Współpraca gospodarcza: Belgia

KRÓLESTWO BELGII
Informacja o stosunkach gospodarczych z Polską

1. Informacje ogólne

Królestwo Belgii jest państwem federalnym, w którym funkcjonują trzy regiony (Flandria, Walonia, Bruksela - stolica) oraz trzy Wspólnoty językowe (Francuska, Niderlandzka i Niemiecka). Wspólnoty posiadają daleko posunięte uprawnienia w zakresie kultury oraz spraw socjalnych, zaś regiony dysponują autonomią w wielu dziedzinach, między innymi w zakresie polityki gospodarczej i promocji eksportu. Zarówno władza ustawodawcza, jak i wykonawcza sprawowane są na szczeblu federalnym, regionalnym oraz na szczeblu Wspólnot; rząd federalny nie posiada władzy zwierzchniej w stosunku do regionów i Wspólnot. We Flandrii region i Wspólnota Niderlandzka są połączone pod względem instytucjonalnym i politycznym. Reforma państwa zmierza w kierunku coraz większej decentralizacji władzy, uproszczenia przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej oraz ułatwienia kontaktów z administracją. Po wyborach parlamentarnych w czerwcu 2010 r. nie wyłoniono dotąd nowego rządu.

2. Sytuacja gospodarcza

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne (% zmiana w skali roku)

Źródło: European Economic Forecast, Spring 2011 (*dla 2011 i 2012 prognoza)

Belgia należy do grona najwyżej rozwiniętych gospodarek świata i od lat znajduje się z czołówce państw o najbardziej wydajnych gospodarkach. Wewnętrznie jednak, jej struktura jest wyraźnie podzielona na dynamiczną Flandrię (60% belgijskiego PKB, 60% belgijskich spółek, 80% belgijskiego eksportu) i cierpiącą na syndrom dezindustrializacji Walonię.
Światowy kryzys dotknął Belgię w momencie, w którym kraj ten odnotowywał już spore spowolnienie koniunkturalne W wyniku kryzysu gospodarczego, w 2009 r. nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji fiskalnej Belgii. Zaznaczyć jednak należy, iż szybka reakcja władz pozwoliła uratować, kosztem wielomilionowych nakładów, upadające banki. Również działania dotyczące rynku pracy, znacznie zredukowały spodziewany początkowo wzrost bezrobocia. Belgijski rząd federalny jako jeden z pierwszych w Europie postanowił podjąć zdecydowane kroki dotyczące nadzoru finansowego (zwiększenie kontroli ze strony instytucji publicznych, rozłożenie w czasie płatności dywidend i uzależnienie ich od długoterminowych wyników banków). Stąd również duża aktywność, na tym właśnie polu, Belgii, sprawującej w drugim półroczu 2010, rotacyjne przewodnictwo Rady Ministrów UE.
Wartość belgijskiego PKB  osiągnęła w 2009 r. 327,7 mld euro, co oznacza, że dochód narodowy na 1 mieszkańca wynosił 30,4 tys. euro. Zgodnie z danymi Banque Nationale de Belgique, BNB, belgijski Produkt Krajowy Brutto obniżył się w 2009 r. o 3,1%. Recesja niemal w identyczny sposób dotknęła wszystkie trzy belgijskie Regiony. Zarówno Flandria, Walonia jak i Region Stołeczny Brukseli odnotowały w 2009 r. spadek PKB rzędu ponad 3%. Główne kanały rozprzestrzeniania się kryzysu są już jednak różne w zależności od Regionu, co ma oczywiście związek z różnorodną strukturą ekonomiczną belgijskich jednostek sfederowanych. I tak Region Stołeczny Brukseli najdotkliwiej odczuł skutki kryzysu w sektorze finansowym, podczas gdy dwa pozostałe Regiony zanotowały głównie spadek produkcji w przemyśle. Dodać należy, iż to przede wszystkim Flandria, na której terytorium znajdują się duże zakłady tekstylne, chemiczne oraz samochodowe, została najsilniej dotknięta kryzysem. W 2010 roku Belgia weszła ponownie na drogę wzrostu gospodarczego, tak jak inne państwa strefy euro. Według danych Centralnego Banku Belgii (Banque Nationale de Belgique, BNB),  belgijski Produkt Krajowy Brutto (PKB) wzrósł w 2010 r. o 2,1%. Szacuje się, że w 2011 belgijska gospodarka osiągnie poziom wzrostu  pomiędzy 1,7 % a 1,9 %.
Powagę sytuacji najlepiej oddaje porównanie powyższych danych z przewidywaniami sprzed kryzysu finansowego, zakładającymi, iż w 2011 r., poziom zadłużenia publicznego spadnie w Belgii do 71% PKB, podczas gdy w rzeczywistości przekroczy 100%. Skonstruowanie jak najbardziej zrównoważonego planu budżetowego na nadchodzące lata, stało się zatem priorytetem rządu Hermana Van Rompuya.

Głównymi założeniem planu budżetowego na lata 2010-11 są:

• obciążenie kwot gromadzonych przez banki w ramach depozytów, opłatą w wysokości 0,15% ogólnej wartości tychże depozytów. W zamian, administracja publiczna gwarantuje, iż w razie upadku banku jego klienci będą mogli odzyskać ulokowane wkłady do wysokości 100 tys. euro. Jest to zatem forma publicznego funduszu gwarancyjnego na wypadek powtórzenia się kryzysu finansowego;
• zmiany we wprowadzonym w Belgii w 2006 r. mechanizmie umożliwiającym firmom odliczanie od podatku, ustalonego procentu fikcyjnych odsetek od kapitału własnego (intérêts notionnels). Chodziło o zachęcenie firm do finansowania działalności ze środków własnych i zmniejszenie tym samym ryzyka nadmiernego zadłużania się. Obecnie rząd federalny zmniejsza z 4,5% do 3,8% stopę intérêts notionnels;
• przedłużenie czasu pracy trzech najstarszych belgijskich reaktorów jądrowych o 10 lat. W zamian, producenci energii jądrowej, w tym głównie historyczny operator ELECTRABEL powiązany z francuskim gigantem GDF-SUEZ, będą obciążani coroczną opłatą (ustaloną na razie do roku 2014) w przedziale między 215 a 245 milionów euro. W wynegocjowanej przez federalnego ministra do spraw energii i klimatu, P. Magnette’a, umowie z operatorami, ci ostatni zobowiązują się również do przeznaczenia części zysków z dodatkowych 10 lat pracy reaktorów na inwestycje w energie odnawialne, do stworzenia w sektorze 10000 nowych miejsc pracy oraz do utrzymania cen elektryczności na poziomie nieprzekraczającym średniej z krajów sąsiadujących z Belgią;
• intensyfikacja walki z oszustwami podatkowymi i socjalnymi. Chodzi głównie o ściganie firm lokujących kapitał w tzw. rajach podatkowych oraz o walkę z pracownikami niedeklarującymi swoich dochodów. Szacuje się, iż działania te mają przynieść 182 miliony euro dochodów w roku 2010 i 365 milionów w roku 2011;
• zwiększenie podatku akcyzowego od oleju napędowego o 4 centy na litrze w 2010 i 2011 roku;
• ograniczenie przywilejów fiskalnych związanych z używaniem samochodów firmowych. Od tej chwili będą one dotyczyły jedynie pojazdów o najwyższych standardach ekologicznych;
• zmniejszenia podatku VAT w gastronomii z 21% do 12%. Wygenerowany w ten sposób zysk, sektor miałby przeznaczyć na zwiększenie zatrudnienia lub po prostu legalizację szarej strefy pracowników;
• utrzymanie zredukowanej do 6% stawki VAT w budownictwie dla wszystkich podań o pozwolenie na budowę zarejestrowanych przed 31 marca 2010. Podobnie jak w przypadku gastronomii chodzi o zwiększenie atrakcyjności sektora i oczekiwane korzyści na rynku zatrudnienia.

3. Ramy prawno-traktatowe współpracy gospodarczej

Regiony Królestwa Belgii są uprawnione do podpisywania umów międzynarodowych. Rząd RP podpisał w dniu 6.06.1994 r. kompleksową umowę o współpracy z Rządem Flandrii oraz w dniu 10.10.1996 r. podobną umowę z Rządem Wspólnoty Francuskiej Belgii i Rządem Walonii. Obie te umowy stwarzają ułatwienia dla pogłębienia kontaktów w dziedzinie współpracy gospodarczej, nauki, kultury i sztuki itp., głównie zdecentralizowanej.

Z dniem 1.05.2004 r. weszły w życie postanowienia Traktatu Akcesyjnego podpisanego w dniu 16.04.2003 r. Tym samym, Polska wyraziła zgodę na przyjęcie całości wspólnotowego dorobku prawnego. Dla niektórych regulacji i swobód Traktat przewiduje okresy przejściowe, z określonym kalendarzem ich pełnej implementacji. Bilateralne umowy międzyrządowe regulują niektóre kwestie związane ze współpracą gospodarczą. Do najważniejszych należą:

• Konwencja między Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Belgii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, zapobiegania oszustwom podatkowym i uchylaniu się od opodatkowania;
  w zakresie podatków od dochodów i majątku z 20.08.2001 r.
• Umowa między Rządem PRL a Rządem Królestwa Belgii i Rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z 19.05.1987 r.

4. Polsko - belgiskie obroty towarowe (w mln EUR)

Zgodnie z danymi statystycznymi MG, polsko-belgijskie obroty towarowe w 2010 r. osiągnęły wartość 6 056,28  mln EUR i  zamknęły się ujemnym dla Polski saldem handlowym w wysokości 350,80 mln EUR (wobec 127,26 mln EUR w 2009 r.), eksport wzrósł o 21% a import wzrósł o 28%.  Pomimo tak znacznego obniżenia się wymiany handlowej z Belgią, kraj ten podobnie, jak w latach poprzednich, zajmował 8. pozycję w obrotach Polski z krajami Unii Europejskiej i pozostaje od wielu lat  ważnym partnerem handlowym Polski. Charakterystyczną cechą polsko-belgijskiej wymiany handlowej jest jej silna koncentracja na regionie Flandrii. Z Flandrią realizujemy około 85% łącznych obrotów między Polską i Belgią, na Walonię przypada 13%, a na Stołeczny Region Brukseli 2%. Ujemne dla Polski saldo handlowe występuje w handlu z Flandrią i Walonią, jedynie w handlu z Regionem Stołecznym Brukseli posiadamy nadwyżkę.

Źródło: GUS; * dane wstępne

Głównymi grupami towarowymi w eksporcie do Belgii w 2010 r. były:

• pojazdy mechaniczne - 21,02%
• maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny - 17,91%,
• inne wyroby przemysłowe - 9,02%,
• wyroby metalurgiczne - 8,85%.

Głównymi grupami towarowymi w imporcie z Belgii w 2010 r. były:

• produkty przemysłu chemicznego - 21,28%,
• tworzywa sztuczne - 15,92%,
• wyroby metalurgiczne - 15,12%,
• pojazdy mechaniczne - 12,47%.

5. Współpraca inwestycyjno-kapitałowa

W ostatnich latach nastąpiło wyraźne przyśpieszenie napływu kapitału belgijskiego na rynek polski i tendencja ta utrzymuje się nadal. Wg danych GUS w Polsce zainwestowało i działa ponad 500 przedsiębiorstw z udziałem kapitału belgijskiego. Wśród inwestorów belgijskich najwięcej jest firm małych i średnich, które dominują również w gospodarce wewnętrznej. Firmy te plasują swe inwestycje w różnych dziedzinach gospodarki, a głównie w sektorach: finansowo-ubezpieczeniowym, energetycznym, spożywczym, materiałów budowlanych, maszyn rolniczych i usług komunalnych.
Jedną z ważniejszych inwestycji zagranicznych w Polsce w 2010 r. była  inwestycja belgijskiej grupy SEA-Invest z Gandawy (Flandria), która we współdziałaniu z Portem Północnym i Rudoportem zamierza zainwestować 40 mln euro w nowy port przeładunkowy w Gdańsku. 
Według danych Narodowego Banku Polskiego na koniec 2009 r. zobowiązania z tytułu belgijskich inwestycji bezpośrednich w Polsce wynosiły 3.869,5 mld EUR (netto). Plasowało to Belgię na 8. miejscu na liście państw UE inwestujących w naszym kraju.
Jak wynika z informacji uzyskanych w Banque Nationale de Belgique, w latach 2008/2009 nie odnotowano bezpośrednich polskich inwestycji kapitałowych w Belgii.
Równocześnie w Belgii rejestrowanych jest coraz więcej małych polskich firm, często jednoosobowych, które zajmują się świadczeniem usług budowlanych, remontowych itp. głównie w oparciu o pracowników sprowadzanych z Polski. Firmy te nie są zaliczane do kategorii FDI, lecz w wyniku ich działalności może w przyszłości nastąpić zwiększenie zainteresowania lokowaniem bezpośrednich inwestycji w Belgii przez polskie podmioty gospodarcze. Zgodnie z szacunkami, firm takich jest już kilkaset.

6. Swoboda prowadzenia działaności gospodaczej i dostęp do rynku

Z dniem 1 maja 2004 r. rząd belgijski podjął decyzję o wprowadzeniu 2-letniego okresu przejściowego w przepływie pracowników z nowych krajów członkowskich, w tym z Polski. Utrzymane zostały długotrwałe i skomplikowane procedury administracyjne dotyczące uzyskiwania zezwoleń na pobyt i pracę w tym kraju. 24 lutego 2006 r. rząd belgijski zadecydował o przedłużeniu okresu przejściowego w dostępie do rynku pracy dla obywateli 10 nowych krajów członkowskich. Otwarcie rynku pracy może nastąpić, gdy spełnione zostaną odpowiednie warunki, w szczególności gdy przestrzegane będą warunki pracy i wynagrodzenia cudzoziemców na równi z pracownikami belgijskimi.
Rząd belgijski na mocy dwóch rozporządzeń królewskich wprowadził od 1 czerwca 2006 r. częściowe otwarcie rynku pracy (tylko w zawodach deficytowych, opublikowanych oddzielnie na listach dla regionu flamandzkiego, walońskiego i dla Brukseli) poprzez pewne ułatwienia w zakresie wydawania pozwoleń na pracę typu B, w uproszczonej procedurze (dla osób z nowych krajów członkowskich, szczególnie w sektorach i regionach, w których występują braki rąk do pracy jw., jednak pod warunkiem przestrzegania norm zatrudnienia obowiązujących na rynku belgijskim).
Od 1 maja 2009r. Belgia otworzyła całkowicie swój rynek pracy dla obywateli 10 nowych krajów członkowskich (z 2004 r.)

7. Polskie placówki ekonomiczno-handlowe

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Promocji Handlu i Inwestycji
Avenue de l’Horizon
181150 Bruxelles
tel.: + 32 2 771 67 54
faks: + 32 2 771 18 39
e-mail: brussels@trade.gov.pl
strona internetowa: http://www.brussels.trade.gov.pl

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej
Wydział Polityczno - Ekonomiczny
Avenue des Gaulois 29
1040 Bruxelles-Etterbeek
tel.: + 32 2 739 01 00
faks: + 32 2 736 18 81
e-mail: bebruamb2@msz.gov.pl
strona internetowa: http://www.bruksela.polemb.net/ 

sierpień 2011 r.
Departament Spraw Europejskich