Zrównoważona Produkcja i Konsumpcja

Potrzeba reorientacji istniejących wzorców produkcji i konsumpcji wynika z priorytetów dotyczących zrównoważonego rozwoju, uwypuklonych m.in. w pracach Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Unii Europejskiej  (UE). 

W latach 2003-2007 trzydzieści państw opracowało krajowe dokumenty dotyczące wdrażania zrównoważonej produkcji i konsumpcji (ramy krajowe, strategie, jak i programy działania). W UE były to Belgia, Czechy, Finlandia, Francja, Zjednoczone Królestwo i Polska. Część z nich jest uaktualniana lub stanowi element nowych lub już istniejących polityk. Przyjęta w 2003 r. krajowa Strategia zmian wzorców produkcji i konsumpcji na sprzyjające realizacji zasad trwałego, zrównoważonego rozwoju wskazała na kierunki koniecznych zmian przyczyniających się do restrukturyzacji sektorów zasobochłonnych. W związku z tym, że w każdym sektorze działalności gospodarczej istnieje niewykorzystany potencjał innowacji umożliwiający zarządzanie aspektami zrównoważonego rozwoju w całym „cyklu życia”, pomocne może być stymulowanie rozwoju oddolnych inicjatyw branżowych, w szczególności obejmujących cały łańcuch dostaw.

W 2009 r., ramach sieci EIONET ukierunkowanej na wzmacnianie współpracy pomiędzy Europejską Agencją Środowiska a państwami członkowskimi, zostały utworzone Krajowe Centra Referencyjne ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji (ang. National Reference Centres on Sustainable Consumption and Production), które są odpowiedzialne m.in. opiniowanie dokumentów opracowywanych przez Agencję oraz przygotowywanie informacji na temat  inicjatyw krajowych podejmowanych w ww. obszarze. Współpracują one z Krajowymi Punktami Kontaktowymi (ang. National Focal Points, NFP) oraz z Europejskimi Centrami Tematycznymi (ang. European Topic Centres, ETC). W Polsce za koordynację współpracy z Europejską Agencją Środowiska odpowiedzialny jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska, natomiast Minister Gospodarki odpowiada za prowadzenie spraw związanych z funkcjonowaniem nowopowstałego Krajowego Centrum Referencyjnego ds. Zrównoważonej Produkcji i Konsumpcji.

Ministerstwo Gospodarki jest otwarte na współpracę z biznesem w zakresie zrównoważonego rozwoju, dostrzegając, iż spełnianie międzynarodowych standardów środowiskowych i społecznych może przyczynić się do wzrostu atrakcyjności i wiarygodności przedsiębiorstw, plasując je wysoko wśród przedsiębiorstw stosujących dobre praktyki biznesowe. W szczególności nacisk położony jest na wzmacnianie współpracy z przedstawicielami branż i sektorów przemysłowych. Pomóc może w tym Porozumienie o współpracy podpisane  w 2009 r. pomiędzy Ministerstwem Gospodarki oraz Forum Odpowiedzialnego Biznesu, w ramach Światowej Rady Biznesu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (World Business Council for Sustainable Development). Porozumienie dotyczy promowania dobrowolnych inicjatyw biznesu na rzecz zrównoważonego rozwoju, w szczególności realizacji działań służących podnoszeniu świadomości, wymianie doświadczeń oraz tworzeniu platformy dialogu pomiędzy przedstawicielami administracji, organizacji branżowych i przedsiębiorstw oraz świata nauki.

Ministerstwo Gospodarki popiera wszelkie działania przyczyniające się do kształtowania wzorców zrównoważonej produkcji i konsumpcji, przede wszystkim te ukierunkowane na poprawę produktywności oraz jakości produkcji, wzmacnianie zarządzania aspektami zrównoważonego rozwoju, a także kszatłtowanie świadomości ekologicznej zarówno producentów jak i konsumentów. Minister Gospodarki przewodniczy kapitule Polskiego Rejestru Czystszej Produkcji i Odpowiedzialnej Przedsiębiorczości, prowadzonego przez Stowarzyszenie „Polski Ruch Czystszej Produkcji”. Rejestr ten jest wykazem organizacji wyróżniających się w zakresie ograniczenia materiało-, wodo- i energochłonności produkcji i usług. Organizacje wchodzące w skład Rejestru są także zobowiązane do podpisania tzw. zasad ONZ Global Compact.

Ministerstwo Gospodarki współpracuje przy realizacji projektu Zrównoważona produkcja przez innowacje w małych i średnich przedsiębiorstwach w regionie Morza Bałtyckiego (Sustainable Production through Innovation in Small and Medium sized Enterprises in the Baltic Sea Region, SPIN), dofinansowanego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Projekt SPIN, realizowany w Polsce przez Główny Instytut Górnictwa oraz Fundację Partnerstwo dla Środowiska, ukierunkowany jest na promowanie innowacyjnych rozwiązań na rzecz zrównoważonego rozwoju, w tym w zakresie eko-innowacji, technologii środowiskowych oraz Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw (ang. Corporate Social Responsibility, CSR). Działania partnerów projektu koncentrują się na:

• identyfikowaniu oraz wypełnianiu potrzeb MŚP, poprzez dopasowanie relacji popytu do podaży innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju,
• rozwijaniu i testowaniu narzędzi i instrumentów usprawniających wdrażanie innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju w MŚP,
• identyfikowaniu i testowaniu odpowiednich zachęt dla MŚP do wprowadzania innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju,
• zapewnieniu spójności w tworzeniu międzynarodowych ram w zakresie promocji innowacji na rzecz zrównoważonego rozwoju wśród MŚP w państwach regionu Morza Bałtyckiego.

Równolegle, PARP realizuje projekt badawczy pt. Wzorce zrównoważonej produkcji w działalności MŚP – propozycja rozwiązań systemowych wspierających wdrażanie wzorców zrównoważonej produkcji w MŚP, w ramach Poddziałania 2.1.3 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Celem projektu jest dostarczenie wniosków, rekomendacji oraz propozycji rozwiązań systemowych wspierających wdrażanie wzorców zrównoważonej produkcji w  MŚP, obejmujących instrumenty legislacyjne, instytucjonalne oraz system wsparcia bezpośredniego. Do celów szczegółowych projektu należą m.in.:

• identyfikacja i ocena obecnie stosowanych przez MŚP wzorców zrównoważonej produkcji oraz określenie aktualnych trendów rozwojowych w tym zakresie,
• identyfikacja branż sektora MŚP, które w największym zakresie wywierają wpływ na środowisko oraz ocena ich możliwości we wdrażaniu wzorców zrównoważonej produkcji,
• identyfikacja barier we wdrażaniu wzorców zrównoważonej produkcji,
• rozpoznanie stanu świadomości oraz luk kompetencyjnych (wiedza, umiejętności) przedsiębiorców i osób zatrudnionych w sektorze MŚP w zakresie potrzeb i możliwych działań na rzecz ograniczania wpływu na środowisko i budowy zielonej gospodarki,
• zdefiniowanie odpowiednich form wsparcia oraz propozycji zmian w prawie.

Projekt będzie obejmował badania jakościowe i ilościowe dotyczące wdrażania wzorców zrównoważonej produkcji przez MŚP oraz analizę studiów przypadków. Wyniki badań zostaną zaprezentowane w formie raportu oraz ekspertyz, które stanowić będą podstawę do dyskusji nad wprowadzeniem zmian legislacyjnych.

Szereg działań dotyczących zrównoważonej konsumpcji jest natomiast realizowanych przez dedykowaną Grupę roboczą wspierającą prace międzyresortowego Zespołu do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw.