Energetyka jądrowa a polski przemysł i nauka

Wstęp

Energetyka jądrowa jest sektorem przemysłu o niespotykanych nigdzie standardach bezpieczeństwa i jakości i dlatego należy ją postrzegać przez pryzmat postępu technicznego, naukowego, cywilizacyjnego oraz wzrostu zatrudnienia - zwłaszcza przyrostu wysokopłatnych stanowisk specjalistycznych.

W państwach Europy Zachodniej oraz w USA przemysł jądrowy (energetyka i sektory współpracujące) zatrudnia średnio od kilkudziesięciu tysięcy do ponad 100 tysięcy pracowników. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej szacuje że na świecie w elektrowniach jądrowych jest zatrudnionych ok. 250 000 ludzi. Natomiast w całym przemyśle jądrowym a także na uczelniach wyższych, w instytutach badawczych i organach państwowych związanych z energetyką jądrową (np. organy dozoru) pracuje ok. 1 milion osób.

Rozwój tej gałęzi przemysłu w Polsce będzie musiał przyczynić się do rozwoju pokrewnych gałęzi – przemysłu budowlanego, chemicznego, stalowego, precyzyjnego, maszynowego oraz wielu innych. Budowa i eksploatacja samych tylko elektrowni jądrowych jest ogromnym przedsięwzięciem logistycznym, wymaga zatrudnienia tysięcy wysokiej klasy, posiadających odpowiednie certyfikaty specjalistów oraz produkcji najwyższej jakości materiałów.

Przemysł

Polskie firmy mogą i powinny uczestniczyć w jak największym zakresie w Programie Energetyki Jądrowej (PEJ). Ramowy Harmonogram Działań dla Energetyki Jądrowej przewiduje że "W 2010 roku dokonana zostanie analiza możliwości uruchomienia w Polsce produkcji urządzeń dla elektrowni jądrowej. Jednocześnie skala udziału polskich przedsiębiorstw będzie wpisana jako bardzo ważny element negocjacyjny prowadzonych rozmów z firmami – dostawcami technologii i oferującymi usługi dotyczące budowy elektrowni jądrowej. Istotnym elementem aktywizacji przemysłu będzie również proces przygotowywania się małych i średnich przedsiębiorstw do koprodukcji i świadczenia usług w rejonie prowadzenia przyszłych inwestycji."

Pierwszą i najważniejszą firmą uczestniczącą w PEJ jest Polska Grupa Energetyczna S.A., która została wyznaczona przez Rząd do realizacji inwestycji budowy pierwszych elektrowni. Udział innych polskich firm jest również możliwy – dotyczy to przede wszystkim (ale nie tylko) firm, które uczestniczą w inwestycjach sektora jądrowego poza granicami Polski (m.in. firmy biorące udział w budowie bloku nr 3 w Elektrowni Jądrowej Olkiluoto w Finlandii). Wśród tych firm są:

• Erbud
• Polbau
• Elektrobudowa
• Energomontaż-Północ Gdynia
• Rafamet
• Format Lambda
• oraz wiele innych

W poprzednim programie energetyki jądrowej w Polsce (realizowanym w latach 80-tych) uczestniczyło bardzo wiele polskich przedsiębiorstw. Polski przemysł produkował prawie wszystkie urządzenia dla naszych budowanych elektrowni jądrowych (z wyjątkiem zbiornika ciśnieniowego reaktora i wytwornic pary dla pierwszych dwóch bloków, które wyprodukowały zakłady Skoda w ówczesnej Czechosłowacji). Część z tych przedsiębiorstw istnieje nadal i buduje elektrownie jądrowe poza granicami Polski (np. katowicka Elektrobudowa).

Uczestnictwem w Programie Energetyki Jądrowej zainteresowane są - poza PGE S.A. - również inne grupy energetyczne – Enea S.A. oraz Tauron. Enea planuje budowę własnej elektrowni jądrowej o mocy 2x 1000 MWe lub 2x 1200 MWe w Klempiczu lub Kozienicach, natomiast Tauron wyraził zainteresowanie uczestnictwem w konsorcjum z PGE dla budowy pierwszej elektrowni.

Należy podkreślić, że w miarę upływu czasu udział polskiego przemysłu w rozwoju energetyki jądrowej w Polsce będzie coraz większy i w dłuższej perspektywie może dojść do 100%, a następnie możliwy będzie eksport polskich technologii jądrowych za granicę. Przykłady takich państw jak Francja, Korea Pd., Japonia i wielu innych pokazują, że jest to możliwe w perspektywie 20 lat. Państwa te w latach 70-tych ubiegłego wieku były importerami technologii jądrowych, a już w latach 90-tych stały się ich eksporterami.

Nauka

Polskie instytucje naukowe już przygotowują się do uruchomienia programu energetyki jądrowej. Opierając się częściowo na rządowym programie przygotowania kadr dla energetyki jądrowej, uczelnie wyższe uruchomiły (i uruchamiają kolejne) kierunki studiów i specjalności związane bezpośrednio z sektorem jądrowym.

Kierunki bezpośrednio związane z energetyką jądrową (kolejność alfabetyczna wg nazwy uczelni):

Polskie instytuty badawcze również przygotowują się do uczestnictwa w Programie Energetyki Jądrowej. W 2011 r. nastąpi reorganizacja i scalenie instytutów atomistyki w Świerku i Warszawie w jeden duży ośrodek badawczy świadczący usługi na potrzeby rozwoju przemysłu jądrowego oraz prowadzący prace badawcze we wszystkich dziedzinach przemysłowego i medycznego wykorzystania technik jądrowych. Ponadto wiele innych ośrodków związanych z sektorem elektroenergetycznym uzyska dostęp do bazy wiedzy, nowych technologii oraz pieniędzy na prace badawczo-rozwojowe (instytuty te będą realizowały m.in. zamówienia operatora elektrowni).

Zatrudnienie

Budowa elektrowni jądrowych i towarzyszących im zakładów to również utworzenie tysięcy atrakcyjnych i dobrze płatnych miejsc pracy. W USA na jeden blok o mocy 1000 MWe (netto) przypada średnio 800 pracowników. Szczegóły ilustruje poniższa tabela:

Czas kształcenia inżynierów jądrowych wynosi 4-6 lat, operatorów reaktora 2-4 lat.

Ponadto budowa jednego tylko bloku (nie licząc inwestycji towarzyszących jak linie energetyczne, drogi dojazdowe, wiadukty, rozbudowa portów itd.) wymaga zatrudnienia 3000-4000 ludzi do prac budowlanych i montażowych o szerokim spektrum zawodów – od słabo wykwalifikowanych robotników (po odpowiednim przeszkoleniu do pracy na budowie obiektu jądrowego), przez spawaczy, operatorów dźwigów, kierowców pojazdów budowlanych, elektryków, automatyków, geodetów, hydraulików aż po inżynierów i architektów (i setki innych zawodów, których pełne wymienienie byłoby trudne).

To wszystko powoduje lokalny wzrost popytu na wiele towarów i usług, co szybko przekłada się na rozrost i zakładanie nowych firm w okolicy inwestycji – zarówno firm handlowo-usługowych powstających w miejscowościach położonych blisko budowy, dla których robotnicy i pracownicy elektrowni są głównymi klientami (sklepy spożywcze, lokale usługowe itd.), jak również specjalistycznych firm sprzedających wyroby i świadczących usługi inżynieryjne dla inwestora, zakładających swoje siedziby w głównych miastach województwa, w którym realizowana jest inwestycja „jądrowa”. Zatrudnienie w tych ostatnich firmach znajdują zarówno ludzie z regionu , jak również studenci i absolwenci miejscowych szkół i uczelni, a także specjaliści z innych części kraju.