Chiny

Stopniowe reformy gospodarcze Chin zainicjowane w 1978 r., otworzyły ekonomię tego kraju na handel międzynarodowy i inwestycje przekształcając tę gospodarkę (według raportów Sekretariatu WTO dotyczących handlu, polityk i praktyk wykorzystywanych przez Chiny), w jedną z najszybciej rosnących ekonomii świata ze średnią w zrostu od 1978 r. do chwili obecnej wynoszącą ok. 9% PKB rocznie. W 1978 r. PKB per capita Chin wynosił 148 $, a w 2005 r. 1,7 tys. $.

Rosnąca wymiana handlowa i reformy strukturalne, które dodatkowo zostały przyspieszone przez Chiny w wyniku akcesji do WTO w 2001 r. spowodowały, że kraj ten stał się trzecim największym uczestnikiem handlowym na świecie i jednym z największych odbiorców bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Jednocześnie wyżej wspomniane reformy zmniejszyły proporcję ludności żyjącej w skrajnym ubóstwie z 73% jeszcze w 1990 r. do 32% w 2003 r. Równolegle wzrosły różnice w przychodach, szczególnie między regionami wybrzeża a środkiem kraju, jak również między aglomeracjami miejskimi a regionami wiejskimi. Pogorszenie się poziomu życia w regionach wiejskich w porównaniu z tym na wybrzeżu, jest źródłem protestów i niezadowolenia społecznego.

W wyniku członkostwa w WTO wiele barier handlowych i inwestycyjnych zostało zniesionych. Niemniej jednak rząd Chin wciąż kontynuuje silny interwencjonizm państwowy regulujący kwestie handlowe. Władze centralne wciąż sprawują kontrolę nad reformami, dostęp do informacji gospodarczych jest coraz łatwiejszy, jednak dotyczy to sfer politycznych. Wysiłki państwa, aby kontrolować obieg informacji, ścierają się z możliwościami jej rozpowszechniania, oferowanymi przez nowe technologie.
Obecnie prowadzone reformy strukturalne powodują wzrost bezrobocie w niektórych sektorach. W konsekwencji przewiduje się, iż chiński rząd będzie musiał stworzyć dodatkowych 100 milionów miejsc pracy w najbliższej dekadzie. Powyższy element może być bodźcem do zrewidowania i aktualizacji części polityki handlowej w celu przyciągnięcia nowych inwestycji w zakresie produkcji przemysłowej z przeznaczeniem na eksport i położenie większego nacisku na usuwanie przeszkód w sektorze usługowym. Dla osiągnięcia tego celu, chiński rząd będzie zmuszony wzmocnić działania podnoszące jakość i kwalifikacje siły roboczej i zmienić jej tradycyjny nisko-wykwalifikowany charakter. Zmianie będzie też musiała ulec intensywność i charakter przemysłu o niskiej wartości dodanej na bardziej precyzyjną produkcję o wysokiej wartości dodanej. Inne wyzwania to systematyczna eliminacja wąskich gardeł w infrastrukturze oraz konieczność zmian w sektorze finansowym i rynku kapitałowym przy wykorzystaniu zasad wolnorynkowych.

UE wyraża głębokie zaniepokojenie niekorzystnym bilansem handlowym pomiędzy Unią a Chinami. Dlatego prace UE powinny być kierowane na jak najszybsze i największe obniżenie różnic w saldzie obrotów handlowych. UE powinna dążyć do tego, aby Chiny spostrzegały ją przez pryzmat całości zarówno politycznie, jak i gospodarczo. Obecnie tego nie robią i UE dla Chin to przede wszystkim duże kraje starej Unii, tj. głównie Wielkiej Brytanii, Niemiec i Francji, co jest niekorzystne dla relacji UE–Chiny. Chińska polityka zagraniczna jest obliczona na zawieranie sojuszy oraz umów bilateralnych (w formie nagradzania swoich najlepszych partnerów). Takie działania można postrzegać jako próbę „rozbijania” Unii od środka. Głównym problemem pozostaje rywalizacja wewnątrzunijna o duże kontrakty biznesowe, szczególnie między Francją, Niemcami i Wielką Brytanią. W konsekwencji kraje te nie są zwolennikami szybkiego zawarcia strategicznego partnerstwa UE–Chiny, chcąc wykorzystać możliwość zawierania korzystnych bilateralnych umów handlowych. Polska popiera strategiczne partnerstwo UE–Chiny, gdyż nie można rozpatrywać problemów globalnych bez udziału tak ważnego aktora stosunków międzynarodowych jakim są Chiny.

W styczniu  2007 r. UE rozpoczęła negocjacje z Chinami ws. PCA. Proces ten obejmuje dwa rodzaje negocjacji, a mianowicie polityczne oraz w zakresie handlu i inwestycji. PCA nie jest umową preferencyjną i nie stanowi kompendium bilateralnych zobowiązań koncesyjnych. Celem PCA jest wzmocnienie zobowiązań i przejrzystości, a także zasad polityki handlowej Chin, szczególnie w kontekście zobowiązań w ramach WTO. Pierwszy projekt porozumienia zawierał 7 rozdziałów dot. ogólnych norm, przepływu kapitału, IPR, transferu technologii, TBT, ochrony konsumentów i współpracy gospodarczych. W kolejnym projekcie tekstu dodano kolejne rozdziały w sprawie inwestycji, usług, e-handlu, rynku wewnętrznego, SPS, surowców i TDI. Chiny podchodzą mało ambitnie do negocjacji handlowych z UE. Celem Chin jest jedynie aktualizacja umowy z 1985 r. o Handlu i Współpracy Gospodarczej, a nie zastąpienie jej nowym i bardziej rozszerzonym dokumentem.

We wspólnej deklaracji UE-Chiny – Joint Statement of the Tenth China-EU Summit Beijing, 28 November 2007 – potwierdzono chęć dalszego kontynuowania współpracy na rzecz promocji demokracji w relacjach międzynarodowych, jak również przyspieszenia prac w celu zmniejszania różnic w globalnej wymianie handlowej. Od marca 2008 r. działa Dialog Wysokiego Szczebla ds. Gospodarczych i Handlowych UE-Chiny (High Level Economic and Trade Dialogue). Dialog przyjmie formę cyklicznych konsultacji, podczas których omawiane są najważniejsze problemy we wzajemnych stosunkach handlowych. Mają one także służyć identyfikowaniu obszarów potencjalnej współpracy. Spotkania będą się odbywać raz w roku (Chiny nie przyjęły propozycji UE dotyczącej organizowania dwóch spotkań w roku). W ten sposób UE chce stymulować dyskusje nt. m.in. problemu warunków dostępu do rynku chińskiego, działań zmuszających firmy zagraniczne do transferu technologii do Chin, ws. ochrony IPR, działań na rzecz poprawy jakości i bezpieczeństwa sprzedawanych przez Chiny towarów, kursu walutowego, środowiska naturalnego, energii a także statusu gospodarki rynkowej (MES) dla Chin, itp.

Istotnym aspektem, który przyczynia się do wzrostu unijnej, w tym polskiej konkurencyjności jest przestrzeganie przez wszystkich uczestników międzynarodowej wymiany handlowej kwestii związanych z własnością intelektualną (IPR) i barierami pozataryfowymi (NTB’s). Polska popiera działania KE w ramach dialogu ze stroną chińską ws. chińskich praktyk z zakresu ochrony praw własności intelektualnej, prowadzonych w ramach „EU-China Intelectual Property (IP) Dialogue”.
Rozwój IPR, w dobie elektroniki i biotechnologii, ma na celu lepsze zabezpieczenie praw autorskich, które bezpośrednio związane są z innowacyjnością i konkurencyjnością. Coraz silniejsze wprowadzanie IPR to także walka z piractwem i fałszerstwem. IPR to innymi słowy patenty, w tym na technologię, leki, urządzenia, a także prawa autorskie oraz ochrona danych komputerowych. Nadużywanie powyższych elementów przez uczestników światowego rynku, w tym głównie przez Chiny i Indie, może zmienić i zachwiać równowagę ekonomiczną, w tym doprowadzić do negatywnych skutków w gospodarce globalnej.

NTB’s mają na celu ograniczenie rozmiarów wymiany handlowej, wyeliminowanie uczciwej konkurencji lub zniekształcenie struktury towarowej i kierunków wymiany dóbr i usług. Polegają, podobnie jak cła, na ograniczeniu wymiany przez podwyższenie ceny dobra krajowego, głównie poprzez nieformalne restrykcje czy regulacje utrudniające sprzedaż na rynkach zagranicznych. Ogólnie NTB’s są bardziej elastyczne i trudniejsze do „zlokalizowania” i jednocześnie można nimi objąć konkretne produkty i usługi. Do najważniejszych NTB’s, które negatywnie wpływają na wymianę handlową i zniekształcają konkurencyjność zaliczamy: kwoty (kontyngenty) wartościowe lub ilościowe, zmienne opłaty wyrównawcze, depozyty importowe, dodatkowe podatki do importu, cła antydumpingowe i antysubwencyjne, zakaz importu (eksportu), licencje, "dobrowolne" ograniczenia eksportu – VER, przepisy domieszkowe, normy techniczne, wymagania sanitarne i weterynaryjne. Symbolicznym przykładem kraju szeroko łamiącym zasady IPR i wykorzystującego NTB’s są Chiny, które wykorzystują stworzone przez siebie mechanizmy skutecznie faworyzujące chiński eksport, przepływ z UE BIZ i transfer technologii do Chin.