EUROMED

Partnerstwo Euro-śródziemnomorskie zapoczątkowano na Konferencji Ministrów Spraw Zagranicznych w listopadzie 1995 r. w Barcelonie (tzw. Proces Barceloński). Proces Barceloński ma na celu zbudowanie wspólnego obszaru pokoju, stabilizacji i dobrobytu w regionie śródziemnomorskim (tzw. region EUROMED).

W dniu 13 lipca 2008 r. w Paryżu, w oparciu o istniejący Proces Barceloński, powołano do życia inicjatywę Unii dla Śródziemnomorza (UdŚ). Jej celem jest ożywienie i usprawnienie dotychczasowego dialogu w ramach Procesu Barcelońskiego poprzez nadanie wyższej rangi współpracy UE z partnerami południowo-śródziemnomorskimi.

Głównym projektem realizowanym w ramach Procesu Barcelońskiego: Unii dla Śródziemnomorza jest utworzenie głębokiej strefy wolnego handlu (SWH) pomiędzy UE i jej partnerami śródziemnomorskimi (Algieria, Egipt, Izrael, Jordania, Liban, Maroko, Syria, Tunezja, Autonomia Palestyńska, Turcja), zakładającej znaczącą liberalizację handlu w dwóch wymiarach: Północ-Południe (poprzez zawarcie sieci umów o wolnym handlu między UE i jej partnerami śródziemnomorskimi) oraz Południe-Południe (poprzez integrację handlową samych państw płd. basenu M. Śródziemnego). Proces budowy SWH Euromed nie zakończył się, jak założono w Deklaracji Barcelońskiej, w 2010 roku, głównie z uwagi na powolne postępy w regionalnej integracji handlowej w wymiarze Południe-Południe i jest nadal kontynuowany.

Relacje euro-śródziemnomorskie regulowane są przez Umowy Stowarzyszeniowe UE z krajami południowego basenu Morza Śródziemnego. Syria jest ostatnim państwem z tego regionu, z którym UE, ze względów politycznych, nie ma podpisanej Umowy Stowarzyszeniowej (umowa została parafowana w grudniu 2008 r.). Z Libią, ze statusem obserwatora w Partnerstwie Euro-śródziemnomorskim, w 2008 r. zapoczątkowano negocjacje Umowy Ramowej, które aktualnie znajdują się w stanie zawieszenia. Z Turcją natomiast, jako krajem aspirującym do członkostwa w UE, od grudnia 1995 r. obowiązuje Unia Celna z UE.   

Euro-śródziemnomorskie Umowy Stowarzyszeniowe zakładają stopniową liberalizację handlu towarami między partnerami. W celu poprawy wzajemnego dostępu do rynku i rozszerzenia istniejącej współpracy na nowe obszary Komisja podjęła negocjacje z zainteresowanymi krajami śródziemnomorskimi, w ramach których UE dąży do uzupełnienia ww. umów o zobowiązania w zakresie:

- dalszej liberalizacji handlu rolnego,

- liberalizacji handlu usługami oraz praw do zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej (establishment),

- ustanowienia skuteczniejszych mechanizmów rozstrzygania sporów handlowych.

UE dąży także do zawierania z partnerami porozumień o ocenie zgodności i akceptacji produktów przemysłowych (ACAA) w określonych sektorach przemysłu, co wymaga uprzedniego dostosowania przez dane państwo przepisów określających wymagania dla danych wyrobów do przepisów obowiązujących w UE (dotychczas tego typu porozumienie UE zawarła jedynie z Izraelem w sektorze farmaceutyków).

Poza wzmocnieniem więzi Północ-Południe, utworzenie strefy wolnego handlu EUROMED wymaga również zawarcia umów o wolnym handlu pomiędzy samymi partnerami śródziemnomorskimi. Na przeszkodzie integracji Południe-Południe stoją różnice polityczne oraz gospodarcze (mała wymiana handlowa pomiędzy krajami południowego wybrzeża Morza Śródziemnego). Praktycznie jedynie Porozumienie z Agadiru, będące w mocy od 2007 r., które ustanawia strefę wolnego handlu pomiędzy Egiptem, Jordanią, Marokiem i Tunezją, jest sukcesem integracyjnym. Mimo iż jest ono otwarte na innych partnerów, żaden z pozostałych krajów euro-śródziemnomorskich dotychczas nie zdecydował się do niego dołączyć. Z większością państw regionu południowego basenu M. Śródziemnego umowy o wolnym handlu wynegocjowała także Turcja.

Kierunki rozwoju dalszej współpracy euro-śródziemnomorskiej nakreśla Handlowa Mapa Drogowa po 2010 r. (Euro-Mediterranean Trade Roadmap beyond 2010) generalnie zaaprobowana podczas 8. Konferencji Ministrów ds. Handlu Unii dla Śródziemnomorza w grudniu 2009 r. Ustanawia ona trzy główne cele rozwoju współpracy:

- finalizacja i umacnianie sieci umów o wolnym handlu w regionie euro-śródziemnomorskim (Północ-Południe oraz Południe-Południe),

- implementacja konkretnych inicjatyw służących poprawie warunków działalności euro-śródziemnomorskiego biznesu,

- stopniowe uzupełnianie istniejących Umów Stowarzyszeniowych o nowe zobowiązania gospodarczo-handlowe w ramach pogłębionych i kompleksowych umów o wolnym handlu.

W świetle wydarzeń „Arabskiej wiosny” UE zaproponowała podjęcie inicjatyw na rzecz pobudzenia handlu i inwestycji w regionie. W pakiecie handlowo-inwestycyjnym nowego „Partnerstwa na rzecz demokracji i wspólnego dobrobytu” * przewidziano zarówno krótko- jak i długoterminowe inicjatywy dla krajów, które wyrażą chęć i będą gotowe do ich podjęcia oraz do zaawansowania relacji z UE.

W ogólnym ujęciu, krótkookresowe podejście UE polega na wznowieniu zawieszonych bądź przyspieszeniu zakończenia trwających negocjacji bilateralnych, np. ws. dalszej liberalizacji handlu rolnego czy handlu usługami. UE zaproponowała też swoim partnerom rozpoczęcie negocjacji ws. porozumień o ocenie zgodności i akceptacji produktów przemysłowych, a także implementację konwencji ws. pan-euro-śródziemnomorskich preferencyjnych reguł pochodzenia.

W długim okresie, kraje wyraźnie zaangażowane w proces transformacji polityczno-gospodarczej będą mogły także rozpocząć negocjacje pogłębionych i kompleksowych umów o wolnym handlu (DCFTAs) z UE, poprzedzone odpowiednimi pracami przygotowawczymi. Kraje południowego sąsiedztwa UE wprowadzające głębsze i szybsze reformy będą mogły liczyć na większe wsparcie i lepszą ofertę ze strony UE (tzw. podejście „more for more”, bazujące na zasadzie zróżnicowania i warunkowości).

Oferta handlowo-inwestycyjna UE dla krajów płd. basenu M. Śródziemnego została potwierdzona w ramach rewizji Europejskiej Polityki Sąsiedztwa **. Możliwość wynegocjowania DCFTAs z UE została przewidziana dla krajów spełniających określone warunki polityczno-gospodarcze, celem integracji gospodarek najbardziej zaawansowanych unijnych partnerów z rynkiem wewnętrznym UE w długim okresie.

W okresie polskiej Prezydencji prace wewnątrzunijne nad realizacją inicjatyw handlowo-inwestycyjnych na rzecz krajów południowego sąsiedztwa skupiły się na długookresowym komponencie pakietu tych działań, a mianowicie zaawansowaniu aktualnych euro-śródziemnomorskich relacji handlowych poprzez ustanowienie ambitnych DCFTAs między UE a tymi krajami płd. sąsiedztwa, które spełnią ku temu odpowiednie warunki. W dniu 14.10.2011 r. Komisja Europejska przyjęła projekt zalecenia dla Rady upoważniający KE do otwarcia bilateralnych negocjacji z Egiptem, Jordanią, Marokiem i Tunezją w celu ustanowienia głębokich i kompleksowych stref wolnego handlu między UE a tymi czterema krajami. Przedstawienie tego projektu umożliwiło Prezydencji podjęcie prac nad uzgodnieniem, akceptowalnego dla wszystkich Państw Członkowskich, kształtu wytycznych dla Komisji Europejskiej do negocjacji głębokich i kompleksowych umów o wolnym handlu (DCFTAs) z Egiptem, Jordanią, Marokiem i Tunezją. Prace te zaowocowały przyjęciem mandatu negocjacyjnego dla Komisji w kompromisowym kształcie przez Radę do Spraw Zagranicznych w formacie Handel w dniu 14.12.2011 r. w Genewie. Decyzja ta stanowi ważny politycznie wyraz wsparcia ze strony UE dla przemian demokratyczno-gospodarczych w krajach południowego sąsiedztwa oraz sygnał o gotowości UE do pogłębienia relacji z południowymi sąsiadami zdecydowanymi na prowadzenie takich reform. Przed otarciem rokowań DCFTAs ma miejsce proces prac przygotowawczych do tych negocjacji, prowadzony z zainteresowanymi partnerami przez KE. Negocjacje DCFTAs, które rozpoczną się w przyszłości z odpowiednio do nich przygotowanymi partnerami UE, będą prowadzone przez Komisję, w imieniu Unii Europejskiej, w ramach mandatu udzielonego Komisji przez Radę UE.

***

* - Wspólny Komunikat KE i ESDZ do Rady Europejskiej, PE, Rady i ,Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu regionów  „Partnerstwo na rzecz demokracji i wspólnego dobrobytu” KOM (2011) 200 wersja ostateczna.

** - Wspólny Komunikat KE i ESDZ do PE, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów: „Nowa koncepcja działań w obliczu zmian zachodzących w sąsiedztwie” KOM (2011) 303 wersja ostateczna; Konkluzje Rady (FAC) ws. Europejskiej Polityki Sąsiedztwa z dnia 20.06.2011 r.