Jak zgodnie z prawem prowadzić obrót z odbiorcami w państwach podlegajacych sankcjom i ograniczeniom polskim i międzynarodowym?

Przepisy prawa polskiego i europejskiego wymagają uzyskania zezwolenia na obrót z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym, a w określonych przypadkach także na obrót towarami nie figurującymi na listach kontrolnych. Równocześnie na szereg krajów nakładane są przez organizacje międzynarodowe, różnego rodzaju sankcje i ograniczenia – niezwiązane wprost z wykazami towarów strategicznych. Jak spełnić wszystkie wymagane prawem warunki w takich skomplikowanych przypadkach?

Zgodnie z Ustawą z 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (tekst jednolity Dz.U. 2004 r. nr 229, poz. 2315) oraz Rozporządzeniem Rady (WE) nr 428/2009 z 5 maja 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy system kontroli eksportu produktów i technologii podwójnego zastosowania (Dz. Urz. UE Nr L 134/1) towary, które nie zostały wymienione w wykazach towarów o znaczeniu strategicznym, tzn. towarów podwójnego zastosowania lub uzbrojenia w rozumieniu w/w Ustawy nie podlegają wymogowi uzyskiwania zezwoleń indywidualnych na eksport za wyjątkiem przypadków określonych w art. 4 ust 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009.

Określenie czy towar, który ma zostać wyeksportowany znajduje się na wykazach towarów o znaczeniu strategicznym i wymaga w związku z tym uzyskania zezwolenia na ten eksport - należy do przedsiębiorcy (samodzielnie lub przy pomocy ekspertów).

W świetle art. 4 ust 1 i 2 Rozporządzenia Rady (WE) nr 428/2009 eksport towarów podwójnego zastosowania niewymienionych w aneksie I ww. rozporządzenia jest kontrolowany w drodze wydawania zezwoleń, w ramach tzw. kategorii „catch all”, w przypadku jeśli eksporter został poinformowany przez właściwe organy Państwa Członkowskiego, w którym ma on siedzibę, że:

• wskazane towary są używane lub może być zamierzone ich wykorzystanie w całości lub w części do celów związanych z wdrażaniem, produkcją, eksploatacją, obsługą, konserwacją, przechowywaniem, wykrywaniem, identyfikacją lub rozprzestrzenianiem broni chemicznej, biologicznej lub jądrowej albo innych wybuchowych urządzeń jądrowych albo z wdrażaniem, produkcją, utrzymaniem, magazynowaniem pocisków zdolnych do dostarczania (przenoszenia) takich broni;
• państwo kupujące lub państwo przeznaczenia podlega embargu na broń zadecydowanym przez wspólne stanowisko, lub wspólną akcję, podjętą przez Radę UE lub decyzję OBWE, lub embargu na broń nałożonym przez wiążącą rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ i jeżeli eksporter został poinformowany przez ww. władze, że towary, o których mowa są lub mogą być w całości lub w części wykorzystane w ostatecznym celu dla potrzeb wojska poprzez:

1.  
   1. włączenie do produktów wojskowych wymienionych na listach uzbrojenia  Państw Członkowskich;
   2. użycie sprzętu produkcyjnego, badawczego lub analitycznego i ich  podzespołów do rozwoju, wytwarzania lub konserwacji produktów  wojskowych wymienionych na wspomnianych wyżej listach;
   3. użycie niedokończonego produktu w zakładzie do wytwarzania produktów wojskowych wymienionych na wspomnianych wyżej listach.

Jednym z sygnałów wskazującym przedsiębiorcy na potrzebę rozważenia złożenia wniosku o wydanie zezwolenia indywidualnego na eksport towarów, które nie zostały wymienione w wykazach towarów o znaczeniu strategicznym, jest przypadek, gdy towar miałby zostać wyeksportowany do państwa objętego zakazem lub ograniczeniem eksportu podanym w rozporządzeniu Rady Ministrów z 23 listopada 2004 r. w sprawie wprowadzenia zakazu i ograniczenia obrotu towarami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa (Dz.U. nr 255, poz. 2557) z późniejszymi zmianami oraz do państwa objętego sankcjami i restrykcjami Unii Europejskiej, figurującego w następujących wykazach:
http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/sanctions/measures.htm ,
http://ec.europa.eu/external_relations/cfsp/sanctions/index_pl_2006.pdf .

Biorąc powyższe pod uwagę, Departament Kontroli Eksportu uprzejmie informuje, że na eksport towarów nie figurujących na listach kontrolnych, do państw wymienionych w polskim rozporządzeniu Rady Ministrów i objętymi sankcjami i restrykcjami Unii Europejskiej wymagane jest uzyskanie zezwolenia (w ramach kategorii „catch all”) określonego podaną na wstępie Ustawą o ile państwo wiecie, podejrzewacie lub nie wykluczacie na podstawie posiadanych informacji, że mogłyby one zostać wykorzystane w ostatecznym celu dla potrzeb wojska.

W sytuacji gdy przedsiębiorca nie jest w stanie ustalić przy zachowaniu najwyższej staranności, czy nie występują powyższe okoliczności oraz podane w art. 6 ust. 1 ww. Ustawy, może on zgodnie z art. 10 ust. 3 tej ustawy, zwrócić się do organu kontroli obrotu o wiążące wyjaśnienie w tej sprawie, przekazując organowi kontroli obrotu dane zgodne z wymaganymi do podania we wniosku o wydanie zezwolenia na eksport.
Zgodnie z postanowieniami podanej Ustawy, wnioskodawcą, ubiegającym się o uzyskanie zezwolenia może być osoba fizyczna lub prawna posiadająca wewnętrzny system kontroli i zarządzania obrotem towarami o znaczeniu strategicznym (WSK) udokumentowany posiadaniem ważnego certyfikatu. W przypadku, gdy przedsiębiorca nie posiada wewnętrznego systemu kontroli, z wnioskiem o zezwolenie na eksport może wystąpić wynajęta przez niego firma, która ten system posiada. Wykaz firm posiadających wewnętrzny system kontroli dostępny jest na stronach PCBC S.A. www.pcbc.gov.pl