KRÓLESTWO BELGII
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Sytuacja gospodarcza

Królestwo Belgii jest państwem federalnym, w którym funkcjonują trzy regiony (Flandria, Walonia, Bruksela - stolica) oraz trzy Wspólnoty językowe (Francuska, Niderlandzka i Niemiecka). Wspólnoty posiadają daleko posunięte uprawnienia w zakresie polityki gospodarczej i promocji eksportu. Zarówno władza ustawodawcza, jak i wykonawcza sprawowane są na szczeblu federalnym, regionalnym oraz na szczeblu Wspólnot; rząd federalny nie posiada władzy zwierzchniej w stosunku do regionów i Wspólnot. We Flandrii region i Wspólnota Niderlandzka są połączone pod względem instytucjonalnym i politycznym. Reforma państwa zmierza w kierunku coraz większej decentralizacji władzy, uproszczenia przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej oraz ułatwienia kontaktów z administracją. Belgia jest członkiem Beneluksu oraz jednym z założycieli wszystkich trzech Wspólnot, w tym EWG. Powierzchnia Belgii wynosi 30525 km2 a liczba ludności w roku 2009 wynosiła 10,782 mln. Belgia należy do grona najwyżej rozwiniętych gospodarek świata. Wartość PKB na 1 mieszkańca w 2008 r., osiągnęła poziom 31,65 tys. EUR, natomiast wartość eksportu na 1 mieszkańca na koniec 2008r. kształtowała się na poziomie 31,1 tys. EUR.
Kraj ten jest siedzibą kilkuset międzynarodowych koncernów i grup przemysłowych, które - dzięki korzystnym warunkom podatkowym - zainwestowały w tym kraju, tworząc centra koordynacyjne i centra dystrybucji. Dzięki temu, a także dzięki tradycyjnie silnej pozycji Belgii w światowej wymianie handlowej, belgijski eksport generuje 70% PKB. Belgia jest również krajem, przez który przechodzi spory reeksport (między innymi przez port w Antwerpii).

Rok 2009 był dla belgijskiej gospodarki, podobnie jak dla większości gospodarek na świecie, okresem wzmożonej walki ze skutkami kryzysu finansowego. Gwałtowne spowolnienie działalności ekonomicznej w trzecim, a w szczególności w czwartym kwartale 2008 r., powoli traciło na sile w pierwszym półroczu 2009 r., aby dać nieśmiałe sygnały odwrócenia tendencji spadkowej w ciągu ostatnich 6 miesiącach ubiegłego roku. Nie ulega jednak wątpliwości, iż najwcześniej dopiero od roku 2011, belgijska gospodarka osiągnie rytm wzrostu zbliżony do 2% PKB w skali dwunastomiesięcznej.Według danych Narodowego Banku Belgii (Banque Nationale de Belgique) belgijski PKB skurczył się w 2009 o 3,1% w stosunku do poprzedniego roku. Wynik ten, choć ciągle szacunkowy, jest o prawie 1 punkt procentowy wyższy od przewidywanej średniej dla strefy Euro (od -3,8 do - 4,4%).
Recesja niemal w identyczny sposób dotknęła wszystkie trzy belgijskie Regiony. Zarówno Flandria, Walonia jak i Region Stołeczny Brukseli odnotowały w 2009 r. spadek PKB rzędu ponad 3%. Główne kanały rozprzestrzeniania się kryzysu są już jednak różne w zależności od Regionu, co ma oczywiście związek z różnorodną strukturą ekonomiczną belgijskich jednostek sfederowanych. I tak Region Stołeczny Brukseli najdotkliwiej odczuł skutki kryzysu w sektorze finansowym, podczas gdy dwa pozostałe Regiony zanotowały głównie spadek produkcji w przemyśle. Dodać należy, iż to przede wszystkim Flandria, na której terytorium znajdują się duże zakłady tekstylne, chemiczne oraz samochodowe, została najsilniej dotknięta kryzysem.
Średni poziom inflacji w Belgii za rok 2009 wyniósł - 0,04%. Warto również podkreślić, iż ujemny wskaźnik cen utrzymywał się przez siedem kolejnych miesięcy (od maja do października), co nie zdarzyło się w Belgii od 1955 r. Jak jednak podkreślają analitycy nie należy mówić o sytuacji deflacjonistycznej, która charakteryzuje się spadkiem cen wszystkich produktów, podczas gdy zanotowane obniżki dotyczą jedynie produktów z branży energetycznej oraz nieprzetworzonych towarów żywnościowych. Ceny pozostałych towarów i usług wzrosły średnio o 1,5-2% na przestrzeni roku. Nie trudno zatem wywnioskować, iż ujemny wskaźnik inflacji jest przede wszystkim związany z wahaniami cen ropy naftowej na światowych rynkach. Tak jak w połowie 2008 r., kiedy to cena baryłki biła światowe rekordy osiągając 145 USD, belgijska inflacja była najwyższa od lat, tak w tym samym okresie roku 2009 słaby kurs surowców energetycznych przyczynił się do od dawna nienotowanego, ujemnego poziomu inflacji (-1,7% w lipcu).

Nieco paradoksalnie, pierwsze miesiące 2009 r., kiedy to administracja publiczna obserwowała drastyczny spadek wpływów z tytułu podatków (zarówno podatku od dochodu przedsiębiorstw jak i VAT-u, co było wyraźnym sygnałem spadku produkcji i konsumpcji) nie przyniosły wzrostu bezrobocia. Ten ostatni wskaźnik zaczął gwałtownie rosnąć dopiero wiosną. I tak, po utrzymującej się od kilku lat tendencji spadkowej (stopa bezrobocia pod koniec 2008 r. wynosiła 7,1%, co w wartościach bezwzględnych dawało 516 000 osób w wieku produkcyjnym pozostających bez pracy) wskaźnik bezrobocia wzrósł w Belgii w 2009 r. o 1,1 punktu procentowego (według danych na koniec grudnia 8,2% osób w wieku produkcyjnym pozostawało bez zatrudnienia). Jak wspólnie przyznaje większość ekspertów, efekty tej reakcji z opóźnionym zapłonem, charakterystyczne dla rynku pracy, będą szczególnie odczuwalne w rozpoczynającym się roku, kiedy to, pomimo przewidywanego odbijania się gospodarki od dna, liczba bezrobotnych ma się zwiększyć o kolejne 90 000 osób, co znacznie przybliży stopę bezrobocia w Belgii do magicznej bariery 10%.
Zgodnie z danymi Banque Nationale de Belgique, BNB, belgijski Produkt Krajowy Brutto obniżył się w 2009 r. o 3,1%, zaś belgijskie łączne obroty handlu zagranicznego, liczone według kryterium wspólnotowego, wykazały po 9 miesiącach 2009 r. spadek w stosunku do porównywalnego okresu 2008 r. (eksport obniżył się o 21%, a import  o 23,7%).Na początku września ubiegłego roku, prawdziwą burzę medialną wywołał Guy Vanhengel, minister budżetu w rządzie federalnym, stwierdzając, iż zastosowanie do oceny sytuacji finansów publicznych kryteriów używanych w odniesieniu do firm prywatnych prowadziłoby do uznania Belgii za wirtualnego bankruta. I rzeczywiście belgijski deficyt budżetowy w 2009 r. wyniósł 5,9% PKB. Liczba ta, przynajmniej w przybliżeniu, była znana już od kilku miesięcy. Stąd alarmistyczny ton wielu ekspertów ostrzegających, iż tak wysoki poziom deficytu niechybnie grozi zwiększeniem się długu publicznego (przewidywany poziom zadłużenia w 2010 r. jest bliski 100% PKB) i wystąpieniem samonapędzającego się efektu kuli śniegowej.

Powagę sytuacji najlepiej oddaje porównanie powyższych danych z przewidywaniami sprzed kryzysu finansowego, zakładającymi, iż w 2011 r., poziom zadłużenia publicznego spadnie w Belgii do 71% PKB. Skonstruowanie jak najbardziej zrównoważonego planu budżetowego na nadchodzące lata, stało się zatem jesienią ubiegłego roku, priorytetem rządu Hermana Van Rompuya. To właśnie byłemu już premierowi i jego talentom negocjacyjnym Belgia zawdzięcza pomyślne zamknięcie dossier budżetowego opierającego się na żelaznej zasadzie podziału wysiłku w proporcjach: 65% środków pochodzących od rządu federalnego i 35% od pozostałych czterech poziomów władzy. Sam rząd federalny postawił sobie za zadanie wygenerowanie w ciągu najbliższych dwóch lat, dodatkowych 3,4 miliarda euro wpływów do kasy państwa.
Głównymi założeniem planu budżetowego na lata 2010-11 są:

  • obciążenie kwot gromadzonych przez banki w ramach depozytów, opłatą w wysokości 0,15% ogólnej wartości tychże depozytów. W zamian, administracja publiczna gwarantuje, iż w razie upadku banku jego klienci będą mogli odzyskać ulokowane wkłady do wysokości 100 tys. euro. Jest to zatem forma publicznego funduszu gwarancyjnego na wypadek powtórzenia się kryzysu finansowego;
  • zmiany we wprowadzonym w Belgii w 2006 r. mechanizmie umożliwiającym firmom odliczanie od podatku, ustalonego procentu fikcyjnych odsetek od kapitału własnego (intérêts notionnels). Chodziło o zachęcenie firm do finansowania działalności ze środków własnych i zmniejszenie tym samym ryzyka nadmiernego zadłużania się. Obecnie rząd federalny zmniejsza z 4,5% do 3,8% stopę intérêts notionnels;
  • przedłużenie czasu pracy trzech najstarszych belgijskich reaktorów jądrowych o 10 lat. W zamian, producenci energii jądrowej, w tym głównie historyczny operator ELECTRABEL powiązany z francuskim gigantem GDF-SUEZ, będą obciążani coroczną opłatą (ustaloną na razie do roku 2014) w przedziale między 215 a 245 milionów euro. W wynegocjowanej przez federalnego ministra do spraw energii i klimatu, P. Magnette’a, umowie z operatorami, ci ostatni zobowiązują się również do przeznaczenia części zysków z dodatkowych 10 lat pracy reaktorów na inwestycje w energie odnawialne, do stworzenia w sektorze 10000 nowych miejsc pracy oraz do utrzymania cen elektryczności na poziomie nieprzekraczającym średniej z krajów sąsiadujących z Belgią;
  • intensyfikacja walki z oszustwami podatkowymi i socjalnymi. Chodzi głównie o ściganie firm lokujących kapitał w tzw. rajach podatkowych oraz o walkę z pracownikami niedeklarującymi swoich dochodów. Szacuje się, iż działania te mają przynieść 182 miliony euro dochodów w roku 2010 i 365 milionów w roku 2011;
  • zwiększenie podatku akcyzowego od oleju napędowego o 4 centy na litrze w 2010 i 2011 roku;
  • ograniczenie przywilejów fiskalnych związanych z używaniem samochodów firmowych. Od tej chwili będą one dotyczyły jedynie pojazdów o najwyższych standardach ekologicznych;
  • zmniejszenia podatku VAT w gastronomii z 21% do 12%. Wygenerowany w ten sposób zysk, sektor miałby przeznaczyć na zwiększenie zatrudnienia lub po prostu legalizację szarej strefy pracowników;
  • utrzymanie zredukowanej do 6% stawki VAT w budownictwie dla wszystkich podań o pozwolenie na budowę zarejestrowanych przed 31 marca 2010. Podobnie jak w przypadku gastronomii chodzi o zwiększenie atrakcyjności sektora i oczekiwane korzyści na rynku zatrudnienia.

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

Wyszczególnienie jednostka 2005 2006 2007 2008 2009
Dynamika PKB (2004r.=100)* (%) ceny stałe 1,5 3,0 2,7 1,4 -3,1
  PIB
293,1
mln euro
PIB
313,2
mln euro
PIB
327,08
mln euro
PIB
337,71
mln euro
PIB-I-III kw.2009 244,03
mln euro
Wartość PKB na 1 mieszkańca tys. euro 27.9 29,88 30,90 31,65  
Ludność tys. 10,511 10,584 10,585 10,667 10,782
Konsumpcja prywatna (2007r.=100) % 0,8 2,4 2,0 0,8 - 2,1
Konsumpcja publiczna (2007r.=100) % -0,6 1,7 2,3 1,8 1,6
Popyt wewnętrzny (2007r.=100) % 2,1 2,9 2,9 2,7  
Dług publiczny brutto w % do PKB % 91,5 87,5 83,9 87,8 97,0
Saldo rach. obrotów bież. w relacji do PKB % 2,6 2,7 2,9 -  
Wskaźnik inflacji
Wskaźnik zharmonizowany
% 2,8 2,3 1,8 4,5 - 0,04
Stopa bezrobocia (wsk. zharmonizowany) % 8,4 8,2 7,5 7,1 8,2
Średnie stopy procentowe głównych  operacji  finansowych wg BCE
Stopy długoterminowe (OLO)
% 2,02
3,43
2,76
3,81

3,54
-  
Wielkość eksportu (ceny bieżące)
wg kryterium narodowego
mld euro 210,8 223,18 299,85 251,6 209,5
za okres od 11.08 do 11.09
Wielkość importu (ceny bieżące)
wg kryterium narodowego
mld euro 205,7 220,19 289,80 262,3 209,3
za okres od 11.08 do 11.09

Źródło: WE, Banque Nationale de Belgique

2. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Do najważniejszych należą:

  • Traktat Akcesyjny podpisany w dn. 16.04.2003 r.;  
  • Umowa między Rządem PRL a Rządem Królestwa Belgii i Rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 19.05.1987 r. (Dz.U. 2001 nr 15 poz. 153);
  • Konwencja między Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Belgii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, zapobiegania oszustwom podatkowym i uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodów i majątku z 20.08.2001 r. (Dz.U. 2004 nr 211 poz. 2139).

Regiony Królestwa Belgii są uprawnione do podpisywania umów międzynarodowych. Rząd RP podpisał w dn. 6.06.1994 r. kompleksową umowę o współpracy z Rządem Flandrii oraz w dn. 10.10.1996 r. podobną umowę z Rządem Wspólnoty Francuskiej Belgii i Rządem Walonii. Obie te umowy stwarzają ułatwienia dla pogłębienia kontaktów w dziedzinie współpracy gospodarczej, nauki, kultury i sztuki itp., głównie zdecentralizowanej.

3. Polsko - belgiskie obroty towarowe (w mln EUR)

  2007 Dynamika
2006
=100%
2008  Dynamika
2007
=100%
2009 Dynamika
2008
=100%
2010
6 m-cy
Dynamika
2009
=100%
Obroty 5788,9 116,5 6348,37 109,7 4763,66 76,60 2874,08 106,7
Eksport 2738,6 112,6 2959,83 108,1 2368,20 80,00 1369,31 116,1
Import 3050,3 120,3 3388,54 111,1 2495,46 73,60 1504,76 123,7
Saldo -311,7   -428,71   -127,26   -135,45  

Źródło: Dep. Analiz i Prognoz MG , GUS

Zgodnie z danymi statystycznymi MG/GUS, polsko-belgijskie obroty towarowe po 11 miesiącach 2009 r. osiągnęły wartość 4.405,94  mln EUR i  zamknęły się ujemnym dla Polski saldem handlowym w wysokości 101,35  mln EUR (wobec 415,79 mln EUR w porównywalnym okresie 2008 r.), eksport obniżył się o 22,3% (w analogicznym okresie 2008 r. wzrósł o 7,23%), a import zmniejszył się o 29,3%  (odpowiedni przyrost wyniósł 10,19%).
Pomimo tak znacznego obniżenia się wymiany handlowej z Belgią, kraj ten podobnie, jak w latach poprzednich, zajmował 10 pozycję w obrotach Polski z krajami Unii Europejskiej i pozostaje od wielu lat  ważnym partnerem handlowym Polski. 

Głównymi grupami towarowymi w eksporcie do Belgii w 2009 r. były:

  • pojazdy mechaniczne - 21,54%
  • maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny - 21,31%,
  • inne wyroby przemysłowe - 9,14%,
  • wyroby metalurgiczne - 8,35%.

Głównymi grupami towarowymi w imporcie z Belgii w 2009 r. były:

  • produkty przemysłu chemicznego - 22,60,
  • tworzywa sztuczne - 16,82%,
  • wyroby metalurgiczne - 14,16%,
  • maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny - 12,02%,
  • pojazdy mechaniczne - 9,33%.

Najważniejszymi towarami sprzedawanymi do Belgii były: części i akcesoria samochodowe, pojazdy samochodowe, siedzenia samochodowe,  srebro i wyroby ze srebra, itp. Największy udział w naszym imporcie z Belgii miały: pojazdy samochodowe, leki, wyroby przemysłu chemicznego (polimery etylenu, kwasy polikarboksylowe, polimery propylenu, polimery akrylowe), itp.

Charakterystyczną cechą polsko-belgijskiej wymiany handlowej jest jej silna koncentracja na regionie Flandrii. Z Flandrią realizujemy około 87% łącznych obrotów między Polską i Belgią, na Walonię przypada 11%, a na Stołeczny Region Brukseli 2%. Ujemne dla Polski saldo handlowe występuje w handlu z Flandrią i Walonią, jedynie w handlu z Regionem Stołecznym Brukseli posiadamy nadwyżkę.

4. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

W ostatnich latach nastąpiło wyraźne przyśpieszenie napływu kapitału belgijskiego na rynek polski i tendencja ta utrzymuje się nadal. Wg danych GUS w Polsce zainwestowało i działa ponad 500 przedsiębiorstw z udziałem kapitału belgijskiego.
Wśród inwestorów belgijskich najwięcej jest firm małych i średnich, które dominują również w gospodarce belgijskiej. Firmy te plasują swe inwestycje w różnych dziedzinach gospodarki, a głównie w sektorach: finansowo-ubezpieczeniowym, energetycznym, spożywczym, materiałów budowlanych, maszyn rolniczych i usług komunalnych. Według danych Narodowego Banku Polski na koniec 2008 r. skumulowana wartość inwestycji belgijskich w Polsce wynosiła 3,784 mld EUR. Plasowało to Belgię na 10. miejscu na liście inwestorów zagranicznych w naszym kraju. Największymi inwestorami belgijskimi w Polsce są: ACP N.V., Betafence, Dossche, Electrabel, Fast Logistics, Fortis Bank S.A., Ghelamco, KBC N.V., Kinepolis, Lhoist, Megamar, Univeg itp. (w większości są to firmy flamandzkie).
W Belgii rejestrowanych jest coraz więcej małych polskich firm, często jednoosobowych, które zajmują się świadczeniem usług budowlanych, remontowych itp. głównie w oparciu o pracowników sprowadzanych z Polski. Firmy te nie są zaliczane do kategorii FDI, lecz w wyniku ich działalności może w przyszłości nastąpić zwiększenie zainteresowania lokowaniem bezpośrednich inwestycji w Belgii przez polskie podmioty gospodarcze.
Polskie inwestycje w Królestwie Belgii na koniec 2008 r. (wg danych NBP) wyniosły 13,9 mln EUR.

5. Dostęp do rynku

Nie występują praktycznie żadne ograniczenia ani bariery w wymianie handlowej ani w dostępie do rynku usług. Od 1 maja 2004 wszelkie ograniczenia dla polskich przedsiębiorców zostały zniesione. Polscy przedsiębiorcy mogą cieszyć się warunkami takimi samymi jak pochodzący z innych krajów członkowskich UE. W szczególności stosuje się ułatwienia przy zakładaniu tzw. firm jednoosobowych poprzez stosowanie skróconej procedury zgłaszania w tzw. okienku przedsiębiorcy. Odnotowano zwiększone zainteresowanie polskich obywateli tą formą działalności, w szczególności na polu usług budowlano-renowacyjnych.
Z dniem 1 maja 2004 r. rząd belgijski podjął decyzję o wprowadzeniu 2-letniego okresu przejściowego w przepływie pracowników z nowych krajów członkowskich, w tym z Polski. Utrzymane zostały długotrwałe i skomplikowane procedury administracyjne dotyczące uzyskiwania zezwoleń na pobyt i pracę w tym kraju.
24 lutego 2006 r. rząd belgijski zdecydował o przedłużeniu okresu przejściowego w dostępie do rynku pracy dla obywateli 10 nowych krajów członkowskich. Otwarcie rynku pracy może nastąpić, gdy spełnione zostaną odpowiednie warunki, w szczególności gdy przestrzegane będą warunki pracy i wynagrodzenia cudzoziemców na równi z pracownikami belgijskimi.
Rząd belgijski na mocy dwóch rozporządzeń królewskich wprowadził od 1 czerwca 2006 r. częściowe otwarcie rynku pracy (tylko w zawodach deficytowych, opublikowanych oddzielnie na listach dla regionu flamandzkiego, walońskiego i dla Brukseli) poprzez pewne ułatwienia w zakresie wydawania pozwoleń na pracę typu B, w uproszczonej procedurze (dla osób z nowych krajów członkowskich, szczególnie w sektorach i regionach, w których występują braki rąk do pracy jw., jednak pod warunkiem przestrzegania norm zatrudnienia obowiązujących na rynku belgijskim). Od 1 maja 2009r. Belgia otworzyła  całkowicie swój rynek pracy dla obywateli 10 nowych krajów członkowskich (z 2004 r.)

6. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Promocji Handlu i Inwestycji

Avenue de l’Horizon
181150 Bruxelles
tel.: + 32 2 771 67 54
faks: + 32 2 771 18 39
e-mail: brussels@trade.gov.pl
strona internetowa: http://www.brussels.trade.gov.pl

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Polityczno - Ekonomiczny

Avenue des Gaulois
291040 Bruxelles-Etterbeek
Belgique
tel.: + 32 2 739 01 00
faks: + 32 2 736 18 81
e-mail: bebruamb@msz.gov.pl
strona internetowa: http://www.bruksela.polemb.net/ 

sierpień 2010 r.
Departament Spraw Europejskich