem Królestwa Belgii i Rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 19.05.1987 r. (Dz.U. 2001 nr 15 poz. 153);
• Konwencja między Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Belgii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, zapobiegania oszustwom podatkowym i uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów i majątku z 20.08.2001 r. (Dz.U. 2004 nr 211 poz. 2139).

Regiony Królestwa Belgii są uprawnione do podpisywania umów międzynarodowych. Rząd RP podpisał w dn. 6.06.1994 r. kompleksową umowę o współpracy z Rządem Flandrii oraz w dn. 10.10.1996 r. podobną umowę z Rządem Wspólnoty Francuskiej Belgii i Rządem Walonii. Obie te umowy stwarzają ułatwienia dla pogłębienia kontaktów w dziedzinie współpracy gospodarczej, nauki, kultury i sztuki itp., głównie zdecentralizowanej.

3. Polsko - belgiskie obroty towarowe (w mln EUR)

Źródło: Dep. Analiz i Prognoz MG , GUS

Zgodnie z danymi statystycznymi MG/GUS, polsko-belgijskie obroty towarowe po 11 miesiącach 2009 r. osiągnęły wartość 4.405,94  mln EUR i  zamknęły się ujemnym dla Polski saldem handlowym w wysokości 101,35  mln EUR (wobec 415,79 mln EUR w porównywalnym okresie 2008 r.), eksport obniżył się o 22,3% (w analogicznym okresie 2008 r. wzrósł o 7,23%), a import zmniejszył się o 29,3%  (odpowiedni przyrost wyniósł 10,19%).
Pomimo tak znacznego obniżenia się wymiany handlowej z Belgią, kraj ten podobnie, jak w latach poprzednich, zajmował 10 pozycję w obrotach Polski z krajami Unii Europejskiej i pozostaje od wielu lat  ważnym partnerem handlowym Polski. 

Głównymi grupami towarowymi w eksporcie do Belgii w 2009 r. były:

• pojazdy mechaniczne - 21,54%
• maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny - 21,31%,
• inne wyroby przemysłowe - 9,14%,
• wyroby metalurgiczne - 8,35%.

Głównymi grupami towarowymi w imporcie z Belgii w 2009 r. były:

• produkty przemysłu chemicznego - 22,60,
• tworzywa sztuczne - 16,82%,
• wyroby metalurgiczne - 14,16%,
• maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny - 12,02%,
• pojazdy mechaniczne - 9,33%.

Najważniejszymi towarami sprzedawanymi do Belgii były: części i akcesoria samochodowe, pojazdy samochodowe, siedzenia samochodowe,  srebro i wyroby ze srebra, itp. Największy udział w naszym imporcie z Belgii miały: pojazdy samochodowe, leki, wyroby przemysłu chemicznego (polimery etylenu, kwasy polikarboksylowe, polimery propylenu, polimery akrylowe), itp.

Charakterystyczną cechą polsko-belgijskiej wymiany handlowej jest jej silna koncentracja na regionie Flandrii. Z Flandrią realizujemy około 87% łącznych obrotów między Polską i Belgią, na Walonię przypada 11%, a na Stołeczny Region Brukseli 2%. Ujemne dla Polski saldo handlowe występuje w handlu z Flandrią i Walonią, jedynie w handlu z Regionem Stołecznym Brukseli posiadamy nadwyżkę.

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

W ostatnich latach nastąpiło wyraźne przyśpieszenie napływu kapitału belgijskiego na rynek polski i tendencja ta utrzymuje się nadal. Wg danych GUS w Polsce zainwestowało i działa ponad 500 przedsiębiorstw z udziałem kapitału belgijskiego.
Wśród inwestorów belgijskich najwięcej jest firm małych i średnich, które dominują również w gospodarce belgijskiej. Firmy te plasują swe inwestycje w różnych dziedzinach gospodarki, a głównie w sektorach: finansowo-ubezpieczeniowym, energetycznym, spożywczym, materiałów budowlanych, maszyn rolniczych i usług komunalnych. Według danych Narodowego Banku Polski na koniec 2008 r. skumulowana wartość inwestycji belgijskich w Polsce wynosiła 3,784 mld EUR. Plasowało to Belgię na 10. miejscu na liście inwestorów zagranicznych w naszym kraju. Największymi inwestorami belgijskimi w Polsce są: ACP N.V., Betafence, Dossche, Electrabel, Fast Logistics, Fortis Bank S.A., Ghelamco, KBC N.V., Kinepolis, Lhoist, Megamar, Univeg itp. (w większości są to firmy flamandzkie).
W Belgii rejestrowanych jest coraz więcej małych polskich firm, często jednoosobowych, które zajmują się świadczeniem usług budowlanych, remontowych itp. głównie w oparciu o pracowników sprowadzanych z Polski. Firmy te nie są zaliczane do kategorii FDI, lecz w wyniku ich działalności może w przyszłości nastąpić zwiększenie zainteresowania lokowaniem bezpośrednich inwestycji w Belgii przez polskie podmioty gospodarcze.
Polskie inwestycje w Królestwie Belgii na koniec 2008 r. (wg danych NBP) wyniosły 13,9 mln EUR.

5. Dostęp do rynku

Nie występują praktycznie żadne ograniczenia ani bariery w wymianie handlowej ani w dostępie do rynku usług. Od 1 maja 2004 wszelkie ograniczenia dla polskich przedsiębiorców zostały zniesione. Polscy przedsiębiorcy mogą cieszyć się warunkami takimi samymi jak pochodzący z innych krajów członkowskich UE. W szczególności stosuje się ułatwienia przy zakładaniu tzw. firm jednoosobowych poprzez stosowanie skróconej procedury zgłaszania w tzw. okienku przedsiębiorcy. Odnotowano zwiększone zainteresowanie polskich obywateli tą formą działalności, w szczególności na polu usług budowlano-renowacyjnych.
Z dniem 1 maja 2004 r. rząd belgijski podjął decyzję o wprowadzeniu 2-letniego okresu przejściowego w przepływie pracowników z nowych krajów członkowskich, w tym z Polski. Utrzymane zostały długotrwałe i skomplikowane procedury administracyjne dotyczące uzyskiwania zezwoleń na pobyt i pracę w tym kraju.
24 lutego 2006 r. rząd belgijski zdecydował o przedłużeniu okresu przejściowego w dostępie do rynku pracy dla obywateli 10 nowych krajów członkowskich. Otwarcie rynku pracy może nastąpić, gdy spełnione zostaną odpowiednie warunki, w szczególności gdy przestrzegane będą warunki pracy i wynagrodzenia cudzoziemców na równi z pracownikami belgijskimi.
Rząd belgijski na mocy dwóch rozporządzeń królewskich wprowadził od 1 czerwca 2006 r. częściowe otwarcie rynku pracy (tylko w zawodach deficytowych, opublikowanych oddzielnie na listach dla regionu flamandzkiego, walońskiego i dla Brukseli) poprzez pewne ułatwienia w zakresie wydawania pozwoleń na pracę typu B, w uproszczonej procedurze (dla osób z nowych krajów członkowskich, szczególnie w sektorach i regionach, w których występują braki rąk do pracy jw., jednak pod warunkiem przestrzegania norm zatrudnienia obowiązujących na rynku belgijskim). Od 1 maja 2009r. Belgia otworzyła  całkowicie swój rynek pracy dla obywateli 10 nowych krajów członkowskich (z 2004 r.)

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Promocji Handlu i Inwestycji
Avenue de l’Horizon
181150 Bruxelles
tel.: + 32 2 771 67 54
faks: + 32 2 771 18 39
e-mail: brussels@trade.gov.pl
strona internetowa: http://www.brussels.trade.gov.pl

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Polityczno - Ekonomiczny
Avenue des Gaulois
291040 Bruxelles-Etterbeek
Belgique
tel.: + 32 2 739 01 00
faks: + 32 2 736 18 81
e-mail: bebruamb@msz.gov.pl
strona internetowa: http://www.bruksela.polemb.net/ 

sierpień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich