Główne obszary negocjacyjne DDA WTO

NAMA

W wyniku IV Konferencji Ministerialnej w Doha, w Katarze, która odbyła się w listopadzie 2001 r., przyjęto program prac, który zakładał rozpoczęcie negocjacji w zakresie poprawy dostępu do rynku dla towarów nierolnych (NAMA) między członkami WTO.

W zakresie NAMA, Polska posiada interesy ofensywne w dostępie do rynków krajów trzecich będących członkami WTO, w związku z czym zainteresowana jest otwarciem tych rynków na polski eksport. Według wstępnych analiz ekspertów MG proponowane rozwiązania redukcji ceł na towary NAMA mogłyby spowodować roczny wzrost polskiego eksportu towarów nierolnych o co najmniej 0,42 proc.

Mimo znaczącej redukcji poziomu stawek celnych na towary przemysłowe w wyniku poprzednich rund negocjacji wielostronnych GATT, głównie przez kraje rozwinięte, międzynarodowy handel towarami nierolnymi nadal ograniczony jest wieloma barierami. Wśród nich znajdują się wysokie bariery celne, które utrudniają dostęp do rynków nie tylko krajów rozwijających się, ale i niektórych sektorów państw rozwiniętych (głównie tekstylno-odzieżowego, obuwniczego, wyrobów skórzanych oraz ryb i produktów rybołówstwa), istotnych z punktu widzenia interesów eksportowych krajów rozwijających się.

W związku z powyższym, za zasadniczy cel negocjacji NAMA, wskazany w par. 16 Deklaracji Ministerialnej z Doha, uznano po pierwsze harmonizację taryf celnych, obejmującą redukcję bądź eliminację: tzw. kominów taryfowych (tariff peaks – szczególnie wysokich stawek celnych, znacznie odbiegających od średniej stawki danego kraju, w tym przewyższających trzykrotnie przeciętną stawkę lub ceł powyżej 15% ad valorem *), wysokich stawek celnych (high tariffs – stawek wyższych od średniej) oraz tzw. eskalacji celnej (tariff escalation – stosowanie coraz wyższych stawek celnych na produkty o coraz wyższym stopniu przetworzenia).

Drugim istotnym celem negocjacji ma być redukcja lub eliminacja barier pozataryfowych w handlu, które w sytuacji obniżających się stawek celnych na towary przemysłowe stanowią obecnie podstawowe utrudnienie i istotną przeszkodę w handlu międzynarodowym.

Ustalono, że negocjacje będą obejmować wszystkie bez wyjątku produkty nierolne (tzn. towary przemysłowe oraz ryby i produkty rybołówstwa), a podczas negocjacji uwzględnione zostaną specjalne potrzeby i interesy krajów rozwijających się i najmniej rozwiniętych.

Zasadniczą kwestią w rokowaniach NAMA jest uzgodnienie tzw. modalities, czyli szczegółowych wytycznych i zasad, w oparciu o które strony mają, na drodze konsensusu, określić przyszłe zobowiązania liberalizacyjne. Ze względu na utrzymujące się rozbieżności stanowisk między grupami krajów rozwiniętych i rozwijających się w trakcie negocjacji, wynikające głównie z odmiennych interesów gospodarczych, termin wypracowania modalities przesuwa się w czasie.

Z uwagi na niewielki postęp negocjacyjny osiągnięty podczas Konferencji Ministerialnej w Hong Kongu (13-18 grudnia 2005 r.) oraz zawieszenie negocjacji w lipcu 2006 r., pierwszy projekt tekstu modalities ukazał się 17 lipca 2007 r. W 2008 r. negocjacje weszły w fazę intensywnych rozmów, co zaowocowało przedłożeniem przez ówczesnego Przewodniczącego Grupy Negocjacyjnej ds. Dostępu do Rynku, Ambasadora D. Stephensona, kolejnych, zrewidowanych wersji tekstów draft modalities: 8 lutego, 21 maja, a następnie 10 lipca 2008 r. W dniach 21-29 lipca 2008 r. miała miejsce mini-Ministerialna Konferencja WTO, która jednak nie zaowocowała przyjęciem tekstu modalities NAMA. Zasadniczym punktem spornym okazała się kwestia uczestnictwa w inicjatywie liberalizacji sektorowej, zakładającej głęboką redukcję lub eliminację stawek celnych w wybranych sektorach przemysłu, zwłaszcza tych, które są istotne z punktu widzenia interesów eksportowych krajów rozwijających się. Postulat USA o konieczności objęcia przynajmniej trzech sektorów członka WTO ww. inicjatywą (USA szczególnie zależy na sektorze chemicznym, maszyn i urządzeń oraz elektronice) spotkał się z oporem Chin, Brazylii i Indii, które uznały udział w liberalizacji sektorowej za dobrowolny.

Po załamaniu lipcowej Konferencji nastąpił zastój w negocjacjach, a jednocześnie w gospodarce światowej zaczął narastać kryzys, który zmuszał rządy do poszukiwania rozwiązań mogących ograniczyć jego skutki dla gospodarki, przekładając się na rosnące tendencje protekcjonistyczne. W dniu 6 grudnia 2008 r. ukazała się wprawdzie kolejna wersja tekstu draft modalities NAMA, nowego Przewodniczącego Grupy ds. Dostępu do Rynku, Ambasadora L. Wasescha, która miała stanowić bazę dla prac Konferencji Ministerialnej WTO, planowanej w grudniu 2008 r. w Genewie, jednak konferencja ta nie doszła do skutku. Od tego czasu prace Grupy Negocjacyjnej ds. Dostępu do Rynku skupiają się na konsultacjach nierozwiązanych kwestii z zakresu negocjacji NAMA, które przyniosły postęp jedynie w aspektach technicznych. Z uwagi na brak możliwości wypracowania porozumienia w odniesieniu do nieuzgodnionych elementów modalities dotyczących liberalizacji taryfowej, w tym głównie sektorowej, prace te dotyczą głównie propozycji porozumień mających na celu ograniczenie barier pozataryfowych.

W kwietniu 2011 r. Dyrektor Generalny WTO, P. Lamy, przedstawił raport z konsultacji z krajami G-7 ws. negocjacji dot. liberalizacji sektorowej NAMA. Konsultacje te uwidoczniły poważne różnice w stanowiskach głównych uczestników negocjacji zarówno co do roli, jak i zakresu liberalizacji sektorowej. Wskazały one, iż istniejące różnice mają charakter polityczny i obecnie nie są możliwe do przezwyciężenia, co stawia pod znakiem zapytania perspektywy zakończenia negocjacji DDA. W dniu 21.04.2011 r. ukazał się również raport Przewodniczącego L. Wasescha opisujący stan negocjacji NAMA, do którego dołączono ostatni tekst draft modalities z grudnia 2008 r. Największą część raportu zajęły komentarze Przewodniczącego dotyczące NTBs, wraz z projektami tekstów niektórych porozumień w tym zakresie, w pracach nad którymi udało się odnotować największy postęp. Przewodniczący zwrócił uwagę na istotne, rosnące znaczenie NTBs w światowym handlu, wskazał na potrzebę wzmocnienia dyscyplin w tym zakresie na poziomie multilateralnym oraz zaapelował do członków WTO, by kontynuowali pracę w ramach Grupy Negocjacyjnej ds. Dostępu do Rynku w celu zamknięcia pakietu porozumień dot. NTBs. Na obecnym etapie prac, w tym obszarze negocjacji NAMA istnieje największa szansa na osiągnięcie postępu.

***

* - W przypadku krajów rozwiniętych cła powyżej 15% ad valorem uznawane są za kominy taryfowe, natomiast w krajach rozwijających się traktowane są zwykle jako high tariffs.