O nas
RSS
Dla mediów
Ostatnia aktualizacja: 2010-01-06
Informacje ogólne
Układ Ogólny w sprawie Handlu Usługami (ang. General Agreement on Trade in Services, GATS) jest wielostronnym porozumieniem ustanawiającym prawno-traktatowe ramy międzynarodowego handlu usługami. Stanowi, obok Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT) oraz Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) integralną część porozumienia podpisanego na zakończenie cyklu negocjacji handlowych tzw. Rundy Urugwajskiej (1986-1994), w wyniku której powstała Światowa Organizacja Handlu WTO.
Celem GATS jest stworzenie systemu jasnych i przejrzystych reguł w międzynarodowym handlu usługami, zagwarantowanie sprawiedliwego i równego traktowania wszystkich uczestników handlu oraz zapewnienie partnerom handlowym lepszego dostępu do rynków poprzez sukcesywną liberalizację handlu, polegającą na ograniczaniu lub znoszeniu środków oddziaływujących niekorzystnie na handel usługami, przy uwzględnieniu poziomu rozwoju oraz celów polityki narodowej członków GATS.
GATS funkcjonuje na podstawie następujących zasad:
Przejrzystość
Członkowie mają obowiązek informowania siebie nawzajem o wszystkich stosowanych środkach mających wpływ na handel usługami, poprzez publikowanie informacji na ich temat, notyfikowanie regulacji prawnych mających wpływ na handel usługami do WTO, utrzymywanie punktów informacyjnych i przeprowadzanie przeglądów.
Klauzula najwyższego uprzywilejowania KNU (ang. Most-Favoured-Nation (MFN) Treatment)
Uprzywilejowane traktowanie udzielone przez członka GATS któremukolwiek z jego partnerów handlowych (niezależnie od tego czy jest on członkiem GATS czy nie), musi zostać przyznane wszystkim sygnatariuszom Układu natychmiast i bezwarunkowo Nie dotyczy to umów preferencyjnych (ang. General System of Preferences, GSP) i regionalnych umów o wolnym handlu.
Ponadto istnieją odstępstwa od tej zasady w formie tzw. Listy odstępstw od art. II GATS. Członkowie GATS mieli prawo wprowadzić takie odstępstwa w chwili wejścia w życie Układu GATS. Odstępstwa podlegają przeglądom i w zasadzie nie powinny być utrzymywane dłużej niż 10 lat. Lista odstępstw każdego z członków GATS stanowi załącznik do Układu GATS.
Niedyskryminacja
Członkowie GATS muszą traktować usługi i usługodawców z terytorium poszczególnych członków jednakowo korzystnie.
Oprócz w/w zasad, które obowiązują wszystkich członków automatycznie i bezpośrednio, istnieją również obowiązki, których zakres może się różnić dla poszczególnych członków – wynikają one ze zobowiązań podjętych w poszczególnych sektorach usługowych.
Każdy członek GATS stworzył listę zobowiązań szczegółowych obejmującą te sektory, w których zobowiązuje się do zapewnienia innym członkom GATS dostępu do rynku (MA- Market Access) i traktowania narodowego (NT – National Treatment). W każdym sektorze członek GATS może wpisać ograniczenia w MA
i NT, które wynikają z prawa danego członka GATS i wpływają na świadczenie usług.
Dostęp do rynku
Artykuł XVI GATS wyszczególnia 6 rodzajów środków, które powinny zostać wpisane na listę zobowiązań w sektorach, w których taki środek został wprowadzony prawem krajowym w zakresie dostępu do rynku. Środki te definiowane są jako:
- ograniczenia liczby usługodawców, czy to w postaci kontyngentów określonych liczbowo, monopolów, wyłącznych usługodawców, czy też wymogów wykonania testu potrzeb ekonomicznych;
- ograniczenia całkowitej wartości transakcji usługowych albo aktywów w postaci kontyngentów określonych liczbowo lub wymogu wykonania testu potrzeb ekonomicznych;
- ograniczenia całkowitej ilości transakcji usługowych lub całkowitej wielkości produktu wyrażonego w formie określonych liczbowo jednostek, kontyngentów lub wymogów wykonania testu potrzeb ekonomicznych;
- ograniczenia w postaci kontyngentów określonych liczbowo lub wymogu wykonania testu potrzeb ekonomicznych, całkowitej liczby osób fizycznych, które mogą być zatrudnione w danym sektorze usług albo które może zatrudnić dany usługodawca oraz które są konieczne dla i bezpośrednio związane ze świadczeniem usług;
- środki, które ograniczają lub wymagają szczególnego rodzaju odmiotowości prawnej lub wspólnego przedsięwzięcia, za pomocą którego usługodawca może świadczyć usługę; oraz
- ograniczenia nałożone na udział kapitału zagranicznego w postaci górnego progu udziału procentowego zagranicznych podmiotów albo całkowitej wartości indywidualnego czy też łączonego wkładu zagranicznego.
Traktowanie narodowe
Zgodnie z art. XVII GATS każdy członek GATS przyznaje w sektorach wpisanych na listę zobowiązań szczegółowych usługom i usługodawcom pochodzącym z terytorium innych członków GATS traktowanie nie mniej korzystnie niż przyznane własnym podobnym usługom i usługodawcom.
Które kraje są członkami GATS?
Wszyscy członkowie GATS są jednocześnie członkami WTO. Obecnie jest ich 153. Aktualna lista członków WTO
Zgodnie z art. I GATS Układ odnosi się do środków oddziałujących na handel usługami, które są stosowane przez członków GATS - administrację i władze stopnia centralnego, regionalnego lub lokalnego, oraz przez organy pozarządowe sprawujące władzę delegowaną. Powyższa definicja zgodnie z art. XXVIII GATS obejmuje jakikolwiek środek czy to w postaci ustawy, przepisu, zasady, procedury, decyzji, czynności administracyjnych, czy w jakiejkolwiek innej, który odnosi się do:
- nabywania, płatności albo korzystania z usługi,
- dostępu do i korzystania, w związku ze świadczeniem usługi, z usług, co do których istnieje określony przez tych członków GATS wymóg oferowania ich publicznie,
- obecności, obejmującej obecność handlową, osób członka GATS w celu świadczenia usługi na terytorium innego członka GATS.
Jakie usługi obejmuje GATS?
Układ obejmuje wszystkie usługi z wyjątkiem usług świadczonych w wykonaniu funkcji władczych czyli tych, które nie są dostarczane ani na zasadach handlowych, ani też w ramach konkurencji z jednym lub większą liczbą usługodawców (np. działania banku centralnego albo władz monetarnych w zakresie polityki pieniężnej lub kursowej, działania w ramach ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych albo powszechnego programu emerytalnego, oraz każde inne usługi publiczne, takie jak usługi w zakresie zdrowia, edukacji usługi policji, straży pożarnej, świadczone na warunkach nierynkowych). Ponadto Załącznik do GATS w sprawie usług transportu lotniczego wyłącza spod zakresu stosowania Układu środki oddziałujące na prawa ruchu lotniczego i usługi bezpośrednio związane z wykonywaniem tych praw (w zakresie transportu lotniczego GATS obejmuje jedynie usługi naprawy i utrzymania sprzętu lotniczego, sprzedaż i marketing usług transportu lotniczego oraz usługi systemu rezerwacji komputerowej CRS).
Jak są klasyfikowane usługi w GATS?
Na potrzeby wpisywania zobowiązań szczegółowych w poszczególnych sektorach i podsektorach usługowych podczas Rundy Urugwajskiej, Sekretariat WTO zaproponował klasyfikację nazywaną w skrócie W 120 (dokument MTN.GNS/W/120) powstałą w oparciu o Centralną Klasyfikację Produktów (ang. Central Product Classification, CPC) stosowaną w systemie Organizacji Narodów Zjednoczonych (Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług, PKWiU jest zbieżna z CPC). Klasyfikacja W 120 obejmuje 12 głównych sektorów usługowych: usługi dla biznesu, usługi łączności, usługi budowlane, usługi dystrybucyjne, usługi w zakresie edukacji, usługi w zakresie środowiska, usługi finansowe, usługi w zakresie ochrony zdrowia i opieki społecznej, usługi turystyczne i związane z podróżowaniem, usługi związane z rekreacją, kulturą i sportem, usługi transportowe oraz pozostałe usługi gdzie indziej niesklasyfikowane. Sektory te są z kolei podzielone na łączną ilość 155 podsektorów.
Celem wprowadzenia klasyfikacji W 120 było zapewnienie spójności oraz przejrzystości podejmowanych przez członków GATS zobowiązań. Chociaż stosowanie klasyfikacji W 120 jest dobrowolne większość członków GATS podjęła zobowiązania wykorzystując ww. klasyfikację (w sektorach usług finansowych i telekomunikacyjnych zastosowano alternatywne klasyfikacje).
Zgodnie z GATS międzynarodowy handel usługami jest świadczeniem usług (rozumianym jako produkcja, dystrybucja, marketing, sprzedaż i dostarczanie usług), które może odbywać się na cztery sposoby:
Sposób 1 (ang. Mode 1) - Świadczenie transgraniczne (ang. Cross-border supply)
Świadczenie usług bez przemieszczania się usługodawcy i usługobiorcy. Jedynie sama usługa przekracza granice państw. Np. udzielanie porad prawnych z zagranicy za pomocą telefonu, faksu lub Internetu, udział w korespondencyjnym kursie edukacyjnym organizowanym przez szkołę znajdującą się w innym kraju, itd.
Sposób 2 (ang. Mode 2) - Konsumpcja za granicą (ang. Consumption abroad)
Usługobiorca przemieszcza się do kraju usługodawcy. Np. wyjazd pacjenta do kraju, gdzie przeprowadzona zostanie operacja medyczna, wyjazd na zagraniczne studia, wyjazd za granicę w celach turystycznych.
Sposób 3 (ang. Mode 3 ) - Obecność handlowa (ang. Commercial presence)
Zagraniczny usługodawca może w celu wykonywania usługi utworzyć w innym kraju przedstawicielstwo, oddział, przedsiębiorstwo podległe (np. oddział banku).
Sposób 4 (ang. Mode 4) - Przepływ osób fizycznych (ang. Movement of natural persons)
Zagraniczne osoby fizyczne, w celu realizacji konkretnej usługi, przebywają tymczasowo na terenie kraju, w którym znajduje się konsument tej usługi. Np. realizacja umowy o świadczeniu usług architektonicznych, czasowe zatrudnienie wykwalifikowanego specjalisty przez oddział zagranicznego banku.
Poszczególne sposoby świadczenia usług mogą mieć zastosowanie jednocześnie:
Np. przedsiębiorstwo zagraniczne, które prowadzi działalność gospodarczą w ramach Mode 3 w państwie A może zatrudniać osoby fizyczne z kraju B (Mode 4) w celu eksportu usług do kraju C (Mode 1).
4. Polska w GATS po przystąpieniu do UE - Komitet 133 usługi
Z dniem 1 maja 2004, w związku z przystąpieniem do UE, Polska przekazała na poziom wspólnotowy kompetencje w zakresie polityki handlowej, na podstawie art. 133 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Obszar usług należy do wyłącznych kompetencji Wspólnoty, z wyłączeniem usług w dziedzinie kultury, usług audiowizualnych, edukacyjnych oraz usług socjalnych i w zakresie zdrowia ludzkiego, które należą do dzielonych kompetencji Wspólnoty i państw członkowskich.
Obecnie Komisja Europejska (Dyrekcja Generalna ds. Handlu – DG Trade) reprezentuje Polskę i pozostałe państwa członkowskie UE na forum GATS/WTO oraz prowadzi negocjacje z państwami trzecimi i organizacjami międzynarodowymi na podstawie mandatu uzyskanego od Rady UE
w konsultacji z Komitetem art. 133 Rady UE (ang. 133 Committee).
Komitet art. 133 Rady UE działa na trzech szczeblach:
- politycznym - Komitet 133 (Full Members),
- przygotowującym posiedzenia Komitetu 133 (Full Members) – Komitet 133 (Deputies) oraz
- eksperckim, na którym omawiane są szczegółowe kwestie w ramach poszczególnych obszarów wspólnej polityki handlowej
Na szczeblu eksperckim działa m.in. art. Komitet 133 usługi Rady UE (ang. Ad hoc 133 Committee Services), który prowadzi szczegółowe dyskusje w zakresie problematyki handlu usługami. Komitet 133 usługi jest forum, na którym państwa członkowskie UE wypracowują wspólne stanowisko UE w zakresie wspólnej polityki handlowej w usługach, które jest następnie prezentowane przez Komisję Europejską na forum GATS/WTO w Genewie.
W pracach Komitetu uczestniczy przedstawiciel Polski. Posiedzenia Komitetu odbywają się w Brukseli regularnie (przeważnie dwa razy w miesiącu) oraz również w Genewie w ramach sesji usługowych GATS/WTO (więcej informacji na stronie DG Trade).
5. Rada Handlu Usługami i jej ciała pomocnicze
Rada Handlu Usługami (ang. Council for Trade in Services, CTS)
Najwyższym organem decyzyjnym Światowej Organizacji Handlu jest Konferencja Ministerialna, skupiająca przedstawicieli wszystkich Członków WTO, która spotyka się przynajmniej co dwa lata. Na bieżąco, pomiędzy posiedzeniami Konferencji Ministerialnej, w jej imieniu i z jej upoważnienia, działa Rada Generalna WTO, która czuwa nad funkcjonowaniem porozumienia ustanawiającego WTO (którego GATS jest integralną częścią)
oraz wykonywaniem decyzji ministerialnych. Radzie Generalnej podporządkowana jest Rada Handlu Usługami (tzw. Rada Usługowa, ang. Council for Trade in Services), odpowiedzialna za nadzorowanie funkcjonowania Układu ogólnego w sprawie handlu usługami GATS. Rada Handlu Usługami jest forum otwartym dla wszystkich członków GATS. Spotyka się kilka razy w roku (z reguły co dwa miesiące) w formule sesji regularnych oraz, dla celów bieżących negocjacji usługowych, w ramach sesji specjalnych. Rada Handlu Usługami, zgodnie z art. XXIV GATS, który daje jej prawo do utworzenia takich organów pomocniczych, jakie uzna za stosowne dla skutecznego wywiązania się ze swych zadań, ustanowiła cztery organy pomocnicze (grupy robocze i komitety), za pomocą których nadzoruje funkcjonowanie i wykonywanie postanowień GATS:
Komitet ds. Handlu Usługami Finansowymi (ang. Committee on Trade in Financial Services, CTFS)
Komitet ds. Handlu Usługami Finansowymi prowadzi dyskusje dotyczące handlu usługami finansowymi i wypracowuje w tym zakresie propozycje lub rekomendacje, które zgłasza Radzie Handlu Usługami do rozważenia. Komitet prowadzi na bieżąco przegląd i nadzór nad stosowaniem postanowień GATS w tym sektorze. W ramach tego zadania Komitet monitoruje np. proces ratyfikacji Piątego Protokołu do GATS, którego celem jest implementacja rezultatów negocjacji ws. usług finansowych zakończonych w 1997 roku. Komitet służy jako forum dla technicznej dyskusji i analizy kwestii regulacyjnych dotyczących handlu usługami finansowymi.
Grupa Robocza ds. Regulacji Krajowych (ang. Working Party on Domestic Regulation, WPDR)
Grupa Robocza ds. Regulacji Krajowych działa na podstawie artykułu VI:4 GATS. Zgodnie z jego postanowieniami zadaniem grupy jest wypracowanie wszelkich niezbędnych zasad w celu zapewnienia, aby środki odnoszące się do wymogów kwalifikacyjnych i procedur, standardów technicznych i wymogów licencyjnych nie tworzyły zbędnych barier w handlu usługami. Zasady te będą miały na celu zapewnienie, aby takie wymogi, m.in. oparte były na obiektywnych i przejrzystych kryteriach, takich jak fachowość i zdolność do świadczenia usługi, nie były bardziej uciążliwe niż jest to konieczne dla zapewnienia jakości usługi oraz aby nie stanowiły same w sobie ograniczenia dla świadczenia usługi w przypadku procedur licencyjnych.
Grupa została utworzona w kwietniu 1999 roku, zastępując Grupę Roboczą ds. Usług Profesjonalnych (Working Party on Professional Services), która w maju 1997 roku przyjęła Wytyczne dla porozumień lub układów dot. Wzajemnego uznawania w sektorze usług rachunkowych (Guidelines for Mutual Recognition Agreements or Arrangements in the Accountancy Sector, S/WPPS/W/12/Rev.1). W grudniu 1998 roku Rada Handlu Usługami przyjęła Zasady dot. regulacji krajowych w sektorze usług rachunkowych (Disciplines on Domestic Regulation in the Accountancy Sector, S/L/64). Zasady te są stosowane dobrowolnie przez Członków GATS.
Grupa Robocza ds. Reguł GATS (ang. Working Party on GATS Rules, WPGR)
Mandat dla Grupy Roboczej ds. Reguł GATS zawarty jest w trzech artykułach GATS: art. X (Nadzwyczajne środki ochronne), art. XIII (Zamówienia rządowe) i art. XV (Subsydia). Grupa ta została powołana w celu przeprowadzenia negocjacji w powyższych obszarach, które nie zostały zakończone podczas Rundy Urugwajskiej. Spośród trzech powyższych obszarów, Układ GATS ustanowił wstępnie termin zakończenia jedynie dla negocjacji ws. nadzwyczajnych środków ochronnych w handlu usługami. Termin ten, wielokrotnie przekładany, został ostatecznie na mocy decyzji Rady przedłużony bezterminowo. Zgodnie z „Wytycznymi i procedurami dla negocjacji usługowych” (S/L/93) członkowie GATS mają dążyć do zakończenia negocjacji w dwóch pozostałych obszarach - zamówieniach rządowych i subsydiach (a także w ramach regulacji krajowych prowadzonych na mocy art. VI:4 GATS) - przed zakończeniem negocjacji dotyczących zobowiązań szczegółowych w ramach nowej rundy.
Komitet ds. Zobowiązań Szczegółowych (ang. Committee on Specific Commitments, CSC)
Komitet prowadzi również dyskusje dotyczące klasyfikacji usług. Prace koncentrują się nad propozycjami członków GATS zaktualizowania lub też wprowadzenia nowych klasyfikacji poszczególnych sektorów usługowych. Aktywne prace prowadzone są przede wszystkim w usługach prawnych, pocztowych i kurierskich, budowlanych, w zakresie środowiska oraz energii. Wiele z propozycji klasyfikacyjnych, które są omawiane na forum Komitetu, jest wcześniej wypracowywana w ramach nieformalnych Grup Przyjaciół danych sektorów usługowych.
Punkty konsultacyjne KSU
