Polityka rozwoju klastrów

Uwarunkowania międzynarodowe

Wraz z postępem globalizacji, utrzymanie międzynarodowej konkurencyjności gospodarki staje się coraz trudniejszym wyzwaniem, wymagającym gruntownej modyfikacji strategii biznesowych i polityki gospodarczej. Nowy sposób kreowania konkurencyjności przedsiębiorstw stanowi koncepcja klastrów, które są efektywnym sposobem poszukiwania efektów synergii wynikających ze współpracy poszczególnych podmiotów wchodzących w skład tzw. potrójnej helisy (ang. triple helix), a więc przedsiębiorcami, nauką i władzami publicznymi. Liczne korzyści klasteringu dla pojedynczych podmiotów oraz regionów powodują, że klastry mogą stać się realnymi motorami wzrostu gospodarczego. Z tego też względu klastry stały się obiektem szczególnego zainteresowania władz publicznych różnego szczebla. Znalazło to odzwierciedlenie w formułowanej na forum OECD koncepcji polityki rozwoju opartej o klastry (ang. cluster-based policy). Koncepcja klastrów staje się także istotnym elementem polityki gospodarczej Unii Europejskiej, wpisując się w priorytety Strategii „Europa 2020”.

Jednym z najważniejszych dokumentów dotyczących klastrów w polityce UE był Komunikat Komisji Europejskiej z 2008 r., mający na celu tworzenie efektywnych warunków dla wspierania rozwoju inicjatyw klastrowych w Europie. Ma to prowadzić do zwiększenia liczby klastrów na światowym poziomie, podniesienia ich potencjału innowacyjnego oraz udoskonalenia międzynarodowej współpracy w dziedzinie klasteringu. Komunikat przedstawia ramowe warunki polityki wsparcia klastrów w UE, w celu zapewnienia komplementarności i synergii między działaniami na rzecz budowy klastrów na światowym poziomie, podejmowanymi na szczeblach lokalnych, regionalnych, narodowych i wspólnotowym. Ma to być realizowane m.in. przez wzajemne uczenie się instytucji odpowiedzialnych za politykę klastrową czy poprzez wymianę dobrych praktyk, co pozwala na uzyskanie efektu synergii polityki na różnych szczeblach.

W Komunikacie podkreślono podejście oddolne (ang. bottom-up approach) do budowania struktur klastrowych, według którego dominującymi podmiotami w klastrze są lokalne przedsiębiorstwa, najbardziej zintegrowane z gospodarką regionu. Działania państwa powinny pełnić jedynie rolę pomocniczą i skoncentrować się na tworzeniu odpowiedniej infrastruktury instytucjonalnej w otoczeniu klastra. W Komunikacie zaproponowano także stworzenie systemu ewaluacji inicjatyw klastrowych umożliwiającego kierowanie pomocy ze źródeł publicznych przede wszystkim do najlepszych klastrów, które mają szansę skutecznie konkurować w warunkach gospodarki globalnej i odnieść sukces w dłuższej perspektywie czasowej. Będzie to służyło koncentracji instrumentów wsparcia na najbardziej konkurencyjnych ośrodkach, co przyczyni się do racjonalizacji i zapewnienia większej efektywności wydatków publicznych.

(pobierz plik .pdf)

Kształtowanie polityki klastrowej w Polsce

Obecnie trwają prace nad przygotowaniem 9 strategii stanowiących podstawę nowego układu strategicznego zarządzania polityką rozwoju kraju. Koncepcja polityki rozwoju gospodarczego opartego o klastry w sposób szczególny wpisuje się w założenia „Strategii innowacyjności i efektywności gospodarki” opracowywanej w Ministerstwie Gospodarki. W celu realizacji postulatu Komisji Europejskiej odnośnie wspierania klastrów o dużym potencjale rozwoju oraz skoncentrowania i koordynacji wsparcia publicznego na stymulowaniu ośrodków gospodarczych mogących pełnić rolę biegunów wzrostu dla całego kraju, zasadne jest wprowadzenie rozwiązań umożliwiających dokonanie selekcji najbardziej konkurencyjnych klastrów w skali krajowej i międzynarodowej oraz skoncentrowanie wsparcia publicznego (w tym z funduszy strukturalnych) – dostępnych obecnie w sposób rozproszony – na wspieraniu różnego rodzaju przedsięwzięć i projektów wskazanych przez podmioty należące do tych klastrów.

Ministerstwo Gospodarki będzie w dalszym ciągu wspierało rozwój klastrów,
w oparciu o strategie, programy i działania:

• realizację „Kierunków zwiększania innowacyjności gospodarki na lata 2007-2013”, a następnie tworzonej obecnie „Strategii innowacyjności i efektywności gospodarki”,
• realizację „Programu rozwoju przedsiębiorstw do 2020 r.”,
• realizację „Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013” (PO IG),
• powiązanie koncepcji dot. wspierania klastrów z mechanizmem specjalnych stref ekonomicznych, 
• prowadzenie we współpracy z Głównym Urzędem Statystycznym (GUS) prac analitycznych mających na celu wypracowanie metodologii identyfikacji struktur klastrowych oraz potencjalnych zalążków klastrów,
• dalsze wspieranie transgranicznej współpracy klastrów, podkreślanej
  w dokumentach Komisji Europejskiej i nabierającej szczególnego znaczenia w dobie globalizacji i integracji gospodarczej.

Działania na rzecz rozwoju klastrów mają horyzontalny charakter i stanowią element składowy kilku dziedzin polityki gospodarczej, w tym: innowacyjnej, naukowo-technicznej, regionalnej lub przemysłowej. Dla efektywnego kształtowania i wdrażania systemu wspierania klasteringu istnieje wiec potrzeba utworzenia międzyresortowej grupy ekspertów pracujących nad kierunkami polityki rozwoju klastrów w Polsce.

(pobierz plik .pdf)